نشریه دستباف که در پایان هر فصل منتشر می‌شود، دومین شماره خود را با موضوعی تازه منتشر کرده است. در این شماره، قالی ایرانی نه تنها به‌ عنوان یک زیرانداز، بلکه به‌ مثابه فضایی برای زیست، گفتگو، آیین و خاطره‌سازی مورد توجه قرار گرفته است؛ فضایی که از دل تاریخ تا امروز، همواره بخشی جدایی‌ ناپذیر از زندگی ایرانی بوده است، چه در چادرهای کوچ‌نشین، چه در تالارهای باشکوه.

این شماره تلاش می‌کند لایه‌های پنهان و پیدای قالی را بازخوانی کند؛ از کارکرد اصلی آن به‌عنوان همراه زندگی روزمره تا جایگاهش در فرهنگ، هنر و معنویت ایرانی. فرش دستباف در این روایت، تنها محصولی برای استفاده نیست، بلکه رسانه‌ای اجتماعی، حامل نمادهای قومی و فرهنگی، و گواهی بر پیوند نسل‌ها با یکدیگر معرفی می‌شود.

«دستباف» در دومین گام خود، همچون نخستین شماره، می‌کوشد پلی میان سنت و معاصرت برقرار کند و به مخاطب یادآوری نماید که قالی، گسترده بر زمین، اما تنیده در جان و زیست انسان ایرانی است. این شماره با دعوتی به تأمل، از خوانندگان می‌خواهد به قالی نه تنها به چشم زیبایی، بلکه از منظر معنا و کارکرد بنگرند.

دستباف؛ روایتی از کارکردهای قالی ایرانی از دیرباز تاکنون

قالی ایرانی، پیش از آن‌که تماشایی باشد، گستردنی‌ست؛ برای پوشاندن زمین و برای محافظت از انسان از گزند سرمای زمین، سختی سنگ و پراکندگی و بی سروسامانی. کارکرد نخستین آن، همان زیراندازی‌ست که بر روی زمین گسترده می‌شود تا محصولی باشد کاربردی برای یک زندگی ایمن و راحت.

اما در فرهنگ ایرانی، قالی نه فقط یک زیرانداز، بلکه خودِ فضاست. جایی که فرش دستباف پهن می‌شود، زندگی آغاز می‌شود، حتی اگر سقفی نباشد. فضایی برای آفرینش یک زندگی در دل یک بیابان، یا زیر یک چادر کوچ‌ نشین، در اتاقی ساده یا تالاری سلطنتی. فرش دستباف، محدوده‌ای می‌سازد که آدم‌ها در آن گرد هم می‌آیند، به گفتگو می‌نشینند، استراحت می‌کنند، آیین می‌سازند، و خاطره ثبت می‌کنند. تاکنون هیچ چیز به اندازه‌ی فرش دستباف نتوانسته چنین فضایی خلق کند؛ فضایی که در آن انسان ایرانی، زیست می‌کند، می‌ماند و معنا می‌یابد.

قالی، در گذر نسل‌ ها، علاوه بر یک محصول کاربردی به عنوان عنصری فرهنگی، هنری، اجتماعی و نمادین، بخشی از زیست‌ انسان می شود؛ در لحظه‌های ساده و باشکوه، در غم و شادی، در تولد و وداع، قالی همیشه بوده است؛ گسترده بر زمین، اما تنیده در زندگی انسان. و همین پیوندِ عمیق با زندگی، همان بود که در شماره‌ی نخست نشریه «دستباف»، با روایتی از زمان، آهستگی و پیوستگی، به آن پرداختیم.

اکنون، در شماره‌ی دوم «دستباف»، تلاش کرده‌ایم لایه‌های پنهان و پیدای قالی را از منظر چیستی قالی ایرانی و انواع کارکردهایش بازخوانی کنیم. از کارکرد اصلی قالی به عنوان زیرانداز تا عنصر تزئینی و زیبایی‌ شناختی بر روی دیوارها. از نقش قالی به‌عنوان همراه همیشگی انسان از گهواره تا گور، تا رسانه‌ای اجتماعی که انسان‌ها را گرد یکدیگر جمع می‌کند. از نمادهای فرهنگی و قومیِ نهفته در طرح و نقش و رنگ، تا شیئی نمادین و معنوی، حاملِ مفاهیم آیینی، خاطره‌ها، و باورهای یک ملت.

از این رو شماره‌ی دوم "دستباف"، با موضوع روایتی از کارکردهای قالی ایرانی از دیرباز تاکنون، دعوتی‌ست برای نگریستن به قالی، نه فقط به چشمِ زیبایی، که از منظر معنا و کارکرد. در این روایت، همراه ما باشید...

برای مطالعه نشریه دوم، روی لینک زیر کلیک کنید:

https://guereh.com/openpdf/index?pdfname=dastbaf-02.pdf