لغت نامه



نقش هایی که در انواع فرش به وچود می آید و بیننده تصور می نماید که صرفاًجنبه تزئینی دارد و دارای معنی و مفهوم خاص نیست، درحالی که تمام نقش ها و خطوط موجود در فرش دارای معنی و مفهوم است.این نقش ها هرچند به نظر عجیب آیند مثل اژدهای آتش خوار یا انسان دوسر و غیره یا گل های ریز و خطوط هندسی و غیر هندسی همه دارای مفهوم اند و به صورت تصادف یا سهل انگاری بافنده به وجود نیامده اند و بدون شک طراح و بافنده از نقش بندی آن هدفی داشته است( نگ: شکل معنی ومفهوم).

نقشی که از یک یا چند نقشمایه تشکیل شده و در نقاط مختلف فرش تکرار می گردد.آن را « واگیره» نیز نامند.

یا نقشه چین کسی را گویند که نقشه قالی را می خواند و در حقیقت نقوش را به وسیله گره های قالی روی چله ها می چیند و ضمنا راهنمای سایر بافندگان است.

نقشی است که بدست طراجان قالی کشیده شده باشد.این نقش بر روی «کاغذ قالی»کشیده می شود و در اختیار «قالی باف»قرار میگیرد تا از روی آن قالی را ببافد.در این نقشه معمولاً رنگهای فرش نیز مشخص گردیده است.

نقشی است که در اغلب قالیبافی های نقاط مختلف کشور مورد استفاده و بافت قرار می گیرد،اعم از آنکه مبدء و منشاء آن مشخص باشد یا ابداع آن مشهور و متعلق به نام محلی خاص نباشد مانند نقش لچک ترنج یا افشان.

در نقش برخی از فرش ها تقارن وجود ندارد یعنی دو نیمه عمودی یا دو نیمه افقی آن با یکدیگر متقارن و برابر نیستند.این «عدم تقارن در فرش»در نقش های درختی،گلدانی،محرابی به خوبی مشاهده می گردد.عدم تقارن در فرشی که نقش آن متقارن می باشد از عیوب فرش محسوب می گردد.

نقش در لغت صورت و شکل کسی یا چیزی را کشیدن است یا اثری است که روی زمین یا اشیاء دیگر باقی ماند.«نقش فرش»دستباف ایران،حاصل هنرنمایی طراحان ونقاشان کارآزموده وهنرمند این سرزمین در طول اعصار و قرون است که به جهت زیبایی و تنوع در نقشمایه ها و رنگها از بافته های سایر ملل متمایز می باشد.نقش فرش ایران ترکیب خطوط و اشکال و رنگها و انواع «نقشمایه»ها و تناسب بین آنها است،شکل و صورتی است که وسیله بافتن نخ رنگین پرز برروی تارهای قالی برطبق نقشه طراحی شده قبلی یا ذهنی و بدون مقدمه بوجود می آید.نقش فرش دستباف در حقیقت مجموعه ای از نقشمایه هایی است که هر یک به تنهایی دارای معانی و مفاهیم و برداشت خاص و جداگانه اند و در مجموع نیز نشاندهنده اشکالی زیبا و گویای مفاهیمی تکامل یافته و ترجمه حالات و احساسات نقاش آن می باشند.نقش فرش دستباف مجموعه ای از قصه های دل و خواسته های آشکار و رازهای نهان و نهفته ای است که نقاش از راه نقش بندی و بافنده از طریق گره زنی هنرمندانه خویش به فرش به بیننده این اثر دلپذیر القاء میکند.هماهنگی نقش فرش با سایر هنرهای دستی مردم این سرزمین مانند کاشی کاری،گچ بری رواق ها،طاق و ستون های بناهای تاریخی و گنبد گلدسته ها و رواق های مساجد نشاندهنده اصلت این هنر دستی و حالات درونی مشترک مردم این سرزمین است.نقش فرش دستباف ایران بویژه مرهون هنرمندی طراحان و بافندگان عهد صفویه طی قرون«9 تا 11»هجری قمری است و طراحان و نقاشان پس از آن دوره همواره پیرو سبک آن هنرمندان بوده اند.نقش فرش ایران مانند سایر هنرهای دستی و مردمی و متأثراند زندگی مادی ایشان در طول حیات خود همواره با نشیب و فرازهایی روبرو بوده و خوشبختانه در نشیب ها با همت و کوشش جمعی هنرمندان استقامت ورزیده و دیری نپائیده که به جانب تکامل سوق داده شده است.به نوشته«آرتور پوپ»مستشرق نامی:«در عهد سلطنت شاه اسماعیل و شاه طهماسب«1524-1576»میلادی نقش ظریف ترین فرش هایی که جهان به خود دیده است کشیده و بافته شده،این فرشها از لحاظ ارزش هنری مقامی بیش از کاخهایی در آن مفروش بوده اند داشته و اینک خود هرکدام زینت بخش کاخی یا موزه ای گردیده است»

فرش دست باف ایران اعم از قالی و انواع آن یا گلیم،پلاس،جاجیم،نمد وغیره از لحاظ زیبایی و تنوع نقش ها و نقشمایه ها و رنگ آمیزی و سایر اختصاصات در میان نه تنها فرشها بلکه مجموع صنایع دستی سایر ملل نمونه و ممتاز است.انواع نقش فرش ایران در ذیل عنوانهای مختلف از جمله«طرح فرش دستباف ایران،فرش-انواع،طرح فرش ایران-انواع»آمده و گونه های نقش سایر فرش ها از جمله گلیم،زیلو،جاجیم،پلاس،نمد و غیره در زیر عنوانهای مربوطه شرح داده شده است.در اینجا مبادرت به ذکر نوعی تقسیم بندی اصولی فرش به شرح زیر می نماید:الف-«نقش هندسی»که بیشتر بوسیله روستاییان و ایلیات و عشایر بافته میشود.ب-«نقش تجریدی»که بخشی از یک طرح کلّی است.پ-«نقش طراحی شده»که با مقدمه قبلی بوجود آمده.ت-نقش محلی:که به نام محلی خاص معروف گردیده است.ث-«نقش عمومی» که بافت آن در تمام مراکز متداول می باشد.ج-نقش متن:که ویژه متن فرش است مثل ترنج. چ-نقش حاشیه:که در حاشیه فرش بافته می شود مثل کتیبه،قلمدان.

نقشی از فرش است کهنیمه سمت راست و چپ عمودی ونیز نیمه بالایی و پایینی آن از جهت طرح و نقش و نقشمایه و رنگ آمیزی کاملاً با یکدیگر مطابق و قرینه اند.به عبارت دیگر یک نقش در چهارقسمت فرش تکرار شده است.نقش متقارن خود بر دو گونه است:الف-نقش متقارن عمودی:که دو بخش عمودی فرش دارای تقارن است.ب-نقش متقارن افقی:که دو نیمه افقی فرش دارای تقارن اند.

نقشی که بر زمینه و متن فرش نگاشته و بافته گردد و بوسیله حاشیه قالب مانند فرش محصور شود.

نقشمایه یا«بن نگار»مجموعه ریزنقشهایی است کهمایه وتشکیل دهنده نقش اند.در جهان هستی،جسم ها،شکل ها،سایه روشن ها،صورت ها اعم از حقیقی یا خیالی هریک نقشمایه اند و جزئی از یک نقش و طرح کلی.نقشمایه ها در عین داشتن مفهوم مستقل در مجاورت سایر بن نگارها مفاهیم خاص و احیاناض جدای از مفهوم خود می یابند.فرش نیز همچون سایر آثار هنری مجموعه ای است از نقشمایه ها.خط و شکل و انواع آنها،گل و گیاه و سبزه و چمن و ساقه و برگ درختان،پرندگان،حیوانات،اشیاء صورت انشان،هرکدام به عنوان بن نگاری سازنده طرح کلی فرش اند.نقشمایه ها دارای معانی و خصوصیات ویژه و نشاندهنده حالات،اعتقادات،خلقیّات،وضع زندگی و گذران و اهداف ترسیم کنندگان خود می باشند و هریک بیننده را به جهان تصورات خالق خویش و تخیلات او می کشانند.زن و دختر بافنده ای که نقشمایه شیر،پلنگ و سگ گلّه را در نقش فرش با دانه دانه گره هائیکه بوسیله انگشتان خود میزند میبافد،با هر گره مکنونات قلبی خویش را در تجسم مردی قوی،کوبنده،سریع،مقاوم و نجیب و وفادار ابراز می دارد.نقشمایه های فرش چون«نت»های موسیقی اگرچههر یک خود دارای معانی و جلوه گری خاص اند اما در کنار هم نوایی دیگر سر میدهند و در جمع هماهنگی و سخنی تازه دارند.با هم آهنگی و زیر و بم هنرمندانهو ماهرانه ای که انگشتان بافنده به آنها می بخشد در مجموع به اثری جاودانه و روح بخش و هیجان انگیز تبدیل میگردند و نقشهای بدیع و خیال انگیز به دست میدهند،بدانگونه که سالیان متمادی به صورت تابلوهایی زیبا و مسهور کننده زینت بخش موزه های سراسر جهان بوده و نام بافنده و سرزمین او را پایدار میدارند.

اشیاء موجود در طبیعت همگی مایه و سازنده نقشهایند،تا دست چیره و هنر خالق چگونه آنها را کنار هم قرار دهد و از این تلقین چه اراده کند و طلب نماید.آنچه که مناظر طبیعی و دل انگیز جهان را میسازد و نقش میزند چیزی جز«خط و خال و چشم و ابرو»نیست،که باید هر یک به جای خویش قرار گیرد تا صورت هم آهنگی لازم بخشندو جهان را بدانگونه که هست نیکو جلوه دهند. جهان چون خط و خال و چشم و ابروست***که هرچیزی به جای خویش نیکوست این،خط وسطح و حجم در قالب سنگ و خاک و آب و گل و گیاه و صورت حیوان و انسان است که نقش ظاهری جهان هستی را رقم میزند.آنچه که به نام نقش بر روی تابلوها،پارچه،کاشی،گچ بری ها،فرشها وغیره خود نمایی میکند برداشتی از این جلوه گری ها است که طبیعت در محدوده دید هنرمند قرار داده است و او از آنها در خلق اثر خویش الهام میگیرد.نقشمایه فرش مجموعه برداشت های نقش پردازان هنرمند و گمنام این صنعت دستی از طبیعت اطراف می باشد که طی سالیان متمادی عمر خویش بدانها دل بسته از آنها الهام گرفته است.هر نمود طبیعی و حقیقی یا خیالی وذهنی ورویایی میتواند نقشمایه فرش قرار گیرد.خطی بر کنار افق،موجی بر دریا،ابری بر آسمان،گل و گیاه و درختی در گوشه ای،صورتی زیبا،قامتی رعنا هریک نگاره ای از این نگارستان و دستمایه ای با ارزش برای دستان هنرمند نقاشان و طراحان و بافندگان فرش اند.نقشمایه ها بسیارند می توان آنها را به گروه های مختلف از جمله موارد زیر تقسیم نمود:گروه اول-خط ها،سطح ها،جسم ها،اشیاء. گروه دوم-صورتهای حقیقی و خیالی. گروه سوم-طبیعت سبز. گروه چهارم-ابنیه تاریخی،دینی و مذهبی.

تصویری از شیئی کهباید ساخته گردد.نقشه صورت کار و برنامه آن را پیش بینی می نماید.در فرشبافی نقشه برنامه اجرایی کار بافت فرش بر طبق طرح مورد نظر است.در حقیقت نقشه فرش وضعیتی است که نقاش یا طراح برای فرش پیش بینی میکند و آن را بر روی کاغذهای چهارخانه میکشد و برای آنکه از صدمات مصون بماند بعضاً بر روی پارچه متقال آهار دار می چسباند.هرخانه کوچک کاغذ میلیمتری نشانه یک گره است که برحسب اندازه قالی تعداد گره هر ردیف و رنگ در نقشه معین می شود.معمولاً برای اجزاء مختلف قالی نظیر«حاشیه،زمینه،ترنج»نقشه های جداگانه می کشند این نقشه ها را به قطعات افقی می برّند و از روی آن ها است که استاد کار نقشه را میخواند و رنگها را به بافندگان تفهیم می کند.نقشه از لحاظ شمول آن به بخشی از قالی به گونه های زیر تهیه می شود: 1-تمام نقشه باید کشیده شود،این گونه نقشه در مواردی تهیه می شود که فرش قرینه سازی ندارد مانند طرح صورت انسان یا درخت و گلدان.2-یک نقشمایه فرش کشیده میگردد:در مورد یکّه شکل نقشمایه تکراری بافته می شود.3-نقشه نصف قالی فراهم می شود:در مواردی که قالی قرینه بافی دارد.4-یک چهارم نقشه کشیده می شود:در مواردی که قالی از جهت طول و عرض قرینه بافی دارد.هریک از این نقشها نیز به قطعات متعدد تقسیم می گردد و به موقع تسلیم بافنده می شود.نقشه حاشیه قالی جداگانه تهیه و در اختیار بافنده قرار می گیرد.

نقشه متن فرش که کار بافتن از ناحیه حاشیه با ملاحظه آن شروع می شود.

بافتن فرش از روی نقشه که نیاز به کاردانی و تخصص دارد و همچون سایر امور فنی و هنری باید از استادکاران و تجربه اندوختگان فرا گرفته شود.هنگامی که تعدادی قالیباف بر سر دستگاه های نزدیک بهم یک نقشه را می بافند«نقشه خوان»که یا خود یا یکی از بافندگان است یا استادکار،نقشه را با صدای بلند می خواند و بافندگان که کار مشابه می کنند به راهنمایی او فرش را می بافند.

کسی است که نقشه را با صدای بلند می خواند و بافندگان با راهنمایی او به کار خود ادامه میدهند.نقشه خوان قالی باید:1-به خواندن نقشه آشنا باشد و نقشه خوانی بداند.2-به رنگها طرح ها وسایر خصوصیات فرش آشنایی داشته باشد.3-بافندگی بداند،اگرچه خود مستقیماً بدین کار مبادرت نکند.

آنکه نقشه قالی را بر روی«کاغذ نقشه»میکشد.در زمانهای پیش نقشه را با دست بر روی کاغذ معمولی یا لوله های حلبی ترسیم میکردند.و در مراکز قالیبافی افرادی در تمام عمر به کار نقشه کشی قالی اشتغال داشتند.اکنون نیز این هنرمندان در کنار مراکز قالیبافی کارگاههای نقشه کشی دایر کرده و با وسایل امروزی و رعایت کیفیت و سرعت لازم بدین کار ارزشمند ادامه میدهند و خود در پایداری هنر و صنعت فرشبافی و پیشبرد آن نقش بسیار مهمی ایفاء میکنند.نقشه کش قالی باید:1-بر انواع طرح ها،نقشه های فرشآگاهی داشته باشد.2-نقشه خوانی بداند،به مقیاسات و طرز محاسبات آشنا باشد.3-کاربردانواع وسایل نقشه کشی را بداند.4-رنگها را خوب بشناسد و از خواص آنها از جمله هم آهنگی،تضاد رنگ ها،رنگرزی آگاهی کافی داشته باشد.

یا«نقطه قوی سطح فرش»محلی است که توجه بیننده در اولین نظر بر روی آن متمرکز میشود.این نقطه ممکن است نقوشی تیره بر سطحی روشن یا اثری روشن بر سطحی تیره باشد.در فرش این نقطه میتواند نقشمایه ای زیبا یا خوشرنگ که به صورتی برجسته بر سطح آن هویدا است و جلب نظر می کند باشد.هم آهنگی رنگ ها،تضاد رنگها و انواع آن میتواند در ابراز و تظاهر این نقطه توجه نقش اساسی ایفا کند.مثلاً نقش پرنده ای با رنگ تیره در فرش ممکن است بر روی زمینه آبی نقطه توجه در سطح فرش باشد.چشم به محض مشاهده شیئی،نقطه نورانی ترین،یا تیره ترین اثر موجود در سطر را می بیند یا مسیر نقشهای نورانی یا تیره را دنبال میکند.بنابراین طراحان و نقش پردازان فرش با استفاده از این حقیقت و استادی که در تلفیق رنگها بر اثر تجارب خویش دارند به گونه ای عمل کنند که نظر بیننده به نقطه یا نقاط مورد توجه آن ها قبل از سایر نقاط جلب گردند و بدینگونه زیبایی ها را زودتر و سریع تر مشاهده و درک کنند.

سجاده،قالیچه های کوچکی که به عنوان سجاده مورد استفاده است این اصطلاح بین ترکمن ها رایج است.

محل نمایش دادن، جایی که کالای صنعتی یا هنری یا کشاورزی در انظار عامه قرار گیرد و به نمایش در می آید.نمایشگاه از آن جهت که کالاها را به خوبی و با جلوه خاص و چشم گیر به نمایش می نهد محل خوبی برای ارائه اشیاء مختلف است نمایشگاه فرش محلی است که انواع فرش ها در آن به نمایش گذارده می شود.امروزه یکی از راههای بازار یابی جهت کالاهای هنری و صنعتی از جمله فرش شرکت تولید کنندگان و صاحبان کالا در نمایشگاه های داخلی و خارجی و بین المللی است.نتایجی که شرکت کنندگان در نمایشگاه ها بدست می آورند بسیار است که از جمله اند:1- شناختن خواسته و نیاز بازدید کنندگان آن.2- مقایسه طرح ها و نقشه ها و رنگ ها و سایر مشخصات کالاهای مشابه.3- بررسی و پیش بینی جهات مثبت و منفی رقابت ها.4- مقایسه نرخ ها و استفاده از آن در نرخ بندی کالا و در نتیجه فروش بیشتر در آینده.5- آشنایی با خریداران و سایر عرضه کنندگان و دریافت نظریات ایشان.شرکت در نمایشگاه ها علاوه بر مزایای بالا بدون شک تاثیر بسزا در بهبود روش برنامه ریزی آینده مدیران موسسات تولیدکننده و تجار صادر کننده خواهد داشت.متاسفانه اغلب موسسات تولید کننده یا تجار و کسبه به اهمیت شرکت در نمایشگاهها آنگونه که باید پی نبرده اند، در حالی که حتی کشورهای پیشرفته و شرکت های بزرک تولیدی جهانی با درک اهمیت این موضوع و اغتنام فرصت با زیرکی و درایت خاص و صرف هزینه های گزاف به جهت معرفی کالای خود هرچند معروف باشند در نمایشگاههای مختلف فصلی و ثابت داخلی و جهانی شرکت می کنند.نمایشگاهها بر دو نوع اند: الف- عمومی یا افقی: که اختصاص به معرفی کالای مخصوص ندارد و انواع کالاها در آن به نمایش در می آید و تعداد بازدید کنندگان آن زیاد است.ب- اختصاصی یا عمودی: که در آن تولیدات خاصی به نمایش در می آید.فرش در هر دوگونه نمایشگاه فوق معمولا به جهت هنری و صنعتی بودن و علاقه عامه به آن و زیبایی خاصی که دارد تماشاچی و بازدید کننده بیشتری را به خود جلب می کند.شرکت ککندگان در نمایشگاهها باید توجه داشته باشند که این کار دارای هزینه های معتنابه است و برنامه کار خود را به نحوی بریزند که با توجه به این هزینه ها اولاً نتایجی در جهت بالا بردن سطح آگاهی خود نسبت به کلیه امور تولیدی و بازرگانی بدست آورند.ثانیا با تحصیل خواسته خرید کنندگان گامی موثر در بالا بردن سطح فروش خود بردارند.هزینه های شرکت درنمایشگاه ها معمولا به شرح زیر است:1- اجاره غرفه و فضای لازم.2- آماده سازی غرفه شامل ساختمان، مبلمان، تزیین.3- هزینه های جاری مانند دستمزد، آب، برق، تلفن، تلکس.4- ارزش نمونه های یایگان که توزیع می گردد و تبلیغات و آگهی.5- حمل و نقل، هزینه سفر، خوراک.6- حقوق گمرکی.

زیر انداز ضخیم و گرمی است که از پشم یا کرک می مالند.«نمد مالی» به وسیله نمد مال و به وضع خاصی انجام می گیرد.برای تهیه نمد از پشم مناسب استفاده می شود.«طرح و نقشه نمد» ساده بوده و به سفارش خریدار یا به سلیقه نمد مال به صورت سنتی و تکرراری تعیین می گردد.رنگها در نقش نمد معمولا متناسب و متنوع است و انتخاب آن به سلیقه نمد مال بستگی دارد.عوامل زیر مرغوبیت نمد را تعیین می کند: الف- پشم خوب و خوش رنگ.ب- کیفیت مالیدن و مهارت نمد مال.پ- تناسب اندازه و زیبایی نقش و رنگ آمیزی.فراهم سازی نمد از دیرباز در جهان واغلب نقاط ایران متداول بودهودر فارس و شهرهای آن از جمله شیراز، فیروزآباد، مرودشت تهیه و تجارت نمد رواج داشته و نمد مالان بر سر راه ییلاق و قشلاق عشایر و ایلیات سکونت می گزیدند و متاع به خواستاران عرضه می داشتند.

نوعی نمد است که در گذشته در قسمت لبه های چهار طرف به عرض نیم متر بصورت دولا فراهم می گردیده و افراد بر روی آن می نشسته مدارک و اسناد و نوشته جات خود را مانند کسی که در زیر فرش چیزی بگذارد در بین دولای نمد قرار می داده است.این نمد را «مسند»نیز میگفتند.

نمد مالی حرفه ای است سنگین توان فرسا.این کار بر تن و روح افراد لطمه می زند و ایشان را تنیده و تکیده می کند.با توجه به اینکه معمولا محل کار نمد مالان بر روی زمین های مرطوب و بدون کف پوش است پس از اندک مدت عوارض استخوانی و رماتیسمی بر زانوها، آرنج ها، استخوان های پا و دست آشکار می گردد.عوارض ناشی از کمی نور و نگرش پایین بر چشم ها، زواید پشم بر سینه و جهاز تنفسی، فشار بیش از حد بر کمر جان گاه است و کارگران نمدمال را رنجور می نماید.این عوارض بر جوامع و اجتماعات اثر سوء می نهد و جوانان را از این حرفه سنتی دور می سازد.به منظور حفظ این صنعت دستی کارگاه های نمد مالی زیر نظر موسسه ای مسئول می بایست بهداشتی و دارای تامین شوند.

کهن ترین شیوه و روش فراهم سازی زیر انداز که تا کنون شناخته شده نمد مالی است.مدارک چینی متعلق به2300 سال پیش از میلاد به زیر اندازها و سپرهایی که از نمد ساخته شده اشاره دارد.قدیمی ترین نمد موجود در گنجینه سلطنتی « شوسوئن» در « نارا » واقع در ژاپن متعلق به قرن هشتم پیش از میلاد است، این نمد هارا از راه داد و ستد یا به عنوان پیش کشی به ژاپن می آوردند( با-سج) شیوه نمد مالی و تهیه نمد از زمان های گذشته تا کنون تغییر نکرده و در نقاط مختلف تقریبا یکسان می باشد اما موادی که به پشم می افزایند گوناگون است مثلا در مازندران آب خالص، در باختران و فاری صابون بدین منظور مصرف می شود.در نواحی دشت گرگان نمد مالی تا بابل و آمل و رامسر و کلاردشت انجام می گردد. ایلات ترکمن نیز نمد را جهت پوشش سقف و اسکلت چوبی کلبه و یورت خود می مالند و نوعی نمد مرغوب نیز با نقش های گوناگون جهت زیر انداز و مفروش نمودن کف کلبه فراهم می سازند.نمد مالی در نواحی اصفهان، بروجن، بختیاری نیز رایج بوده است.در باختران در شهرهای قصر شیرین، سرپل ذهاب، اسلام آباد غرب،کرند نمد بافی متداول است.

نمد نسبت به سایر زیر اندازها دارای مزایایی است، این مزایا موجب گردیده تا فراهم سازی و استفاده از آن طی قرن ها ادامه یابد، برخی از این مزایا عبارتند از(با-هج):1- رطوبت را از خود عبور نمیدهد.2- عایق گرما و سرما است.3- انعطاف پذیر می باشد.4- مستحکم و با دوام و سبک است و حتی نوشته اند شمسیر نیز نمد مرطوب را پاره نمیکند.5- ابزار کار نمد مالی کم و ساده می باشد.6- مواد اولیه آن در دسترس و ارزان است.7- فراهم سازی آن نیاز به تخصص چندانی ندارد8- از پشم به صورت خام استفاده می شود9- نرم است و تن را آزار نمی دهد.10- زمان فراهم سازی آن کوتا است.11- ترمیم نمد به سادگی میسر است و نمد کهنه را با دور دوزی و قطعه کردن می توان مجددا برای استفاده مهیا ساخت.12- ایمنی از گزندگان و دندان و چنگال درندگان به وجود می آورد13- فراگیری مالیدن آمن ساده است.

نمدی است که با الیاف کوتاه و نامرغوب پشم تهیه شده است.اگرچه ممکن است نمد بوسیله الیاف معمولی اما مالش کم یا عدم دقت در طرح و نقش هم نامرغوب گردد اما معمولا وضعیت الیاف وجنس پشم است که تعیین کننده درجه مرغوبیت این زیرانداز می باشد.

نوعی نمد پوششی است که شبانان به تن می کنند،بلندی آن تا زانو است و آستین کوتاهی دارد.این تن پوش را چوپانان در تمام سال به تن می کنند زیرا سبک است و از نفوذ گرما در تابستان و سرما در زمستان به بدن جلوگیری می کند،ساده و بدون نقش است.این اصطلاح در باختران رایج است(با-هج).

یا «پستک» فرمی از نمد پوششی است و آن نیم تنه ای بدون آستین است که به منظور گرم نگه داشتن سینه و کمر به تن می کنند.این اصطلاح در باختران و کردستان رایج است.(با-هج)

نمد دارای انواع مختلفی است که از جمله اند(با-هج):الف-از لحاظ دستی و صنعتی بر دو گونه می باشد:1-نمد معمولی:که با دست مالیده می شود و از الیاف پشم ساده برای متن و رنگین جهت نقش آن استفاده می گردد. 2- نمدفشرده صنعتی:که در کارخانجات بوسیله فشار و گرما و رطوبت به صورت یک تخته و منظم فراهم می گردد و مورد استفادهاین گونه نمد در صنعت و تجارت است. ب-از جهت شکل و اندازه:نمد در شکل و اندازه های مختلف مالیده می شود و با توجه به ابعاد آن نام های گوناگون دارد،از جمله در باختران نوع دراز و بلند نمد را«نو-لیکش» و پهن آن را«نو-ین»نامند. پ-از جهت رنگ بر دو گونه است:1-ساده:که از پشم سیاه و یا سفید فراهم می شود و در باختران «نوساده»نام دارد.2-رنگین:با پشمرنگین و نقش دار که آن را در باختران «نورنگی»می نامند. ت-از لحاظ مصرف نیز بر سه گونه می باشد:1-نمد زیرانداز که بصورت مربع،مستطیل،گرد مالیده می گردد و به عنوان نمد پوششی که به شکل البسه مورد استفاده دارد و «کرک،کلوفور،کله بال،فرنجی،پسک،گردله»انواعی از آن است. 2-نمدینه هایی که به مصرف حمل و نقل برای استفاده در پشت اسب و زیره زین ساخته می شود.

نقش های ریز نمد،بصورت منها (-) و بعلاوه (+) یا به شکل مثلث(∆) که منظور نوک مرغ است.این اصطلاح در باختران رایج می باشد.(با-هج)

پس از صاف کردن پشم بر روی قالب نمد،آن را با کمان پنبه زنی ملایم بهمان گونه که پنبه زده می شود می زنند و در حقیقت شانه می کنند.

نمد به اشکال گوناگون و بنا به درخواست خریداران مالیده می شود.این اشکال ممکن است دایره،مربع،مستطیل،کناره و غیره باشد.

طرح و نقش نمد مانند قالی از قبل آماده نمیگردد و نقشه ای برای آن ترسیم نمی شود و بلکه این نقش بوسیله نمدمال به هنگام کار مطابق درخواست خریداریا سلیقه خود او به صورت ذهنی و سنتی و معمولاً با خطوط هندسی ابداع و خلق می گردد.نمد معمولاً حاشیه نیز ندارد وبعضاً بوسیله خطی مستقیم حاشیه چهارطرف را مشخص می سازند.برای نقش دادن به نمد ابتدا به مقدار لازم فتیله هایی از پشم رنگ شده را با رنگهای مختلف آماده میکنند و با شروع کار نمدمالی،آن فتیله ها را به وضع دلخواه بر کف«قالب نمد»که قبلاً روی زمین کارگاه پهن شده است می ریزند،سپس روی این فتیله ها به قدر کافی پشم بی رنگ آماده شده را جا داده کار«نمدمالی»را آغاز می کنند.برخی نقشهای مهم نمد عبارتند از:الف-«نمد-نقش پیچ گل» ب-«نمد-نقش سه گل» پ-«نمد-نقش درخت و گنجشک»:که بیشتر در نمدهای نواحی باختران می آید. ت-نقش چپ و راست:که ویژه حاشیه است.و در نمدهای شهر«کرند» استان باختران مشاهده می گردد.نقشمایه های نمد در کلیه نقاط بطور معمول گل ها،برگ گل،اشکال،صورتها،اندام،اشکال هندسی مانند خطوط،سطوح،علائم،اشیاء مثل تبرزین،جقه،قلاب و غیره می باشد.برخی نقشمایه های معروف نمد در استان باختران عبارتند از(با-هج):الف-گیاهان مانند:1-درختان از جمله زالزالک که در محل«برج یا گوژ»نامند. 2-گل و برگ 3-لؤلؤ یا نیلوفر 4-برگ و گل کوچک (کرند) 5-گلابی(روستای سرخ دیزه) ب-اشیاء مانند:1-شمشیر و تپانچه 2-تبرزین 3-سینی 4-ران خروس(هرسین)5-حلقه 6-جقه شاهی 7-گنبد(روستای سرخه دیزه) 8-قلاب 9-پله(روستای سرخه دیزه) پ-حیوانات:1-آهو و حیوانات شبیه آن مانند گوزن و کل. 2-پرندگان 3-کله قوچ 4-پنجه مرغ 5-بز کوهی 6-مرغ ت-اشکال:1-زیگزال یا هفت و هشت 2-زرینه و سیمنه(رنگین کمان) 3-گل ترنج یا در اصطلاح محلی«طوق» 4-چپ و راست 5-سرمانی(لوزی وسط نمد)

نوعی نمد پوششی می باشد و آن نیم تنه کوتاهی است که تا بالای کمر را می پوشاند و کمر و سینه را گرم نگه میدارد.آستین ندارد ودر بالای شانه ها دارای دو گوش می باشد که احتمالا برای جلوگیری از ریزش برف و باران روی دست ها است.

قالب مخصوصی است از جنس گونی و به ابعاد مورد نظر کمی بزرگتر از نمد آماده شده و به هنگام شروع کار نمدمالی در کف کارگاه پهن گردیده پشم را در آن میریزند و می مالند.درکف این قالب قبل از ریختن پشم حصیری پهن می کنند تا رشته های رنگین طرح و نقش را استوار نگه دارد.

نوعی نمد پوششی اسب می باشد که قبل از زین و زیر آن بر پشت حیوان قرار می گیرد و در دو طرف آویزان می گردد.گردله در دو سو دارای نقش هایی است.انداختن این نمد بر پشت حیوان خواصی دارد از جمله آنگه موجب می شود تا:1-قطعات آهنی زین پشت اسب را نیازارد.2-از تماس شدید پاهای سوارکار به پشت اسب جلوگیری می کند.3-پس از فعالیت شدید و عرق کردن حیوان بدن او را از سرما محافظت نماید.این اصطلاح در باختران رایج است(با-هج).

نقش وسط نمد اصطلاحی است رایج بین نمدمالان.

لب نمد به هنگام مالیدن نظم خود را از دست می دهد و ناگزیر بایستی این بی نظمی در پایان کار جبران شود.این ترمیم بوسیله برگردانیدن یا بریدن قسمتهایی از نمد انجام می گیرد و لب گرفتن نمد نام دارد.

کسی که نمد می مالد و نمد مالی می کند.

کاری است که نمدمال برای فراهم سازی یک تخته نمد انجام می دهد.نمدمالان برای بوجود آوردن نمد پشم یا کرک را با ترکه می زنند تا الیاف آن کاملاً از یکدیگر جدا شود وخاصیت انعطاف پذیری را باز یابد سپس با پشم بر،آن را می برند وپشم بریده را با «کمان حلاجی»به خوبی می زنند تا نسوج آن از یکدیگر جدا شود.قالب نمد را در کف کارگاه پهن کرده آماده نقش پردازی و مالیدن آن می گردند برای مالیدن نمد می بایست ابتدا پشم را بر روی قالب نمد بریزند لذا به همین منظور و برای آنکه نقش نمد نیز به نحو دلخواه فراهم شود فتیله های رنگین پشم را که قبلاً به قدر کافی تهیه شده مطابق نقشه روی حصیری که در کف قالب انداخته اند می چسبانند و پشم بی رنگ یا به رنگ دلخواه را با کمک پنجه بر روی فتیله های رنگین می ریزند تا به قدر کافی ضخامت پیدا کند.ضمناً مقداری آب بر روی پشم می پاشند تا کاملاً مرطوب شده به هم دست دهند سپس با پا به روی پشم ها رفته راه می روند و به اصطلاح نمد را «ورز»می دهند و این کار آنقدر ادامه می یابد تا پشم کاملاً خود را بگیرد و در داخل قالب جا بیافتد.پس از آنکه پشم کاملاً جا به جا شد قالب را به وضعی خاص و ماهرانه پیچیده و لوله می کنند و طنابی به دور آن پیچیده و تعدادی نمد مال به روش مخصوص آن را لگدمال می نمایند.نمدمالان به هنگام کار با آهنگی موزون اشعاری را دسته جمعی میخوانند تا از یکنواختی کار بکاهند و نیرو گیرند.دستگیره هایی بوسیله طناب از سقف کارگاه آویزان است تا کارگران برای حفظ تعادل خود از آن استفاده کنند.به منظور مالیدن نمد در این مرحله لوله نمد را بارها از یک طرف کارگاه به طرف دیگر برده و برمی گردانند.و ضمن این رفت و برگشت آن را با پا می مالند.پس از آنکه در مرحله اول نمد بدین گونه مالیده شد آنره باز کرده و کمی رطوبت می دهند و سپس مجدداً در داخل قالب لوله می کنند و این بار کار مالیدن را با ساعد دست به گونه مرحله اول ادامه میدهند پس از خاتمه کار مالیدن نمد که تشخیص آن برعهده استادکاران فن نمد مالی است روی آن را مختصر لعاب (آهار)سریش یا نشاسته داده از قالب خارج ساخته در هوای آزاد میگذارند تا خشک شود،سپس آن را سنگ زده (اطو کشیده)آماده بهره برداری یا فروش می نمایند(با-نش192) روش نمدمالی در سراسر کشور تقریباً یکسان است.

نمد مالی ابزاری معدود و ساده دارد که این خود از مزایای این صنعت قدیمی و دستی است.برخی ابزار نمد مالی در نواحی باختران که کم و بیش در سایر نقاط نیز مورد استفاده اند به شرح ذیر می باشند: الف- قالب نمد.ب- «کمان حلاجی».پ- «شن یا شنه».ت- چاقو.ث- چخماق که بصورت سنگ چاقو تیز کنی از آن استفاده می گردد و جنس آن فولاد آب دیده است. چخماق به وسیله نخی به چاقوی نمد مالان و حلاجان وصل می گردد تا گم نشود.ج- «گوجان».چ- طناب سقفی که به سقف کارگاه آویخته می گردد.ح- « ژیر بال» یا رو زانویی برای تکیه دادن دست به زانو.

از نقش های معروف نمد .و آن چنین است که علاوه بر سه گل که به موازات طول نمد نقش داده می شود،دو گل دیگر نیز در طرفین گل بزرگ وسط که «طشت گل»نام دارد و موازات عرض نمد نگاشته می گردد اطراف گلهای نمد را معمولا با رنگهای پراکنده به نام «مالنگ»تزیین می کنند که بر زیبایی نمد می افزایند.

معروف ترین نقش نمد می باشد و طرح آن چنین است که سه گل شش پر یا هشت پر در طول نمد و در وسط آن با فتیله های رنگین می بندد و برگ هایی در اطراف آن قرار داده می شود.گل وسط بزرگتر است.«گل طشت»نامیده می گردد.

نوعی نمد پوششی است و آن نیم تنه ای است بلند که آستین ندارد وفقط دارای حلقه ای برای دور گردن است و جلوی آن سراسر می باشد.ساده و بدون نقش بوده و بلندی آن تا زانو است.چوپانان در روزهای برفی و بسیار سرد به تن میکنند این اصطلاح در باختران رایج است(با-هج).

نوعی نمد پوششی است که به جای وسایل خواب چوپانان به کار میرود.درهنگام بارندگی از آن استفاده میگردد،ساده و بدون نقش است این اصطلاح در باختران رایج است(با-هج).

یا «کوچمه»نمد ترکمنی است.

آنچه که از جنس نمد فراهم می گردد.نمدینه ها اعم از آنها که به مصرف کف پوش و زیرانداز می رسند یا پوشاک اند یا مصارف دیگر دارند به انواع مختلف تقسیم می گردند.

مقدار کمی از کالایی که مشخصات کل کالا را از لحاظ کیفیت داشته باشد.

برداشتن قسمتی از فرش به منظور بررسی وضعیت کلی آن.نمونه برداری از فرش با توجه به هنری بودن و حساسیت و ظرافت آن می بایست با موافقت مالک آن انجام پذیرد.برای نمونه برداری از یک فرش پس از قرارگرفتن آن در شرایط استاندارد کالاهای نساجی (با-ما-885-893)که طبق استانداردهای مذکور رطوبت 65 درصد(با کاهش یا افزایش 2 درصد)می باشد به شرح زیر آزمایشات لازم انجام می گردد:الف-محاسبه نمره نخ برای تعیین تراکم و چگالی آن. ب-محاسبه وزن در مترمربع فرش. پ-تعیین جنس پرز و چلّه. ت-تعیین میزان ثبات رنگ.

عملیاتی که موجب همرنگ شدن یک کالا با کالای نمونه می شود.