لغت نامه



یا«هاف،کوجی»

یا«اسید ازتیک،جوهر شوره» مایعی است بی رنگ و تندبو که استنشاق بخار آن خطرناک است فلزات را غیر از طلا و تعدادی فلزات کمیاب حل می کند،اگر آن را با اسید کلریدریک مخلوط کنند«تیزاب سلطانی»بدست می دهد که طلا و طلای سفید را هم حل می نماید، در طب و صنعت بکار می رود آن را«تند آب» نیز گویند.

کارد پرداخت قالی،این اصطلاح در باختران رایج می باشد.

کرک مخصوصی که به مقدار بسیار کم در لابلای موی بز و شتر می روید و کرک حقیقی است. این اصطلاح در آذربایجان رایج می باشد.

مقاومت رنگ کالای رنگ شده نسبت به عوامل مختلفی که کالادر مراحل تولید و حمل و نقل و مصرف در معرض آن قرار میگیرد. ثبات یک ماده رنگی را می توان به عنوان مقاومت در برابر تغییردر طی چرخه ی ساخت یا عملکرد کالای رنگ شده و عمر آن تعریف نمود. برای ارزیابی ثبات رنگ تغییر رنگ کالا و همچنین لکه گذاری بر روی کالای رنگرزی نشده همراه آن مقایسه می گردد و نتیجه ی مقایسه به عنوان درجه ثبات رنگ بیان می شود. کالای رنگ رزی شده از جمله الیاف، نخ ها باید دارای ثبات به شرح زیر باشند. 1- ثبات در برابر نور و هوا 2- ثبات در برابر آب و شستشو 3- ثبات در برابر محیط های سفیدگری و حرارت 4- ثبات در مقابل روغن ها و نرم کننده ها ثبات رنگها با تاثیرپذیری از مواد خارجی تغییر می پذیرد و کم و زیاد می گردد.

یا (جاجم) فرشی است ضخیم شبیه پلاس یا گلیم که راه راه و رنگین بافته می شود و مانند سایر دست باف ها به عنوان زیر انداز مورد استفاده قرار می گیرد آن را از نخ های رنگی پنبه ای یا پشمی و بعضا از کرک می بافند، پرز ندارد. بهترین جاجیم در بین ایلات و عشایر به ویژه ایلات ترکمن و نیز آذربایجان و کردستان بافته می شود. جاجیم از لحاظ جنس دارای انواع است (جاجیم بافی) خود حرفه ای است که سابقه ی طولانی در بین ایرانیان دارد.

جاجیم نیز مانند سایر دست بافته ها دارای انواع است. انواع جاجیم به شرح زیر می باشد. الف- جایجم پشمی یا پشم در پشم که از نخ پشم است. ب- جاجیم پشم و پنبه که تار آن از نخ پنبه و پود آن از نخ پشم است. پ- جاجیم ابریشم و پنبه که تار آن از نخ پنبه و پود آن از نخ ابریشم است. ت- جاجیم ابریشمی یا ابریشم در ابریشم که بسیار کم یاب و تزئینی می باشد. و تار و پود آن از نخ ابریشمی است.

از دیگر کارهای لوافی بافتن جاجیم است. جاجیم به وسیله یدستگاهی شبیه دار گلیم بافی با مختصر تفاوت و مانند گلیم بافته می شود. تمام طول جاجیم یک باره بافته می شود و نیازی به جمع کردن و پیچاندن آن به دور نورد نیست زیرا چله کشی بلند و در جاهای رو باز با مساحت کافی انجام می شود. پس از هر مرحله پود کشی بافته ها را با شانه می کوبند تا محکم شود. معمولا نقش جاجیم راه راه است و نقشمایه ها در این طرح اصطلاحا محرمات نامیده می شودو به وسیله ی بافنده اشکالی از گلها و گیاهان ابداع می گردد. رنگ نقش جاجیم متنوع است و در نقش دهی آن از رنگهای قرمزو سبز و سیاه و آبی بیشتر استفاده می شود .جاجیم بافی به دو صورت انجام می گیرد . الف- یکپارچه و یکجا. ب- تکه تکه با قطعات باریک به عرض30 تا 40 ساننتی مت که به دلخواه در کنار هم به وسیله ی دست یا چرخ خیاطی بافته می شو که اکثرا از این روش استفاده می کنند.

اصطلاحی است در نقشه فرش و آن (نقشمایه )ای است به شکل جام که از برگهبی مختلف و ریز گیاهان تشکیل شده و تزیین شده است.

به موجب قرار داد (رم) در سال 1957م مجمعی از کشور های اروپایی تاسیس گردید. هدف از تشکیل این مجمع بالا بردن سطح زندگی ملت های عضو و تو ضعه ی فعالیت های بازرگانی منطقه بوده است. مرکز این جامعه در شهر بروکسل است و اعضای آن در حال حاضر عبارتند از بلژیک، دانمارک، فرانسه، آلمان، یونان، ایرلند، ایتالیا، لوگزامبورگ، هلند، انگلیس، اسپانیا.

یا (سجاده ) زیر اندازی است یک نفره که در محل اداء فرضیه ی نماز گسترده می شود و از جنس (قالی، گلیم،زیلو و موج) بافته می گردد. طرح (جانمازی یا سجاده) خود یکی از طرح های معروف فرش است.جانمازی که از جنس موج فراهم می گردد معمولا 1/5 طول و یک متر عرض دارد و از دو تخته تشکیل می گردد.

طراحان و نقش پردازان و بافندگان فرش ها از اشکال اشیاء و لوازم و حتی جانداران و نیز گل و گیاه و باغ و درخت موجود دراطراف خویش جهت استوار سازی نقشی بر فرش الهام می گیرند.این وسایل با دستان هنرمن و انگشتان سحر آمیز ایشان بر فرش جان می گیرند و چشم نواز می گردند. از جمله نقشمایه های بسیار رایج در فرش اعم از طرح های از پیش فراهم شده یا تجریدی و بدون مقدمه که به وسیله ی بافندگان روستایی و عشایریی ابداع می گردد جسم است. این بن نگاره ها ممکن است نقشهای از اجسام زیر باشند. الف- وسایل مورد استفاده در خانه مانندچای دان، قلمدان، گلدان و قیچی.... ب- وسایل کار مانند داس، تبر ،تیشه و اره پ- آلات جنگی و دفاعی مانند سپر، تیروکمان، گل سپر و نیزه و .... ت- خوراکی ها مانند میوه جات از قبیل انگور، انار،سیب، هندوانه و خربزه و .....

فلات وسیع ایران با آب و هوا و اوضاع جغرافیای ویژه خود و مردم سخت کوش آن از دیر بازسرزمینی مناسب جهت کشاورزی و دامداری بوده است. ساکنین سرزمین ایران به گواهی تاریخ در ردیف اولین مردمی ب وده اند که به کار صنایع دستی به ویژه بافتن زیر اندازهای مختلف چون گلیم و نمد و قالی از پشم گوسفندان پرداخته اند و تکامل این صنعت و هنر در طول عمر دراز خود بدان گونه که امروزه فرشبافی در این ناحیه صنعتی مستقل و پیشرفته قلمداد می گردد گویایی دلبستگی این مردم به هنر فرشبافی است. فرش ایران قبل از هرچیزی فرآورده ای است مردمی و همگانی . این اثر دلپذیرمرهون هنرنمایی یکا یک هنرمندانی گمنامی است که در سراسر این آب و خاک پراکنده اند و حیات و هستی خویش را بر سر آن نهاده اند. همین گستردگی و خصوصیات جغرافیای ایران است که فرش ایران را دارای طنوع و طرح و رنگ بی نظیر نموده و بدان ویژگی های چشم گیر داده است.این تنوع بستگس کامل و ناگسستنی با اعتقادها، باورها و خواسته های مردمی دارد که با عشق به این دست باف سحرگاهان ازبستر بر می خیزند و شام گاهان به فراش خود می روند. مردم کوهستان در این دیار به پیروی از زندگی سخت خویش نقشهای درشت و با زخامت و خطوط هندسی شکسته می بافند، زیرا سختی معیشت و مبارزه ی خستگی ناپذیر و همبستگی ایشان با ارتفاعات و خطوط و سطوح سنگ ها و ملاحضه ی اشعه های پیکان مانند خورشی در طلوع و غروب آن ایشان را چنین پرورشداده است، به عکس طبیعت محیط زندگی مردم شهر نشین و ساکنین دشت ها که به ایشان ظرافتی خاص بخشیده است آنها از نقشمایه های ظریف و زیبا مانند گل و برگ، شاخه ها و خطوط گردان کمک می گیرند و از الیاف ظریف و نازک ونرم برای بافتن فرش استفاده می کنند. بافنده گان کرمانی با آسمان صاف و نور خورشی فراوان از رنگهای روشن در بافته های خود بهره می گیرند و با توجه به وسعت سرزمین خویش فرش های بزرگ پارچه می بافند و بعکس عشایر که مقدورات فضای کمتری برای سکونت در اختیار دارند و به منظور سبکی بار خود به هنگام ییلاق و قشلاق و استفاده از امکانات محدود خویش و سایر ملاحضات به بافتن فرش با قطعات کوچکترروی می آورند. زنان و دختران بافنده آنچه را که از شجاعت شیر، نجابت اسب و رمندگی آهو در ضمیر دارند بر نقش فرش منتقل می کنند و آن را به در و دیوار خانه خود می آویزند تا مگر مردان و دیگر اعضایی خانواده را چنان خلق و خوی بخشند. خصوصیاتی این چنیندر فرش،این دستباف را به صورت هنری سنتی اجدادی در آورده و در این سرزمین همگانی ساخته است. اگر چه فرشبافی به عنوان هنر و صنعتی اجدادی در پهنه ی این آب و خاک و بهر شهر و ده رواج دارد اما اوضاع و احوال برخی نقاط این سرزمین مساعد گسترش بیشتر این صنعت میباشد. در برخی نقاط ایران در هر خانه و کاشانه و کوی و برزن، دکان و تجارت خانه دار قالی بر پا است وعامه ی مردم با عشق و علاقه ی خاص در مجاورت مشاغل اصلی خویش به کار بافتن فرش نیز مشغولند و فرش بافی حرفه ای فراگیر گشته است این مراکز امروزه باتوجه به تاثیر مثبت قالی بافی در تقویت بنیه ی مالی خانواده ها توسعه یافته است. در این کتاب ویژگی های مهم برخی مراکز مهم فرشبافی یران ذیل عنوانهای مربوطه آمده است.

فرشبافی در سراسر جهان دارای تاریخی است طولانی، چه مردم همه نقاط گیتی برای تامیین آسایش خود بدون شک در ابتدا احساس نیازمندی،به زیر اندازی نرم و گرم داشته و برای به دست آوردن آن کوشیده اند. بافتن فرش به صورت کامل شده امروزی همچون سایر دست آورده های بشری از نوع ساده آن آغاز شده و پس از طی مراحل گوناگونی به صورت پیشرفته ی موجود درآمده است. پس از دستیابی انسان به رنگ، صنعت رنگرزی رونق یافته و به فرش های دارای نقش رنگین امروزی پیوسته است. کشف (فرش پازیریک) نشان می دهد که انسان در حود 50 قرن پیش دارای صنعت فرش بافی و صنایع جنبی آن یعنی طراحی، ریسندگی، رنگرزی بوده است. اگر چه کاشف فرش مذکوربافت آن را به مردم سرزمین ایران بزرگ نسبت داده و میزان علاقه مندی مردم این آب و خاک به هنرو صنعت فرش و تکامل آن در طول تاریخ موید این نظریه است اما نشانه های وجود دارد که سایر اقوام از داشتن چنین هنر و صنعتی محروم نبوده و هنرمندان و طراحان و بافنده های در میان خویش پرورش داده اند. صنعت فرشبافی در بسیاری از کشورهای جهان از جمله ایران ارمنستان، قفقاز، ترکیه، هند، پاکستان، چین،مراکش و مصر از دیر باز متداول بوده و مروم این کشور ها به عنوان کار بافتن قالی،گلیم، جاجیم، حصیر از زمانهای گذشته آشنایی داشته اند و این کشور ها را به عنوان قدیمی ترین مراکز بافت فرش می توان قلمداد نمود. این حرفه در مناطق مذکور نیز صورت خانگی و محلی و روستایی داشته است و به مرور و پس از رونق بازار خرید و فروش آن به عنوان کالای مورد نیاز عامه و صنعتی همگانی گردیده و کارگاه های بافت جمعی را به خود اختصاص داده است. امروزه فرشبافی درکشورهای دیگرکه این صنعت در میان مردم آنها به احتمال زیاد جنبه ی سنتی و تاریخی ندارد با توجه به اهمیت و تاثیرات اقتصادی و رفاه بخشی که به عامه ی مردم دارد با استفاده از طرح ونقشه ی فرش سایر کشوها متداول گشته است و حتی حجم تولید را به میزانی رسانده اند که نصبت به صدور این کالا نیز اقدام می کنند از جمله ی این کشورها می توان به فرانسه، انگلیس،لهستان ، اسپانیا،فنلاند و برخی کشورهای آسیای اشاره کرد. برای آگاهی خوانندگان مختصری ازوضعیت فرشبافی دربرخی از این کشورهای جهان زیر عنوانهایبه نام آن کشور ها در این کتاب آمده است.

نوعی درخت بلوط جنگلی است که خود دارای انئاع بسیاری می باشد و گونه ای از آن در لرستان و کردستان می روید. این درخت از گیاهان مازوج دار است که در رنگرزی ازمازوج آن استفاده می شود. درخت جفت دارای دو پوست است یکی رو و دیگری زیر، پوست رو نازک و دارای ماده ای سرخ رنگ و کدر می باشد، به این جهت ابتدا آن را مجزی می نمایند و فقط پوست زیر را که دارای ماده ی رنگی قابل توجه ای است مورد استفاده قرار می دهند. برای تشخیص چوب جفت، آن را سایید به مدت یک ساعت می جوشانند و سپس مدتی به حال خود می گذارند محلول به تدریج تغییر رنگ داده و رسوبی می دهد که به صورت کریستال مه نشین می شود. این محلول حالت ژلاتینی داشته و رنگ قرمز کدر به خود می گیرد، مواد قلیایی رنگ محلول را تیره و مایل به قهوه ای می کند، استات مس با آن رسوب نارنجی رنگ تولید می کند، زاج سفید رنگ را شفاف و با آن رسوب رقیقی به وجود می آورد. آبهای معدنی برروی آن اثر نموده و رسوب می دهد ماده رنگی جفت از بیشتر رنگهای طبیعی زرد حتی اسپرک زیبا تر است ولی ثبات رنگ آنها از اسپرک کمتر می باشد. جفت با دندانه زاج وسولفات آلومنیوم رنگ زرد و با دندانه آهن انواع خاکستری می دهد. اگر هنگام رنگرزی با جفت از هردو پوست آن مخلوط کرده رنگ کنند رنگ زرد کدر مایل به قهوه ای می دهد. جفت با پوست انار برای به دست آوردن رنگ قهوهای به کار می رود، و چنانچه پشم طبیعی را در محلول آن بخیسانیم پشم رنگ کرم به خود می گیرد.

یا(جفتی باف)

رنگ (جفت) زرد طبیعی. نوعی رنگ جفتی را از اختلاط پوست انار، پوست گردو، زاج سیاه، تیزآب و دندانه آهن به دست می آورند.

یا گره جفتی یا جفتی باف اصطلاحی است رایج در آذربایجان و برخی نقاط ایران.

یا گره جفتی یا جفتی باف ، جفتی ایلمه ، چین جفت، نوعی بافت نامرغوب فرش است که در آن به جای گره زدن خامه به دور یک تار آن را به دور دو تارجلو و دو تار عقب یا بیشتر گره می زنند و به این طریق به کار بافنت سرعت بیشتری می دهند. فرشی که به طریق جفتی باف فراهم گردد دوام و استحکام لازم را ندارد و جفتی بافی در صنعت فرش تقلب محسوب می شود و به کیفیت آن لطمه وارد می کند، جفتی بافی در فرش های ناحیه ی خراسان مانند قائن، بیرجند گناباد، مشهد به جهت سنتی بودن این کار رجشمار 30 (46*46 گره در دسیمتر مربع) به بالا معمولا تقلب محسوب نمی گردد.

قرمز مایل به ارغوانی پر رنگ، لاکی ، قرمز سیر به رنگ جگر گوسفند هنگامی که تازه است.

پالان، پوشش چهارپایان. جل را از نخ پشمی ، مانند قالی با دست می بافند و آن را بر پشت چهارپایان به ویژه الاغ و اسب می اندازند حیوان را گرم نگه می دارد و جای نشستن سوارکار نرم و ستبر می گردد بافتن جل به ویژه در میان عشایر مرسوم است. بافندگان قشقایی برای بافتن جل مرغوب بر یکدیگر سبقت می گیرند زیرا استفاده ی از آن نشانه ی احترامی است که به سوارکار گذاشته می شود.

جل از جنس قالی و گلیم بافته می شود و بافتن آن مانند گلیم است.

وسیله ای است دستی و ساده برای ریسیدن پشم. آن را ( دوک ، دوک جلک،پیل، پیلی، پره) نیز نامیده می شود.

هنر و صنعت فرش بافی در جمهوری های آسیای میانه که اخیرا استقلال کامل یافته اند از زمانهای بسیار دور رونق داشته است. این جمهوری ها در دو طرف و شمال بحر خزر قرار گرفته اند و برخی از آنها عبارتند از: 1-جمهوری آذربایجان با 866000 کیلومتر مربع مساحت و حدود6 میلیون جمعیت. 2- جمهوری ارمنستان با29800کیلومتر مربع مساحت و حدود 3میلیون جمعیت. 3- جمهوری ازبکستان با 449600 کیلومتر مربع مساحت و حدود 15میلیون جمعیت. 4- جمهوری تاجیکستان با 143100 کیلومتر مربع مساحت و حدود 4 میلیون جمعیت. 5- جمهوری ترکمنستان با 488100 کیلومتر مربع مساحت و حدود 3میلیون جمعیت. 6- جمهوری قزاقستان با 2715100 کیلومتر مربع مساحت و حدود 14 میلیون جمعیت. 7- جمهوری گرجستان 69700کیلومتر مربع مساحت و حدود 5 میلیون جمعیت. هر یک از جمهوری ها با تو جه به وضعیت طبیعی خود دارای آب و هوا و وضعیت جغرافیایی خاص و مردمی با خلقیات، عادات، سنت ها، خواسته ه و روشهای متفاوت اند. وجود چراگاه های بزرگ دامداری و پرورش گوسفند و بهره برداری از تولیدات آن به ویژه (پشم) رامیسر ساخته و پشم را در بافتن انواع منسوجات پشمی از جمله قالی به کار می برند. شواهدی در دست که نشان می دهد ارمنستان و قفقاز در قرن هشتم میلادی مراکز بافتن فرش بوده اند و این هنر و صنعت در قرن دهم میلادی در شهر های (وان،ارزروم، وارطان،دوین،کلات و تفلیس) رواج یافته و در یکی دو قرن بعد در آسیای صغیر نیز این هنر همه گیر شده است. اغلب فرشهای این نواحی دارای نقوش هندسی از جمله هشت ضلعی ها، ستاره با حواشی از خطوط کوفی واز نقش حیوانات و پرندگان نیز به عنوان نقشمایه استفاده می شد. فرش و فرش بافی این نواحی همواره تحت نفوذ طرح و نحوه ی بافت و سایر ویژگی های فرش ایران است. مارکوپلو جهان گرد معروف ونیزی که سالها در کشورهای شرقی سفر کرده و به ویژه در چین توقف طولانی داشته در سفرنامه خود اشاره می کند که (ارمنی ها در آسیای صغیر در شهر های سیواس، قونیه و قیصریه زیبا ترین فرش های جهان را می بافند). رنگهای تیره، تنوع درطرح و نقوش هندسی ویژگی فرشهای ترکستان در قرون هشتم و نهم میلاد بوده و این فرش ها اغلب به وسیله ی عشایر ناحیه و با نقوش هندسی بافته می شده. اینک جمهوری ترکمنستان و آذر بایجان و ارمنستان از جملهنواحی و مراکز فرش بافی در آسیا به شمار میروند و این فرشها اغلب مصارف داخلی دارد و یا در ممالک هم جوار مورد داد و ستدد قرار می گیرد.

طرحی است در فرش ( نگ: طرح جناغی) این طرح برمبنایی نقش مایه ای به شکل جناغ و (7 -8) مانند استوار است.

پارچه ضخیم گلیم بافتی است که به صورت کیسه بزرگ درآمده، برای حمل موادی چون آرد ،علوفه، کنجاله، کاه و غیره به کار میرود. سفید بافته می شود و معمولا داری نقش نمی باشد. گاله و گ.ال نیز گویند.

جوال ابتدا مانند گلیم بافته می شود و سپس مانند کیسه سه طرف آن دوخته می گردد. سر جوال را به خاطر اینکه محکم باشد چند لا تا کرده و می دوزند.

سوزنی است به طول حدود 15 سانتی متر و قطر 1 و 2 میلیمتر که نوک تیز و کمر خم شده ای دارد. در انتهای آن مانند سوزن خیاطی سوراخی برای رد کردن نخ های ضخیم تعبیه کرده اند.از این وسیله برای دوختن سر جوال و کیسه ی گونی و سایر منسوجات ضخیم استفاده می کنند.

پرز های تکی که بلندتر از سایر پرزها بوده و به ندرت از میان آنها بیرون می آید. این گونه پرز ها بر اثر بی دقتی در پرداخت و سیقل دادن فرش به این صورت باقی می ماند و نباید با دست کشیده شود زیرا پس از بیرون آمدن در جای پرز حفره ای ایجاد می شود که باعث به هم خوردن نظم سبیر پرزها و شده و از استحکام فرش می کاهد. برای کوتاه نمودن جوانه ها باید از قیچی با احتیاط استفاده شود.

یا ( گردویی)

یا (بی کربنات سدیم) پودر یا گرانول های کریستال سفید رنگی می باشد که توسط اسیدهای ضعیف به سرعت تجزیه می شود طعم آن کمی شور است و در ترکیبات تمیز کننده به عنوان یک قلیای ضعیف به کار می رود.

جوشقان یکی از مراکز معروف بافتن فرش در ایران است. در این شهر سالیان متمادی است که با طرح هندسی ویژه و بسیار فرشبافی متداول است و طرح جوشقان را همه آنها که با فرش سر و کار دارند می شناسند. جوشقان در 100 کیلومتری شمال غربی اصفهان و در دامنه ی کوه های ( ورگانه) که ناحیه ای است خوش آب و هوا قرار دارد. برای اینکه از دیگر مناطق هم نام تمیز داده شود آن را جوشقان قالی می نامند. در عهد صفویه فرش بافی در این ناحیه رواج داشته است و اینک نیز قال ها و قالیچه های جوشقان را به عنوان دست بافته های با طرحی اصیل و بافتی محکم و با دوام خریداری می کنند. نقش های قالی این منطقه هندسی و نقشمایه ها به شکل مثلث لوزیو مربع می باشد که با دسته گل ها و بوته ها، گل یا درخت بید مجنون تزیین یافته و سالیان درازی است یکنواخت بافته می شود.بافت این فرش ها بر روی دار گردان و با گره فارسی و رنگ آمیزی متنوع و اغلب طبیعی صورت می گیرد. مواد اولیه ی مورد لزوم مانند پنبه به صورت نخ از منطقه ی اصفهان یا سایر شهر های اطراف وارد می شود و قسمتی از پشم در محل تهیه می شود. رنگ نیز طبیعی و شیمیایی مصرف دارد. در طرح جوشقان بعضا لچک ترنج و نیز اشکال مختلف به صورت بن نگاره های ریز و در زمینه ی پراکنده نقش می بندد. رنگ مسلط در این فرش ها قرمز تند و سیر است. طرح جوشقان در تبریز، هریس، همدان، اراک ، مشک آباد،محلات نیز بافته می شود.

یا ( بافنده - نساج)

یا ( بافنده - نساج)

یا ( اسید اکزالیک)

یا (آلیزارین)

یا (اسید استیک)

یا ( تیزاب ، اسید ازتیک)

یا( اسید سو لفوریک)

یاا ( اسید ستریک، جوهر ترشک) جسمی است سفید متبلور، ترش مزه که از آب لیموی ترش به دست می آید این جسم در آب حل می شود.

یا ( اسید کلریدریک)

ماده به دست آمده از سرخ دانه.

یا (چهار یک) یک چهارم را گویند. اصطلاحی است متداول برای: الف- یک چهارم (من )که معادل 10 سیر یا 750 گرم یا160 مثقال است. ب- یک چهارم (ذرع) که برابر (4 ) گره یا 26/5 سانتی متر می باشد. پ- یک چهارم (متر) که برابر (25) سانتی متر می باشد.

وسیله ای استدارای لبه ی تیز برای برش نخ پرز پس از هر گره، طول چاقوی فرش بافی معمولا 20 سانتی متراست. چاقوی ویژه بافت متقارن که آن را قلاب نامند در خراسان و مناطق ترک نشین مورد استفاده است که دارای قلاب در سر و دسته ی چوبی یا فلزی در انتها می باشد. نوعی چاقوی بزرگ تر از معمول نیز در کار حلاجان برای بریدن انواع الیاف مصرف دارد.

تیر سمت چپ دستگاه دار که آن را( بازو یا باهوی چپ) نیز گویند.

گیاهی از خانواده ( کرچروز) که دارای گونه های مختلف می باشد. رنگ قهوه ای تیره دارد و از الیاف این گیاه جهت گونی بافی، پوشش وسایل وبسته ها استفاده می گردد. این گیاه به ویژه در هند و پاکستان و بنگلادش می روید.

چربی طبیعی که در پشم خام وجود دارد و شامل ( کلسترول) و اسید های چرب بوده وبه (لانیون) معروف است.

یا ( چرخ نخ ریسی، چرخو،چیر، چرخ ریسندگی) دستگاهی است سنتی و ابتدایی که برای کلاف کردن ابریشم و مناسب ساختن آن برای مصارف بعدی مورد استفاده قرار می گیرد. چرخ نسبتا بزرگی را که برای چرخاندن ماسوره در چرخ های ریسندگی به کار می رود نیز چرخچه می نامند.

یا ( چرخچه)

پوست حیوانات به ویژه گاو وگوسفند که برای بستفاده به عمل آورده می شود.