شنبه، 13 اردیبهشت 1404، نخستین روز از مجموعه نشست های تخصصی فرش دستباف استان قم با حضور ریاست اتاق بازرگانی قم، رئیس کمیسیون فرش، هنر و صنایع‌دستی اتاق ایران، اعضای هیئت رئیسه اتاق قم، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان، اساتید برجسته فرش از جمله آقایان مهدی کشاورز افشار و تورج ژوله و جمعی از فعالان و پیشکسوتان منطقه فرش دستباف قم برگزار گردید.

در ابتدای جلسه، جواد کاظمی، تولیدکننده فرش دستباف و عضو هیئت رئیسه اتاق بازرگانی قم، ضمن خوشامدگویی، موضوع بازاریابی و فروش را محور اصلی نشست عنوان کرد و جلسه را آغاز نمود.

محمد ایرانی، رئیس اتاق بازرگانی قم، وضعیت صادرات فرش دستباف را نامطلوب ارزیابی کرد. وی معتقد است که تغییر فرهنگ مصرف، فرش دستباف را از طبقه کالاهای سرمایه‌ای خارج کرده است .از این رو، وی پیشنهاد کرد که عارضه‌یابی شفافی در حوزه فرش دستباف انجام شود و استراتژی و چشم‌انداز مناسبی برای پس از دوران تحریم‌ها تهیه شود.

ابوالفضل رجبیان، تولیدکننده فرش دستباف و عضو هیئت رئیسه اتاق بازرگانی قم، حضور مرکز ملی فرش ایران را در این جلسات ضروری دانست و نارضایتی خود را از عدم حضور رییس مرکز ملی فرش ایران در این نشست اعلام نمود.

مرتضی میری، عضو هیات مدیره اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف ایران، در راستای رویداد منطقه ای فرش دستباف در قم چنین سخن گفت که برای نخستین بار است که این رویداد مهم برگزار می شود و می‌تواند جایگاه فرش استان را در سطح ملی ارتقا دهد. تشکیل کمیسیون فرش در اتاق بازرگانی ایران با همراهی فعالان باسابقه، گامی در جهت اولویت دادن به این صنعت در اقتصاد کشور است. وی در ادامه چنین افزود که توجه ویژه مسئولان قم به توسعه این هنر کم‌ نظیر بوده و تلاش‌های فعالان قابل تقدیر است. این همراهی جامعه فرش قم نشان‌دهنده توجه به این حوزه و اهمیت اقتصادی آن است.

علانور توکلی، رئیس صادرکننده فرش ایران، فرش قم را یکی از ارکان اصلی فرش دستباف کشور دانست و افت صادرات فرش در چند دهه اخیر را به عوامل مختلف، از جمله تحریم‌های داخلی و خارجی، نسبت داد. وی عوامل دیگری مانند تغییر سلیقه مصرف کنندگان و ضعف در بازاریابی و برندینگ را مهم دانست.

مسعود سپهرزاد، رئیس اتحادیه فروشندگان فرش دستباف تهران، در رابطه با موضوع نشست در راستای چالش های بازاریابی و فروش چنین بیان کرد که مشکلات متعددی در زمینه فروش فرش دستباف وجود دارد که برخی از مهم ترین آنها وجود تحریم های خارجی و داخلی به ویژه تحریم داخلی، کاهش تقاضای جهانی و افزایش تولید فرش دستباف ایران، تکراری بودن طرحها و عدم توجه به سلایق مشتری، عدم حمایت دولت از فرش دستباف، تغییر سبک زندگی و عدم تمایل نسل جوان به خرید فرش دستباف، قیمت بالای فرش دستباف به دلیل افزایش قیمت مواد اولیه، کاهش بافندگان ماهر و خروج نسل جوان از حوزه فرش دستباف، زمان بر بودن تولید و کاهش سرعت عرضه، فقدان برندینگ و نبود کانال های بین المللی می باشد.

اکبر ابدالی محمدی، رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت استان قم با اشاره به حضور خود در نشست بررسی مسائل و مشکلات حوزه فرش دستباف، هدف از این حضور را بهره‌مندی از دوره آموزشی مرتبط با این حوزه عنوان کرد. وی در واکنش به انتقاد آقای رجبیان درباره غیبت رئیس مرکز ملی فرش ایران، توضیح داد که عدم حضور سرکار خانم کمانی ناشی از دعوت دیرهنگام برگزارکنندگان و هم‌زمانی آن با جلسه‌ای راهبردی با وزیر در روزهای شنبه بوده است. به گفته وی، خانم کمانی ضمن عذرخواهی بابت عدم حضور، اعلام کرده‌اند که در یکی از پنج نشست آینده، به غیر از روزهای شنبه حضور خواهند یافت. وی در ادامه ضمن قدردانی از همکاری اتاق بازرگانی در اجرای این رویداد منطقه‌ای، ابراز امیدواری کرد که برگزاری چنین نشست‌هایی بتواند برای جامعه فرش دستباف استان قم و همچنین کل کشور مفید و اثربخش باشد.

تورج ژوله، پژوهشگر و کارشناس فرش دستباف، تاکید کرد که تشکیل یک اتاق فکر با حضور افراد برجسته این حوزه، برای بررسی و حل مشکلات فرش دستباف ضروری است. وی معتقد است تمام برنامه‌ریزی‌ها و تصمیم‌گیری‌های مربوط به این حوزه باید در این اتاق فکر صورت گیرد و در استان قم، این امر از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

بر اساس زمان‌بندی از پیش تعیین شده برای این رویداد منطقه‌ای، بنا بر این بود که 60 دقیقه از جلسه به سخنرانی استاد اختصاص یابد و سپس 2ساعت برای تعامل و گفت و گو میان شرکت‌کنندگان و تولیدکنندگان استان قم در نظر گرفته شود. با این حال، روال برنامه طبق انتظار پیش نرفت و در عمل، 1 ساعت ابتدایی جلسه به سخنرانی مدعوین گذشت. این مسئله باعث شد که زمان سخنرانی استاد به طور قابل توجهی کاهش یابد و تنها در حدود نیم ساعت محدود شود. از این رو، فرصت کافی برای بهره‌برداری کامل از پژوهش های مدرس فراهم نشد و همچنین زمان مفید برای بحث سازنده میان حاضرین نیز کاهش یافت.

در ادامه طبق برنامه ریزی انجام شده قبلی، استاد مهدی کشاورز افشار با ارائه پاورپوینت به مشکلات و چالش های بازاریابی و فروش فرش دستباف قم به شرح زیر پرداخت:.

مهدی کشاورز افشار، عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس، در سخنرانی خود پیرامون آسیب‌شناسی فرش دستباف قم، مشکلات اصلی فرش دستباف قم در حوزه بازاریابی و فروش را عدم شفافیت قیمت فرش دستباف در بازار، نبود اطلاعات صحیح و دقیق از مشخصات فرش، عدم برگزاری صحیح نمایشگاه های هنری برای پرزنت فرش دستباف قم، عدم تولید محتوای صحیح از فرش ها و هنرمندان آن و انتشار آن در فضای مجازی عنوان کرد. وی چنین افزود که بازار هنر به طور کلی، و بازار فرش دستباف به ویژه، از ابهام و عدم وضوح قابل توجهی رنج می‌برد. وی با اشاره به ماهیت چند وجهی فرش دستباف، آن را ترکیبی از فرهنگ، اثر هنری و کالای لوکس دانست که آن را با رویکرد صنایع خلاق بررسی نمود. وی در ادامه به صنایع خلاق و نقش آن‌ها در اقتصاد، اشاره کرد و آن‌ها را بخشی از اقتصاد خلق، تولید و توزیع محصولات و خدمات فرهنگی و هنری معرفی نمود. وی سپس به چالش‌های متعدد و پیچیده پیش روی حوزه فرش دستباف در قالب صنایع خلاق پرداخت.

از جمله چالش‌های مطرح شده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ارزش‌های ذهنی: وی به موضوع ارزش‌گذاری ذهنی در فرش دستباف پرداخت و بر این نکته تاکید کرد که ارزش فرش دستباف، صرفاً بر مبنای ویژگی‌های ملموس، تکنیکی و کارکردی آن تعریف نمی‌شود، بلکه عوامل ذهنی و فرهنگی نیز در تعیین ارزش آن نقش دارند. این امر، محاسبه و تعیین قیمت عادلانه را پیچیده‌تر می‌کند.
• مالکیت فکری و نقض حقوق: با توجه به دیجیتالی شدن و دسترسی آسان تر به آثار هنری، وی بر افزایش خطر نقض حق تکثیر و مالکیت فکری در این حوزه تاکید کرد. این امر، برای هنرمندان و تولیدکنندگان فرش دستباف، مشکلات جدی را به همراه دارد و نیازمند تدابیر و راهکارهای حقوقی مناسب برای حفاظت از حقوق آن‌هاست.
• تعامل بین اصالت هنری و توجیه اقتصادی: وی بر اهمیت تعامل بین اصالت هنری و توجیه اقتصادی در حوزه فرش دستباف تاکید کرد. یعنی هنرمندان و تولیدکنندگان باید هم به کیفیت هنری و اصالت اثر خود توجه داشته باشند و هم از جنبه اقتصادی آن غافل نباشند. این تعامل، چالشی دو جانبه و نیازمند راهکارهای میان ‌رشته‌ای و نوآورانه است.

سخنان آقای کشاورز افشار، نشان دهنده پیچیدگی‌ها و چالش‌های متعدد در حوزه فرش دستباف و ضرورت توجه به جنبه‌های مختلف آن، از جمله جنبه‌های فرهنگی، هنری، اقتصادی و حقوقی است. این چالش‌ها نیازمند بررسی دقیق‌تر و ارائه راهکارهای نوآورانه برای حل آن‌هاست.

در ادامه، هر یک از فعالان و تولیدکنندگان فرش استان قم، به ارائه نظرات خود در رابطه با چالش های بازریابی و فروش فرش دستباف قم پرداختند:

ابوالفضل صادقی، رئیس اتحادیه بافندگان فرش دستباف قم، با تأکید بر اهمیت جانشین ‌پروری و توجه به جوانان چنین سخن گفت که فرش دستباف، نیازمند افراد متخصص و آگاه به مباحث دانشگاهی است و باید فرصت بیشتری برای حضور جوانان در این صنعت فراهم شود. وی همچنین عنوان کرد که دولت کمکی در جهت صادرات و بهبود وضعیت فرش نخواهد کرد، از این رو بر همکاری و حمایت از بخش خصوصی به عنوان عاملی مؤثر در پیشرفت این صنعت تأکید کرد.

محمدرضا رشتی زاده، رئیس انجمن کارفرمایان فرش دستباف استان قم، اتحاد میان افراد این حوزه را مهم دانست و چنین عنوان کرد که تا این اتحاد و همبستگی صورت نگیرد هیچ اتفاق مثبتی در این حوزه رقم نمیخورد. وی افزود با توجه به پیشرفت تکنولوژی در دنیا، فناوری های جدید میتواند نجات دهنده ی فرش دستباف باشد. وی در تایید سخنان استاد کشاورز یکی از مشکلات اصلی فرش دستباف را عدم شفافیت قیمت مصرف کننده در بازار اعلام کرد و افزود زمانی که قیمت فرش، به صورت شفاف در بازار ارائه نشود، بازار سالمی به وجود نخواهد آمد. وی در راستای پیشنهاد آقای تورج ژوله و داشتن اتاق فکر نیز چنین سخن گفت که نزدیک به ده سال است در مجموعه ایران گره این اتفاق انجام شده و از مشاورین اقتصادی و برندینگ زیادی برای ارائه راهکار های عملیاتی برای حل مشکلات فرش دستباف استفاده شده است. علاوه بر آن تاکید کرد که انجمن کارفرمایان فرش دستباف قم، بیش از 40 نشست در راستای هم اندیشی و همفکری فعالان در 3 سال اخیر برگزار کرده است. و در ادامه عنوان کرد که هم اکنون فعالیت های 10 سال اخیر مجموعه ایران گره در راستای حل مشکلات، امروز در قالب یک پلتفرم آماده استفاده برای همه ی فعالان این حوزه می باشد. وی در پایان چنین گفت که به جای مقصر دانستن دولت و در انتظار اقداماتی از سوی آن، تولیدکنندگان باید مسئولیت بافندگان خود را بر عهده بگیرند و ثروت کافی تولید کنند تا بتوانند هزینه بیمه و دستمزد آنان را به درستی و عادلانه تأمین کنند و جای تاسف است که امروز دستمزد یک بافنده در صورت مزد 60 میلیونی یک ذرع و نیم در 8 ماه، ماهانه حدود 7 تا 8 میلیون می باشد.

محمدرضا صدیقیان، تولیدکننده فرش دستباف قم، در پاسخ به برنامه‌ ریزی این پنل آموزشی و زمان محدود ارائه استاد مهدی کشاورز افشار واکنش نشان داد و تأکید کرد با توجه به زمان یک ساعته ای که برای تدریس ایشان در نظر گرفته شده بود، سی دقیقه زمان برای ارائه مطالب مهم، کافی نبود. از این رو بهتر است در نشست های بعدی، زمان اختصاصی به استاد به صورت کامل در نظر گرفته شود تا با کیفیت بیشتری مطالب ارائه گردد. سپس در راستای مشکلات فرش قم، تمرکز بیش از حد بر جنبه‌های خدماتی را عنوان کرد. وی پیشنهاد کرد که با تمرکز بر جنبه ‌های هنری، مانند برندینگ و شناخت هنرمندان، می‌توان به موفقیت بیشتری در این حوزه دست یافت.

علی اصغر خوشگفتار مقدم، رئیس انجمن طراحان و نقاشان، در راستای مالکیت معنوی فرش چنین سخن گفت که این امر انجام شده است اما در خصوص مالکیت صنعتی، مشکلات و چالش هایی وجود دارد که نیازمند رسیدگی و پیگیری جدی از طرف جامعه فرش دستباف می باشد.

علی جورابچی، تاجر و فروشنده فرش دستباف، چنین سخن گفت که مالکیت معنوی بیشتر در حوزه طراحی مد نظر قرار می گیرد در صورتی که بهتر است در موارد دیگری همچون ریشه و شیرازه نیز به آن اهمیت داده شود.

ابوالفضل خوش صحبت، تولیدکننده فرش دستباف قم، چنین عنوان کرد که در گذشته، بافندگان دستمزد بیشتری دریافت می‌کردند، اما امروزه به دلیل افزایش هزینه‌های تولید فرش دستباف، سود حاصل از تولید کاهش یافته است. وی همچنین با اشاره به صحبت‌های آقای کشاورز بیان کرد که برخی واسطه‌ها در شهر قم طرح و نقشه تولیدکنندگان قم را کپی کرده و با کیفیت پایین ‌تری بازتولید می‌کنند. در همین راستا، این سوال مطرح است که چگونه می‌توان مسئله حضور واسطه‌ها و مشکلات ناشی از آن را برطرف کرد؟

جواد الیاسی، نایب رئیس اتحادیه بافندگان تولید و فروش فرش دستباف قم، در راستای دستمزد بافندگان فرش دستباف چنین سخن گفت که هر سال، با توجه به نرخ دلار، دستمزد بافندگان نیز افزایش یافته است. به طور مثال همین امروز دست مزد بافنده با نرخ دلار امروزی محاسبه می شود، ولی اگر با همین مبلغ هم دستمزد آن کم به نظر می رسد، عامل اصلی این مسئله، دولت و تورم می باشد. بنابراین ما به هیچ عنوان نمی توانیم دولت و قوانین آن را نادیده بگیریم.

اگرچه لازم به ذکر است که در خصوص دستمزد بافندگان فرش قم، بین اظهارات آقای رشتی‌زاده و الیاسی تناقض وجود دارد. آقای رشتی‌زاده معتقد است تولیدکنندگان باید با تولید و افزایش ثروت، دستمزد عادلانه بافندگان را بپردازند و نباید دولت را مقصر دانست. در مقابل، آقای الیاسی دستمزد بافنده را نسبت به نرخ روز دانسته و علت پایین به نظر رسیدن دستمزد را عواملی چون دولت و تورم می‌داند. به نظر می‌رسد آقای رشتی‌زاده رویکرد عملی‌تری دارد، زیرا تولیدکنندگان می‌توانند با مدیریت بهتر و افزایش بهره‌وری، وضعیت بافندگان را بهبود بخشند.

حسن عزیزی، عضو هیئت علمی و مدرس دانشگاه حضرت معصومه (س)، بر اهمیت فرآیند تیم‌سازی برای ارائه راه‌حل‌های نوآورانه و بازاریابی تأکید کرد. او بر لزوم ایجاد تعامل سازنده میان دانشگاه، بازار و صنعت اشاره کرده و پیشنهاد داد که تجربیات و دستاوردهای مرتبط با حوزه فرش باید به‌شکلی مدون، مانند تألیف کتاب، در دسترس عموم قرار گیرد.

محمد مقدمی راد، به نمایندگی از دانشگاه آزاد قم، چنین سخن گفت که مدیریت نظام دانش در حوزه فرش تاثیر بسزایی دارد. وی پیشنهاد داد که برای گسترش بازاریابی و افزایش فروش فرش‌های دستباف، از قابلیت‌های هوش مصنوعی بهره‌برداری شود.

سید مجتبی فرهادی، دبیر اتاق بازرگانی استان قم، در رابطه با موضوع مالکیت معنوی در طراحی فرش چنین عنوان کرد که این موضوع بسیار مهمی است که می بایست در شورای گفت و گو بررسی شود. 

خانم سرمه، فعال در اقتصاد و هنر، در خصوص چالش‌های مرتبط با فرش دستباف قم چنین سخن گفت که این محصول از جایگاه و ارزشی بسیار بالا برخوردار است. با این حال، تولیدکنندگان هنوز نتوانسته‌اند استراتژی‌های مناسب بازاریابی و فروش کالاهای لوکس را دنبال کنند. او تأکید کرد که باید ذائقه مخاطبان شکل گیرد و نگرش‌ها نسبت به این کالای فاخر و ارزشمند مورد بازبینی قرار گیرد.

ملیکا صدری، معمار و طراح، در رابطه با ترکیب معماری و فرش بیان کرد که با استفاده از فناوری می‌توان طرح فرش‌های دستباف را با کمک پروژکتورها به نمایش گذاشت. این نوآوری می‌تواند تأثیر بسزایی در ترویج و فروش فرش‌های دستباف داشته باشد. وی همچنین پیشنهاد کرد که از این قابلیت‌ها و امکانات بهره‌برداری بیشتری صورت گیرد.

محمدرضا رشتی زاده به دنبال صحبت‌های ملیکا صدری، چنین سخن گفت که وب‌سایت ایران گره از قابلیت واقعیت افزوده (AR)  برخوردار است که این امکان را به کاربران می دهد تا فرش انتخابی خود را پیش از خرید، در فضای خانه‌شان به صورت مجازی مشاهده کنند. همچنین، در ادامه صحبت‌های خانم سرمه تأکید کرد که کالای لوکس به عنوان یک کالای سرمایه‌گذاری تلقی می‌شود و به همین دلیل، لازم است ارزش آن در بلندمدت حفظ شود. یکی از چالش‌های اصلی تولیدکنندگان این است که هر سال، فرش خود را با ارزش کمتری به بازار ارائه داده اند و همین امر باعث شده است که مصرف کننده از دست برود.

تورج ژوله، با توجه به زیرساخت‌های موجود و مفاهیم ابتدایی مطرح‌شده، بهتر است پیش از هر چیزی، به درک مفهوم، معنا و چرایی فرش دستباف پرداخته شود. اگر این مفاهیم به‌درستی تعریف نشوند، فرش تمام ابریشم به اشتباه در دسته کالاهای لوکس قرار خواهد گرفت. در صورتی که اثر هنری از نظر معنایی و ارزش، تفاوت‌های مشخصی با کالای لوکس دارد.

سه شنبه، 16 اردیبهشت 1404، دومین دوره از رویداد منطقه ای فرش دستباف استان قم با موضوع "خلاقیت و نوآوری در طراحی فرش دستباف با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی" با همکاری انجمن طراحان و نقاشان استان قم برگزار گردید. در این رویداد منطقه‌ای، افراد متعددی از جمله تولیدکنندگان، طراحان و نقاشان، فعالان حوزه فرش دستباف، حضور داشتند تا علاوه بر آموزش هوش مصنوعی، در کنار هم به تبادل نظر و تجربیات بپردازند.

در ابتدای نشست، علی‌اصغر خوش‌گفتار مقدم، رئیس انجمن طراحان و نقاشان استان قم، ضمن خوشامدگویی به حاضران در جلسه و شرکت‌کنندگانی که به‌صورت آنلاین در این دوره حضور داشتند، سخنرانی خود را با موضوع تاریخچه و معرفی هوش مصنوعی آغاز کرد. وی با بهره‌گیری از فایل پاورپوینت، چنین بیان داشت: «هوش مصنوعی مجموعه‌ای از الگوریتم‌ها و فرایندهای کامپیوتری است که همانند انسان عمل، تفکر و تحلیل میکند.»

وی در ادامه تأکید کرد: «با ورود هوش مصنوعی به حوزه‌های شغلی، نباید نسبت به آن ترس داشت؛ بلکه با استفاده صحیح از این فناوری، می‌توان مسیر کاری را هوشمندانه‌تر، سریع‌تر و با کمترین میزان خطا طی کرد.» همچنین وی افزود که هوش مصنوعی می‌تواند در تحلیل و تبادل اطلاعات نیز به‌صورت جامع و دقیق به انسان کمک کند. خوش‌گفتار مقدم اظهار داشت: «هوش مصنوعی همواره در تلاش است تا همانند انسان فکر کرده، عمل کند و داده‌ها را تحلیل نماید و این شباهت روز به روز در حال کامل‌تر شدن است.»

در ادامه این بخش، وی به تاریخچه علمی هوش مصنوعی اشاره کرد و گفت: «این فناوری سابقه‌ای بیش از ۶۰ سال دارد؛ به‌عنوان مثال در دهه ۱۹۶۰، چت‌باتی ساده به نام الیزا معرفی شد. در دهه ۱۹۸۰ شبکه‌های عصبی توسعه یافتند که روند تکامل آن‌ها همچنان ادامه دارد. همچنین در دهه ۲۰۰۰، پیشرفت‌های چشمگیری در حوزه پردازش تصویر، تشخیص گفتار و ترجمه ماشینی حاصل شد.»

وی در بخشی از سخنان خود برای روشن‌تر شدن اهمیت موضوع، پرسشی مطرح کرد: «چرا و چگونه در سال‌های اخیر، هوش مصنوعی توانسته است کنجکاوی عمومی را به خود جلب کند؟» و در پاسخ، سه عامل اصلی را برشمرد:

عامل اول: افزایش چشمگیر حجم داده‌ها و اطلاعات موجود در جهان که زمینه‌ساز یادگیری ماشینی برای هوش مصنوعی شده است.

عامل دوم: رشد توان پردازشی به‌واسطه سرورهای پیشرفته و سخت‌افزارهای پیچیده، که امکان پردازش سریع‌تر و مؤثرتر داده‌ها را فراهم کرده است.

عامل سوم: پیشرفت فناوری‌های مبتنی بر بستر وب.

در ادامه، وی با طرح پرسشی دیگر به بررسی رابطه انسان و هوش مصنوعی پرداخت و گفت: «آیا هوش مصنوعی می‌تواند در کنار انسان فعالیت کند یا ممکن است به رقیبی برای او بدل شود؟» وی در این راستا به نمونه‌ای تاریخی اشاره کرد و گفت: «در سال ۱۹۹۷، گری کاسپاروف در رقابت شطرنج از هوش مصنوعی شکست خورد و این نخستین تجربه تلخ بشر از مغلوب شدن در برابر ساخته دست خود بود.»

وی ادامه داد: «نکته قابل‌توجه این است که این ابزارها به‌طور عمومی در دسترس هستند و تجربه نشان داده است هرگاه فناوری جدیدی وارد یک حوزه شغلی شود، به از بین رفتن بسیاری از مشاغل منجر می‌شود.»

در بخش پایانی سخنرانی، خوش‌گفتار مقدم ساختار و الگوریتم‌های هوش مصنوعی را به شش شاخه اصلی تقسیم کرد:

1. یادگیری ماشین: مبتنی بر داده‌هایی است که انسان در اختیار سیستم قرار می‌دهد.
2. پردازش زبان طبیعی: شامل درک و تعامل با زبان انسانی از طریق گفتار، نوشتار و متن.
3. شبکه‌های عصبی مصنوعی: متشکل از نورون‌های دیجیتال برای انجام محاسبات پیچیده، نظیر تحلیل نتایج آزمایشات.
4. بینایی ماشین: برای تحلیل و تشخیص محتوای تصاویر و ویدیوها از طریق پردازش تصویری پیشرفته.
5. پردازش صوت یا گفتار: تشخیص و تبدیل صوت انسانی به داده قابل پردازش.
6. رباتیک: علمی که به ساخت ماشین‌ها یا انسان‌های هوشمند اختصاص دارد.

در پایان، خوش‌گفتار مقدم با اعلام زمان ۱۵ دقیقه استراحت، از حاضران درخواست کرد تا در بخش بعدی جلسه که به آموزش عملی استفاده از ابزار هوش مصنوعی اختصاص دارد، نیز حضور فعال داشته باشند.

بخش دوم دوره آموزشی با محوریت خلاقیت و نوآوری در طراحی فرش دست‌باف با بهره‌گیری از ابزارهای هوش مصنوعی با حضور استاد محسن معمار برگزار شد. در این بخش، استاد معمار ضمن بررسی ظرفیت‌های فناوری‌های نوین، به معرفی کاربردهای متنوع هوش مصنوعی در فرآیند طراحی و تولید محتوای تصویری پرداخت.

وی هدف اصلی این کارگاه را ارتقای سطح آگاهی و توانمندی فعالان حوزه فرش دست‌باف در بهره‌گیری از ابزارهای نوین فناوری عنوان کرد و اظهار داشت: «هوش مصنوعی به‌عنوان ابزاری نوظهور و قدرتمند، می‌تواند نقشی مؤثر در تحول محتوایی محصولات ایفا کند.»

در بخش نخست سخنان خود، استاد معمار به معرفی چهار روش اصلی استفاده از هوش مصنوعی برای تولید محتوا اشاره کرد که شامل: «تبدیل متن به متن»، «متن به تصویر»، «تصویر به تصویر» و «متن به ویدیو» بود. این روش‌ها امکان خلق محتوای خلاقانه و متنوع را در قالب‌های مختلف فراهم کرده و تجربه‌ای نوین برای طراحان رقم می‌زنند.

وی در ادامه، برخی از وب‌سایت‌های کاربردی در زمینه تولید محتوای تصویری با استفاده از هوش مصنوعی را معرفی کرد؛ از جملهChatGPT ، GROC، Krea، Copilot و Leonardo که هر یک با امکانات منحصربه‌فرد خود، قابلیت تولید محتوای بصری با کیفیت بالا را در اختیار کاربران قرار می‌دهند. طراحی ساده، پشتیبانی از ورودی‌های متنی و تصویری، و سرعت بالای تولید محتوا از جمله مزایای این ابزارها عنوان شد.

در بخش دیگری از دوره، نحوه ورود و استفاده از ابزار ChatGPT برای طراحی و ایده‌پردازی به تفصیل تشریح شد. استاد معمار استفاده از وب‌سایت‌هایی نظیر Temp Mail برای ساخت ایمیل موقت جهت ثبت‌نام در سامانه را پیشنهاد کرد. وی مراحل ثبت‌نام و ورود به سامانه OpenAI ChatGPT را مرحله به مرحله شرح داد و بیان داشت که کاربران با ارائه اطلاعات دقیق و استفاده از پرامپت‌های هدفمند می‌توانند به خروجی‌های بسیار دقیق و خلاقانه دست یابند.

وی در این بخش به اهمیت پرامپت‌نویسی نیز اشاره کرد و گفت: «کیفیت خروجی ابزارهای هوش مصنوعی به‌طور مستقیم به میزان دقت، وضوح و هدفمندی دستورات ورودی وابسته است.» به گفته وی، یک پرامپت دقیق می‌تواند محتوایی خلاقانه و منطبق با نیاز کاربر تولید کند، در حالی که دستورات مبهم یا ناقص ممکن است نتایج ضعیفی به همراه داشته باشند.

استاد معمار با ارائه نمونه‌هایی از نحوه استفاده از ChatGPT در طراحی فرش، افزود: کاربران می‌توانند ویژگی‌هایی همچون رنگ، الگو، سبک طراحی، اندازه و شکل فرش را مشخص کنند و از این ابزار بخواهند تا طرحی متناسب با خواسته‌های آن‌ها تولید کند. همچنین امکان ترکیب دو طرح مختلف یا افزودن جزئیات خاص به یک طرح نیز از جمله قابلیت‌های برجسته این فناوری محسوب می‌شود.

در ادامه، نحوه استفاده از ابزار هوش مصنوعی از طریق وب سایت های ، GROC، Krea، Copilot و Leonardo را جهت تولید محتوای تصویری به صورت کامل ارائه نمود.

در پایان این نشست، استاد معمار با تأکید بر ضرورت همگام‌سازی هنر سنتی با فناوری‌های نوین گفت: «در عصر دیجیتال، بهره‌گیری از ابزارهای هوش مصنوعی نه‌تنها یک فرصت، بلکه یک ضرورت برای حفظ رقابت‌پذیری در صنایع سنتی چون فرش دست‌باف به شمار می‌رود.» وی ابراز امیدواری کرد که این آموزش‌ها زمینه‌ساز رشد و نوآوری بیشتر در حوزه طراحی فرش دست‌باف شود.

پنج شنبه، ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۴، دومین دوره از رویداد منطقه‌ای فرش دستباف استان قم با محوریت حیاتی دیجیتال مارکتینگ در حوزه فرش دستباف، با هدف بهبود وضعیت فرش دستباف برگزار شد. دراین دوره آموزشی مهم، تولیدکنندگان، فعالان وعلاقه‌مندان حوزه فرش دستباف حضور یافتند تا در فضایی پویا و تعاملی، آخرین روش‌ها و استراتژی‌های بازاریابی دیجیتال را بررسی کرده و به تبادل نظر در خصوص چگونگی بهبود و توسعه وضعیت فرش دستباف بپردازند. در ابتدای این دوره آموزشی، استاد محمدرضا شیخ بهایی، مدرس برجسته و متخصص در زمینه دیجیتال مارکتینگ، از تمامی حاضران درخواست کرد تا خود را معرفی کرده و حوزه تخصصی فعالیت خود در زمینه فرش دستباف را بیان کنند. این اقدام با هدف ایجاد یک شناخت اولیه و برقراری ارتباطی مؤثر بین شرکت‌کنندگان و مدرس انجام شد تا مباحث آموزشی بر اساس نیازها و تجربیات شرکت‌کنندگان تنظیم شود. پس از این معرفی و آشنایی اولیه، شیخ بهایی سخنان خود را با تشریح نقش مهم دیجیتال مارکتینگ در دنیای کنونی آغاز کرد.

شیخ بهایی با ارائه دیدگاه های عمیق و استراتژیک، اظهار داشت که دیجیتال مارکتینگ، با ارائه امکان دستیابی به نتایج ملموس‌تر در بازه‌های زمانی کوتاه ‌تر و با هزینه‌ های به مراتب کمتر در مقایسه با روش‌های سنتی، فرصت‌های بی‌نظیری را برای رشد و توسعه صنعت فرش دستباف فراهم می‌آورد. او تأکید کرد که این رویکرد نه تنها به افزایش فروش و سودآوری کمک می‌کند، بلکه می‌تواند به برندسازی، افزایش آگاهی از برند و ایجاد ارتباطی پایدار با مشتریان نیز منجر شود. با این حال، وی خاطرنشان کرد که دستیابی به این مزایا، مستلزم وجود یک برنامه جامع و ساختاریافته برای فعالیت در فضای آنلاین است تا بتوان از تمامی ظرفیت‌های بالقوه این فضا به بهترین نحو بهره‌برداری کرد. این برنامه باید شامل اهداف مشخص، استراتژی‌های بازاریابی مناسب، بودجه‌بندی دقیق و معیارهای سنجش عملکرد باشد.

شیخ بهایی با اشاره به اهمیت روزافزون داده‌ها به عنوان قلب تپنده بازاریابی دیجیتال، این نکته را حائز اهمیت دانست که موفقیت در این عرصه، نیازمند توجه عمیق به داده‌ها و تحلیل دقیق آن‌ها است. او معتقد بود که اتخاذ رویکردی کمی و مبتنی بر داده، کلید موفقیت در دنیای دیجیتال است. او به این نکته اشاره کرد که به جای اتکا به فرضیات و گمانه‌زنی‌ها، باید با تحلیل دقیق داده‌ها و الگوهای رفتاری مشتریان، استراتژی‌های بازاریابی را تنظیم کرد. این بدان معناست که فعالان این حوزه باید به جای تکیه بر نظرات شخصی و تجربیات محدود، به داده‌های بازار، اطلاعات مربوط به مشتریان و آمار کمپین‌های تبلیغاتی توجه کنند. با این رویکرد، می‌توان تصمیمات بازاریابی را بر اساس شواهد و مدارک معتبر اتخاذ کرد و احتمال موفقیت را به طور قابل توجهی افزایش داد. وی با استفاده از کد تعرفه (HS Code) فرش دستباف و تجزیه و تحلیل داده‌های صادرات کشورهای مختلف، به بررسی دقیق وضعیت فرش دستباف ایران در مقایسه با سایر رقبا در سطح بین‌المللی پرداخت. این تحلیل‌ها نشان داد که ایران در این عرصه با چالش‌ها و فرصت‌هایی روبرو است که نیازمند توجه و برنامه‌ریزی دقیق برای بهبود وضعیت موجود است.

استاد شیخ بهایی با تأکید بر ضرورت حرکت به سمت بازاریابی داده ‌محور، خاطرنشان کرد که بسیاری از فعالان در این حوزه، برندهای معتبری هستند، اما متأسفانه در فضای مجازی شناخته شده نیستند. وی پیشنهاد داد که استفاده هوشمندانه از ابزارهای هوش مصنوعی، به ویژه ChatGPT، می‌تواند به آن‌ها کمک کند تا با ارائه تصویری متفاوت و جذاب از خود، جایگاه واقعی خود را در بازار دیجیتال پیدا کنند و با مخاطبان بیشتری ارتباط برقرار کنند. شیخ بهایی با اشاره به جایگاه فرش دستباف به عنوان یک کالای لوکس و ارزشمند، بر لزوم ارتقای سطح دانش و آگاهی مخاطبان نسبت به این هنر اصیل ایرانی تأکید کرد و این مسئولیت خطیر را بر عهده تمامی فعالان این حوزه دانست.

با توجه به ماهیت سنتی بازار فرش دستباف، شیخ بهایی ورود به عرصه دیجیتال مارکتینگ را نه یک گزینه انتخابی، بلکه یک ضرورت اجتناب ‌ناپذیر توصیف کرد. وی هشدار داد که در غیر این صورت، تولیدکنندگان ناگزیر خواهند بود فرش‌های خود را در انبارها نگهداری کنند و چشم انتظار روزی باشند که خریداری پیدا شود. او تأکید کرد که دوران پنهان‌کاری و روش‌های سنتی به پایان رسیده است و برای بقا و موفقیت در این عرصه، میبایست به سمت فناوری‌های نوین رفت و از تمامی ظرفیت‌های دیجیتال مارکتینگ بهره برد.

در ادامه این رویداد، استاد شیخ بهایی به معرفی و تشریح مؤثرترین راهکارها و ابزارهای موجود در زمینه دیجیتال مارکتینگ پرداخت. وی تبلیغات آنلاین را به عنوان یکی از راه‌های اصلی و کارآمد برای جذب مشتریان جدید معرفی کرد و به تشریح انواع مختلف آن پرداخت. تبلیغات نمایشی، تبلیغات کلیکی، تبلیغات همسان، استفاده از گوگل ادز، هدف‌گیری مجدد، تبلیغات متنی، تبلیغات در شبکه‌های اجتماعی، ایمیل مارکتینگ، استفاده از لینک‌های همکاری و فروش، تبلیغات موضوعی، تبلیغات بنری و تبلیغات کلیدواژه‌ای، تنها بخشی از ابزارهایی بودند که وی به آن‌ها اشاره کرد و نحوه استفاده درست از آن‌ها را برای شرکت‌کنندگان تشریح نمود.

شیخ بهایی در ادامه سخنان خود، به تشریح گام‌های اساسی بازاریابی دیجیتال پرداخت و بر اهمیت بخش‌بندی مشتریان، تعریف ارزش پیشنهادی، انتخاب کانال ارتباطی مناسب، ایجاد ارتباط مؤثر با مشتریان، مدیریت منابع اصلی، انجام فعالیت‌های کلیدی، ایجاد شراکت‌های استراتژیک، ایجاد جریان‌های درآمدی پایدار و مدیریت ساختار هزینه‌ها تأکید کرد. او هر یک از این گام‌ها را به تفصیل توضیح داد و با ارائه مثال‌های عملی و ملموس، به شرکت‌کنندگان کمک کرد تا درک بهتری از نحوه پیاده‌سازی آن‌ها در کسب ‌وکار خود پیدا کنند و بتوانند به طور موثرتری از این استراتژی‌ها در راستای اهداف خود استفاده کنند.

وی همچنین سایت Google Trends را به عنوان یک ابزار ارزشمند برای بررسی میزان جستجوی کلمات کلیدی مرتبط با فرش دستباف در شهرهای مختلف معرفی کرد. وی توضیح داد که این ابزار به فعالان این حوزه کمک می‌کند تا با تحلیل داده‌های مربوط به جستجوی کاربران، الگوهای رفتاری آن‌ها را شناسایی کرده و استراتژی‌های بازاریابی خود را بر اساس آن تنظیم کنند. علاوه بر این، وی بر اهمیت طراحی UI (رابط کاربری) و UX (تجربه کاربری) ساده و کاربرپسند برای وب‌سایت‌ها تأکید کرد و سایت mailerlife.com را به عنوان یک ابزار قدرتمند برای مدیریت کمپین‌های بازاریابی ایمیلی معرفی نمود.

استاد شیخ بهایی بار دیگر بر اهمیت استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی مانند ChatGPT برای تولید محتوای جذاب و خلاقانه، طراحی سناریوهای وبینار و سایر فعالیت‌های بازاریابی محتوایی تأکید کرد. وی از شرکت‌کنندگان خواست تا با بهره‌گیری از این ابزارها و روش‌ها، به نوآوری و خلاقیت در فعالیت‌های بازاریابی خود بپردازند و با ارائه تصویری متمایز و به‌روز از فرش دستباف ایرانی، جایگاه این هنر اصیل را در بازارهای داخلی و بین‌المللی بهبود بخشند.

در تایم پایانی کلاس، محمدرضا شیخ بهایی، مدرس دوره، بر اهمیت چشمگیر استفاده از لینکدین به عنوان یک ابزار قدرتمند برای فعالان صنعت فرش دستباف تاکید کرد. او به حاضرین توضیح داد که لینکدین فراتر از یک پلتفرم کاریابی صرف، یک شبکه حرفه‌ای بین‌المللی است که امکان برقراری ارتباط، تبادل اطلاعات و ایجاد فرصت‌های تجاری را فراهم می‌کند

از این رو با ارائه راهنمایی‌های عملی، به شرکت‌کنندگان آموزش داد که چگونه به طور موثر وارد لینکدین شوند، یک پروفایل حرفه‌ای و جذاب ایجاد کنند و از تمامی امکانات این پلتفرم برای توسعه کسب و کار خود بهره ببرند. او تاکید کرد که پروفایل لینکدین باید به عنوان ویترین آنلاین کسب و کار عمل کند و به طور کامل و دقیق، اطلاعات مربوط به سوابق کاری، مهارت‌ها، دستاوردها و تخصص‌های فردی و سازمانی را ارائه دهد.

همچنین به اهمیت ایجاد شبکه ارتباطی گسترده در لینکدین اشاره کرد و توصیه کرد که شرکت‌کنندگان با افرادی که در حوزه فرش دستباف در کشورهای مختلف دنیا و همچنین ایران فعالیت می‌کنند، آشنا شده و ارتباط برقرار کنند. او تاکید کرد که این ارتباطات می‌تواند به تبادل تجربیات، دریافت اطلاعات بازار، یافتن شرکای تجاری جدید و ایجاد فرصت‌های صادراتی منجر شود.

در نهایت، شیخ بهایی با تاکید بر لزوم فعالیت مستمر و حرفه‌ای در لینکدین، از شرکت‌کنندگان خواست تا به طور منظم پروفایل خود را به‌روزرسانی کنند، محتوای ارزشمند منتشر کنند، با سایر اعضا تعامل داشته باشند و از تمامی امکانات این پلتفرم برای توسعه کسب و کار خود بهره ببرند. او ابراز امیدواری کرد که با استفاده از لینکدین و بهره گیری از دیجیتال مارکتینگ، فعالان حوزه فرش دستباف بتوانند جایگاه خود را در بازارهای داخلی و بین‌المللی ارتقا بخشند و به موفقیت‌های بیشتری دست یابند.

 این دوره آموزشی با ارائه دانش، ابزارها و راهکارهای عملی، گامی مهم در راستای توانمندسازی فعالان فرش دستباف استان قم برای حضور مؤثر و موفق در عرصه رقابتی بازارهای جهانی برداشت و امید است که نتایج مثبتی در آینده‌ای نزدیک به همراه داشته باشد. این رویداد نه تنها به ارتقای دانش شرکت‌کنندگان کمک کرد، بلکه فرصتی برای شبکه‌سازی و تبادل تجربیات میان فعالان این صنعت فراهم آورد که می‌تواند به هم‌افزایی و توسعه هرچه بیشتر صنعت فرش دستباف قم منجر شود.

شنبه، 20 اردیبهشت 1404، دومین دوره از رویداد منطقه‌ای فرش دستباف استان قم با موضوع چالش ها و مشکلات هنر صنعت فرش دستباف (سرمایه انسانی و ...) با حضور استاد فتحعلی قشقایی فر و جمعی از تولیدکنندگان و فعالان حوزه فرش دستباف برگزار گردید.

در ابتدای این نشست، استاد فتحعلی قشقایی فر، با اشاره به اهمیت نیروی انسانی در حوزه فرش دستباف، بیان داشتند که انسان بر مبنای تفکر و اندیشه استوار است. این تفکر و اندیشه است که به او قدرت خلق و نوآوری می‌بخشد. در حوزه فرش دستباف، نیروی انسانی قلب تپنده‌ی تولید به شمار می‌رود. مهارت، خلاقیت و دقت این نیرو، تعیین‌کننده‌ی کیفیت و ارزش فرش‌های دستباف است. بدون نیروی انسانی ماهر و با انگیزه، امکان تولید فرش‌های باکیفیت و رقابت‌پذیر در بازار وجود نخواهد داشت. استاد قشقایی فر همچنین بر لزوم توجه به نیازهای اجتماعی و فرهنگی نیروی انسانی، از جمله شرایط مناسب کار، حقوق و مزایای منصفانه و بسترهای لازم برای ارتقای فردی، تأکید کردند. این عوامل، باعث افزایش انگیزه، رضایت شغلی و وفاداری به حرفه در میان نیروی انسانی فعال در این صنعت شده و در نهایت، موجب رونق و توسعه‌ی پایدار فرش دستباف خواهد شد.

ایشان در ادامه اظهار داشتند که فرش، فراتر از یک کالای تزئینی، نمادی از تعامل و نزدیکی میان انسان‌هاست. ماهیت ذاتی فرش، دعوت به تعامل و گفتگو را در خود نهفته دارد. تولیدکنندگان فرش باید به اهمیت داستان‌سرایی و روایت‌گری در ارتباط با محصولات خود واقف باشند. داستان‌های پشت فرش، از چگونگی تولید آن تا فرهنگ و تاریخ مرتبط با آن، می‌تواند ارزش و جذابیت فرش را برای مشتریان افزایش دهد و نوعی تعامل احساسی با مخاطب برقرار کند.

در دنیای امروز، ایجاد جهانی جدید بر پایه نیازهای اساسی انسان، امری ضروری است. درک دقیق از نیازهای حال و آینده، به خودی خود نیازهای جدیدی را خلق می‌کند. اصالت، در هر لحظه و هر ثانیه، پدید می‌آید و فرآیندی پویا و جاری است. این پویایی و اصالت در فرش نیز به وضوح قابل مشاهده است، زیرا هر فرش، بازتابی از زمان و شرایط اجتماعی و فرهنگی خود است.

استاد قشقایی افزودند: فرش، برخلاف تصور ساده، یک پدیده تک‌بعدی نیست، بلکه محصولی از یک پروسه‌ی تاریخی چند هزار ساله است که ریشه در هویت انسانی دارد. از نقش‌بافی‌های سنتی گرفته تا تکنولوژی‌های مدرن، هر مرحله از تولید فرش، داستانی برای گفتن دارد. شناخت و درک نیازهای انسان و چگونگی پاسخگویی به آن‌ها، در کنار شناخت خودمان، کلیدی برای درک عمیق‌تر از فرش و ارتباط آن با نیازهای انسان در طول تاریخ است.

ایشان در راستای اهمیت تولید محتوای فرش دستباف ذکر کردند که از طریق تصاویر، ویدئوها، مقالات و داستان‌های مرتبط، می‌توان نقش بسزایی در معرفی و ترویج فرش‌های باکیفیت و اصیل ایفا کرد. این محتوا می‌تواند به مخاطبان کمک کند تا با فرش‌ها به عنوان بخشی از تاریخ و فرهنگ انسانی ارتباط برقرار کنند و ارزش‌های نهفته در آن‌ها را درک کنند. همچنین، معرفی فرآیندهای تولید و مواد اولیه، می‌تواند به ایجاد اعتماد و درک بهتر از فرش نزد مشتریان کمک کند. در نهایت، تولید محتوای باکیفیت و جذاب، می‌تواند فرش را از یک کالای صرفاً تزئینی به تجربه‌ای فرهنگی و احساسی تبدیل کند.

استاد قشقایی فر، مسئله اساسی در حوزه فرش دستباف را نادیده گرفتن تعادل میان عرضه و تقاضا و اصرار بر تولید بی‌رویه می‌دانند. به اعتقاد ایشان، این رویکرد نه تنها به اقتصاد فرش آسیب می‌زند، بلکه باعث می‌شود این هنر از جایگاه فرهنگی و اجتماعی خود فاصله بگیرد و صرفاً به یک کالای تجاری تبدیل شود.

راهکار پیشنهادی استاد قشقایی فر، تغییر رویکرد تولید و تمرکز بر کیفیت به جای کمیت است. ایشان معتقدند که باید تولید را به میزان قابل توجهی کاهش داد و در عوض، قیمت‌ها را بر اساس ارزش واقعی و لوکس بودن کالا تعیین کرد. این استراتژی، هدف خود را ایجاد برندی معتبر و ارزشمند قرار می‌دهد که مخاطبان خاص به دنبال آن باشند و حاضر به پرداخت هزینه بیشتر برای اصالت و کیفیت آن باشند.

استاد قشقایی فر، فضای مجازی را ابزاری قدرتمند برای دستیابی به این هدف دانستند. با این حال، ایشان تاکید کردند که صرفاً ورود به فضای مجازی و ایجاد یک صفحه اینستاگرام یا وب‌سایت کافی نیست. موفقیت در این عرصه نیازمند نیروی کارآمد، متخصص و خلاق است که بتواند با تولید محتوای جذاب و هدفمند، ارزش‌های برند را به مخاطبان منتقل کند و ارتباطی عمیق و پایدار با آن‌ها برقرار سازد.

در نهایت، استاد قشقایی به مسئله توقعات غیرواقعی و عدم وجود یک نظام طبقه‌بندی مشخص و عادلانه برای ارزش فرش‌های دستباف اشاره کردند. به باور ایشان، این ابهام و عدم شفافیت، باعث سردرگمی خریداران و فروشندگان می‌شود و به ارزش واقعی فرش‌های نفیس و اصیل لطمه می‌زند. ایجاد یک نظام ارزیابی و طبقه‌بندی دقیق و مبتنی بر فاکتورهای کیفی و هنری، می‌تواند به رفع این مشکل و ایجاد شفافیت در بازار فرش کمک کند.

در بخش دوم نشست، آقایان محمدرضا رشتی‌زاده و جواد الیاسی به پنل گفت‌وگو پیوستند تا دیدگاه‌های خود را پیرامون چالش‌ها و مشکلات موجود در حوزه فرش دستباف بیان کنند.

محمدرضا رشتی زاده، رئیس انجمن کارفرمایان فرش دستباف استان قم، در گفتگویی پیرامون چالش‌های پیش روی حوزه فرش دستباف، به کیفیت بالای فرش‌های تولیدی قم اشاره کرد و چنین گفت: اگر فرش‌های تولیدی امروز قم، چهل سال پیش بافته می‌شدند، به دلیل کیفیت و ارزش هنری بی‌نظیرشان، مستقیماً راهی موزه‌ها می‌شدند. وی با بیان این نکته که فرش‌های کنونی قم از نظر تکنیک و ظرافت، قابل مقایسه با فرش‌های گذشته نیستند، به این پرسش اساسی پرداخت که چرا با وجود تولید چنین آثار ارزشمندی، تقاضای بازار برای آن‌ها پایین است. رشتی زاده معتقد است که علاوه بر کیفیت فنی و هنری، فرش دستباف نیازمند روایت و محتوا است. وی افزود: همزمان با تولید فرش دستباف، میبایست داستان و هویت آن نیز خلق شود. این امر مستلزم حضور متخصصان محتوا سازی است که بتوانند ارزش هنری و فرهنگی فرش را به مخاطبان انتقال دهند. به گفته وی، تولیدکنندگان باید به مدیریت این جنبه از تولید، به اندازه خود تولید فرش، توجه کنند. رئیس انجمن کارفرمایان فرش دستباف قم، با اشاره به ماندگاری و ارزش ذاتی فرش دستباف، بیان کرد: فرش دستباف، همچون ضبط صوت خاطرات یک خانواده، سال‌ها خاطرات و داستان‌های زندگی را در خود جای می‌دهد و نماد آرامش و زندگی آهسته است. در دنیای امروز، چه اثر هنری دیگری می‌تواند چند نسل را به هم پیوند دهد؟ وی تغییر سلیقه مصرف‌کنندگان به سمت فرش‌های نپالی و هندی با طرح‌های ساده‌تر را به حذف فرش ایرانی از ویترین‌ها و جایگزینی آن با محصولات دیگر ارتباط داد. این امر منجر به تغییر کلی در سلیقه و دیدگاه مصرف‌کنندگان نسبت به فرش ایرانی شده است. رشتی زاده برای تغییر این روند و جلب مجدد توجه مشتریان به فرش ایرانی، پیشنهاد برگزاری نمایشگاه‌هایی را داد که در آن، هر هنرمند بتواند به‌طور مستقیم با مخاطبان خود ارتباط برقرار کند و به معرفی خود، از مرحله بافت تا طراحی و تولید، و نشان دادن ارزش کار خود بپردازد. به گفته‌ی او، کلید اصلی جلب مجدد توجه مشتریان، بازاریابی مدرن و نشان دادن ارزش ذاتی فرش دستباف ایرانی است. وی افزود: باید داستان فرش را تعریف کنیم، هنر و ظرافت آن را به نمایش بگذاریم تا مصرف کننده آن را درک کرده و با آن ارتباط برقرار کند. هدف ما انتقال همین درک و احساس به مصرف کننده است.

استاد فتحعلی قشقایی ‌فر، فرش دستباف ایرانی را یکی از جمعی‌ترین هنرهای ملی دانست و آن را با هنر سینما مقایسه کرد. وی تأکید کرد: فرش ایرانی نماد کار تیمی است و حاصل آن، اثری بی‌نظیر است که از همکاری چندین فرد شکل می‌گیرد. او در ادامه به یکی از چالش‌های اصلی در این حوزه اشاره کرد و گفت: در این هنر جمعی، گاهی تولیدکننده یا کارگردان می‌خواهد همه مراحل را به‌تنهایی انجام دهد، در حالی‌که چنین رویکردی نه‌تنها مؤثر نیست، بلکه به کیفیت نهایی آسیب می‌زند. استاد قشقایی‌فر با اشاره به اهمیت سلیقه‌ سازی در عرصه جهانی افزود: یکی از اصول بازاریابی در حوزه‌های هنری این است که بتوان سلیقه‌سازی کرد؛ یعنی باید در بازارهای جهانی حضور فعال و اثرگذار داشت، به‌گونه‌ای که مخاطب، بدون آن‌که چیزی به او تحمیل شود، شما را بپذیرد. وی با انتقاد از وابستگی بخش تجاری فرش ایرانی به فقر در دوران معاصر تصریح کرد: وقتی منزلت بافنده را می‌بینم ولی تلاشی برای فروش با قیمت مناسب و عرضه آن به ارزش واقعی انجام نمی‌دهم، در واقع مانع ارتقای سطح معیشتی او شده‌ام. او تأکید کرد که نگاه خریدار نیز نسبت به این روند تأثیرگذار است و افزود: اگر خریدار بداند فرشی که می‌خرد حاصل زجر، درد و غصه است، احساس می‌کند انرژی منفی آن به خانه‌اش منتقل می‌شود. چرا که از منظر فیزیک، اشیاء حامل انرژی‌ها و احساسات محیط هستند. استاد قشقایی‌فر با ذکر نمونه‌هایی از فرهنگ فرش‌بافی ترکمن‌ها توضیح داد: در فرهنگ ترکمن، فرشی به نام توتلوق وجود دارد که توسط دوستان یک دختر هنگام ازدواج برای او بافته می‌شود و تا پایان عمر در خانه‌اش می‌ماند؛ فرشی سرشار از خاطره و عشق. در مقابل، فرش قهری به فرشی گفته می‌شود که به دلایلی ناتمام از دار جدا شود. وی در ادامه خاطرنشان کرد: اگر می‌خواهیم فرش ایرانی در جهان بدرخشد، باید آن را موجودی زنده ببینیم؛ موجودی با فلسفه زیستی، اقتصادی، هنری و تاریخی. فرش باید به بهشتی تبدیل شود که حال ناخوش هر فردی را دگرگون کند. فرش تنها برای کسی معنا دارد که انگیزه زیستن را در خود حفظ کرده باشد. استاد قشقایی ‌فر همچنین با نگاهی انتقادی به سیاست‌های نمایشگاهی گذشته گفت: «شاید اشتباه از آنجا شروع شد که به‌جای نمایش فرش‌های اصیل ایرانی در موزه‌ها، به نمایشگاه‌هایی مثل دموتکس رفتیم و فرش را در کنار موکت و کاغذ دیواری صنعتی قرار دادیم. این یعنی خودمان خواستیم بگوییم ما را به اندازه یک کاغذ دیواری قبول کنید. وی در پایان تأکید کرد: اگر فرش ایرانی در نمایشگاه‌های فاخر هنری حضور پیدا کند و محتوایی برای عرضه داشته باشد، جایگاه خود را بازخواهد یافت. اما تا زمانی که این مسیر طی نشود، با معیارهای نادرست سنجیده خواهیم شد.

جواد الیاسی، نایب رئیس اتحادیه بافندگان تولید و فروش فرش دستباف قم، چنین بیان کرد: یک تولیدکننده در حوزه فرش، مانند کارگردان یک فیلم است. کارگردانی که شاید برای گرفتن یک پلان، صد بار "کات" بدهد و دوباره شروع کند. کارگردان باید بداند چه می‌خواهد انجام دهد. او افزود: کارگردانی که بلد نیست چه زمانی کات بدهد و زمان درست آن را نمی‌داند، نمی‌تواند روند درستی را طی کند. به‌جای اینکه برای یک فیلم یک‌ساعته، ۲۰۰۰ پلان بگیرد، با تعداد بسیار کمتری کار را پیش می‌برد، چون نمی‌داند چه می‌خواهد. الیاسی ادامه داد: چرا فرش ما در دهه‌های ۲۰، ۳۰ و ۴۰ شمسی به‌یکباره این‌قدر رشد کرد؟ اگر به درستی مطالعه کنیم، متوجه می‌شویم چرا چنین رشدی اتفاق افتاد. وی افزود: در زمان جنگ جهانی اول، فرش‌های ما در موزه‌ها به نمایش گذاشته می‌شد. با شروع جنگ، این روند کمی سست شد، اما مردم همچنان فرش‌های ایرانی را در موزه‌ها می‌دیدند. پس از پایان جنگ جهانی دوم و آغاز رنسانس اقتصادی، مردم به دنبال آن بودند که فرشی را که در موزه دیده بودند، داشته باشند. الیاسی در پایان گفت: «من می‌توانم با جرأت بگویم که صد برابر تعداد فرش‌هایی که ما تولید کرده‌ایم، تابلو کشیده شده یا مجسمه ساخته شده است. اما آیا همه آن‌ها ماندگار شده‌اند؟ آیا همه آن‌ها ارزشمند باقی مانده‌اند و به موزه راه یافته‌اند؟

در ساعت‌های پایانی نشست تخصصی بررسی چالش‌ها و مشکلات فرش دستباف، شرکت‌کنندگان سوالات خود را مطرح کردند که به شرح زیر می‌باشد:

1. راه‌حل بهبود وضعیت فرش دستباف چیست؟
2. سوالی از استاد قشقایی‌فر مطرح شد که: شما بر این باورید که فرش باید در نمایشگاه‌های هنری ارائه شود، آیا می‌توانید نمایشگاه‌های هنری دیگری که شرکت در آن موثر باشد را عنوان کنید؟
3. سوالی از استاد رشتی‌زاده مطرح شد که به نظر می‌رسید فرش دستباف، به‌ویژه در ایران، با تأثیرات فرهنگی خاصی مواجه است: مخاطب ایرانی به‌طور سنتی با فرش بزرگ شده است. به نظر شما، آیا باید فرش را با دقت و ضرافت خاصی به مخاطب معرفی کنیم تا آشنایی‌زدایی صورت گیرد؟ آیا راهکاری برای این کار می‌شناسید؟
4. در رابطه با تاریخ و داستان‌نویسی فرش دستباف که در بحث بازاریابی و برندینگ تأثیرگذار است، سوالی مطرح شد که: چه نکاتی باید در این داستان‌نویسی گنجانده شود تا تأثیر مثبتی بر فرش و برند آن داشته باشد؟
5. سوالی مطرح شد که با توجه به تفاوت سلیقه ایرانیان و اروپایی‌ها: آیا باید خودمان را تغییر دهیم تا به سلیقه آن‌ها نزدیک شویم، یا به عنوان مبدا فرش جهان، باید سلیقه‌سازی برای آن‌ها انجام دهیم؟

در پاسخ به این سوالات، محمدرضا رشتی‌زاده، رئیس انجمن صنفی کارفرمایان فرش دستباف استان قم بیان کرد: فرش ایرانی در مقایسه با فرش‌های هندی و نپالی، ارزش خود را حفظ نمی‌کند. در حالی‌که فرش‌های هندی و نپالی هر ساله ارزش خود را ثابت نگه می‌دارند. ما هنوز نتوانسته‌ایم کارگاه‌های خود را به‌طور صحیح مدیریت کنیم تا بتوانیم سفارشات را به‌موقع و با کیفیت مطلوب تحویل دهیم. در حالی‌که نپال با رنگ‌های انتخابی و پشم با کیفیت، طبق درخواست تحویل می‌دهد. وی افزود: راه‌حل این مشکل افشای قیمت‌ها و تعیین ارزش واقعی فرش توسط تولیدکننده است. باید قیمت‌ها شفاف اعلام شده و تولیدکننده پای آن ایستاده و سهمی برای فروشندگان و تبلیغات در نظر گیرد. همچنین استفاده از رسانه‌ها برای معرفی فرش و دیده شدن آن در سطح جهانی ضروری است.

استاد قشقایی‌ فر، در سخنان پایانی خود تاکید کرد که نباید منتظر راه‌حل فوری از سوی اساتید یا افراد باتجربه بود، چرا که فرش دستباف با سال‌ها خطا، غفلت و تصمیم‌های نادرست به این وضعیت رسیده است. او همچنین خاطرنشان کرد که بخش زیادی از مشکلات کنونی فرش، به نوع نگاه و تفکر ما در این حوزه بازمی‌گردد و بخشی دیگر به سیاست‌گذاری‌ها و مسائل حاکمیتی مربوط است. وی راه عبور از این شرایط را در خلاقیت، نوآوری، گفت‌وگوهای مداوم و مهم‌تر از همه، تبدیل ایده‌ها به عمل دانست؛ مسیری که نیازمند همکاری و پیگیری جدی است.

سه‌شنبه، ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۴، سومین نشست از رویداد منطقه‌ای فرش دستباف استان قم، با موضوع بایدها و نبایدها در مبارزه با قاچاق فرش دستباف و مواجهه با فروش فرش‌های وارداتی برگزار شد. در این نشست که با ارائه‌ی استاد محسن شریفی علیائی و حضور جمعی از پیشکسوتان، تولیدکنندگان و فعالان حوزه فرش دستباف همراه بود، ابعاد مختلف چالش‌های پیش‌روی هنر فرش دستباف اصیل ایرانی مورد بررسی قرار گرفت.

در ابتدای این نشست، استاد شریفی علیائی با تحلیل وضعیت فعلی قاچاق فرش در کشور، از افزایش قابل ‌توجه تقاضا برای فرش ‌های غیر ایرانی به ‌ویژه فرش افغان در بازار داخلی سخن گفت. به گفته وی، فرش‌های وارداتی به‌واسطه‌ ی شباهت طرح و نقش به فرش ایرانی و قیمت پایین ‌تر، در بسیاری از فروشگاه‌ های فرش جای خود را باز کرده‌اند. این پدیده موجب کاهش تقاضا برای فرش اصیل ایرانی شده و حوزه فرش دستباف را با مشکلات جدی مواجه کرده است. استاد شریفی، کاهش تولید داخلی را نتیجه‌ی مهاجرت قالیبافان، نبود حمایت‌های مالی و کاهش انگیزه‌های اقتصادی دانست.

وی همچنین ضعف در نظارت‌های مرزی، نبود شناسنامه اصالت فرش به‌طور فراگیر و اجباری، و عدم وجود سامانه دقیق اطلاعاتی را از جمله دلایل گسترش قاچاق و تقلب در این حوزه عنوان کرد. به اعتقاد استاد شریفی، شناسنامه‌دار کردن فرش نباید به افزایش قیمت منجر شود، بلکه باید ابزاری برای حفظ اصالت، هویت و برند فرش ایرانی باشد. او همچنین نبود آمار دقیق را یکی از ضعف ‌های کلیدی در برنامه ‌ریزی ‌های این حوزه دانست.

در ادامه، شریفی علیائی به ارائه مجموعه ‌ای از اقدامات ضروری در مقابله با قاچاق فرش پرداخت. از جمله این اقدامات می‌توان به استفاده از فناوری‌های هوشمند در مرزها و گمرک، افزایش گشت‌ های نظارتی، شناسنامه‌دار کردن فرش با استفاده از کد QR و ثبت در سامانه ملی، آموزش عمومی برای شناسایی فرش اصیل، اطلاع‌رسانی گسترده، حمایت مالی و بیمه‌ای از قالیبافان، و تشکیل کمیته‌ های تخصصی بین دستگاهی اشاره کرد.

وی همچنین بر مواردی تأکید کرد که نباید در مقابله با قاچاق فرش دستباف مورد غفلت قرار گیرد. این موارد شامل ممنوعیت ورود فرش‌های فاقد شناسنامه به بازار، جلوگیری از فروش فرش‌های خارجی با عنوان فرش ایرانی، افزایش نظارت بر فروشگاه‌های آنلاین و سنتی، حفظ جایگاه کارشناسان رسمی دادگستری در ارزیابی‌ها و برخورد با تخلفات، و ایجاد بانک اطلاعاتی دقیق برای تحلیل و تصمیم‌گیری‌های کلان است.

استاد شریفی علیائی در ادامه سخنان خود به چند راهکار اساسی برای مقابله با قاچاق و تقلب در حوزه فرش دستباف پرداخت. از جمله این پیشنهادات ایجاد سامانه ملی رهگیری فرش بود که امکان ردیابی دقیق هر فرش را فراهم می‌آورد. همچنین، همکاری اطلاعاتی و گمرکی با کشورهای همسایه و تقویت نظارت مرزی از دیگر اقدامات ضروری بود که استاد شریفی مطرح کرد. او همچنین تأکید کرد که فروش فرش‌های فاقد کد رهگیری باید ممنوع شود و در نهایت بر برندسازی داخلی و بین‌المللی فرش ایرانی به‌عنوان یک گام مهم در حفاظت از اصالت و هویت این هنر تأکید کرد.

وی همچنین به تأثیرات منفی بازار جهانی بر جایگاه فرش ایرانی اشاره کرد و تأکید نمود که قاچاق فرش ایرانی از مسیرهای غیررسمی و تغییر برند آن در مبادی قاچاق، به‌ویژه در بازارهای اروپایی، موجب شده که فرش‌های تقلبی به‌نام فرش ایرانی به فروش برسند. این امر نه تنها موجب گمنام شدن اصالت این هنر ایرانی شده، بلکه آسیب جدی به اعتبار جهانی فرش دستباف ایران وارد کرده است.

استاد شریفی علیائی فرش دستباف ایرانی را واجد ویژگی‌هایی منحصر به‌فرد دانست که آن را از هر نوع فرش مشابه متمایز می‌کند. به گفته وی، هر فرش ایرانی دارای "اثر انگشت" خاص خود است و فردی که با این هنر آشنایی داشته باشد، تنها با لمس فرش می‌تواند اصالت آن را تشخیص دهد. وی تأکید کرد که کاهش تقاضا برای فرش دستباف اصیل ایرانی به‌طور مستقیم منجر به کاهش درآمد قالیبافان و در نهایت ترک شغل توسط آن‌ها شده است.

در پایان، استاد شریفی فرش ابریشم قم را به‌واسطه‌ی ریزبافی، تنوع نقش و اصالت بالا، یکی از ارزشمندترین نمونه‌های فرش ایرانی معرفی کرد. با این حال، به‌دلیل قیمت بالا، نسخه‌های بی‌کیفیت از این نوع فرش با تقلید طرح و فروش ارزان‌تر در بازار رواج یافته است. او بر لزوم طراحی شناسنامه‌ای دقیق با آیتم‌های استاندارد برای فرش‌های دستباف قم تأکید کرد و افزود که برنامه‌سازی فرهنگی و تولید محتوای تخصصی می‌تواند در ارتقاء جایگاه فرش قم در سطح ملی و بین‌المللی مؤثر باشد.

در بخش دوم نشست، آقایان ابوالفضل صادقی و محمدرضا صدیقیان به پنل گفت‌وگو پیوستند تا دیدگاه‌های خود را پیرامون مبارزه با فرش های دستباف قاچاق به ایران بیان کنند.

در ابتدای این پنل گفتگو، ابوالفضل صادقی، رئیس اتحادیه فرش دستباف قم، با اشاره به اهمیت برگزاری کلاس‌های آموزشی بیان کرد: حضور پیشکسوتان در این کلاس‌ها حاکی از آن است که یادگیری در حوزه فرش هیچ‌گاه به پایان نمی‌رسد. وی در ادامه، با تاکید بر ضرورت مقابله با کالای قاچاق اظهار داشت: در سراسر جهان با ورود کالای قاچاق مقابله می‌شود و همان‌طور که برای تنظیم بازار، گاهی به واردات نیاز است، حفظ جایگاه محصولات داخلی نیز مستلزم مبارزه جدی با قاچاق کالا به‌ویژه در حوزه فرش است. صادقی با اشاره به ورود فرش‌های قاچاق به کشور گفت: فرش‌های غیرقانونی وارداتی، به‌ویژه فرش‌های افغانی که عمدتاً از مرزهای استان خراسان وارد می‌شوند، آسیب جدی به اقتصاد کشور و اعتبار فرش دستباف ایرانی وارد کرده‌اند. هرچند پلیس امنیت با این پدیده مقابله می‌کند، اما این اقدامات هنوز کافی نیست. وی یکی از دلایل اصلی استقبال مصرف‌کنندگان از این فرش‌ها را نبود اطلاع‌رسانی و آموزش کافی دانست و افزود: قیمت پایین این فرش‌ها باعث شده مردم، به‌ویژه مصرف‌کنندگان ناآگاه، به خرید آن‌ها روی بیاورند. از سوی دیگر، برخی فروشندگان نیز با فریب مشتری، این فرش‌ها را با نام فرش ایرانی عرضه می‌کنند یا با استفاده از نام افغان، بازار را گمراه می‌سازند؛ اقدامی که به مرور، اعتماد به کیفیت و ضمانت فرش اصیل ایرانی را خدشه‌دار می‌کند. صادقی در پایان تأکید کرد: این روند در گام نخست، به جایگاه جهانی فرش اصیل ایرانی لطمه وارد می‌کند. از این رو، افزایش سطح آموزش و آگاهی عمومی، به‌ویژه در میان فروشندگان و خریداران، نقش مهمی در مقابله با این تهدید ایفا خواهد کرد. وی حمایت از تولیدکنندگان را بسیار مهم دانست و چنین اظهار کرد: وقتی ما حتی توانایی تأمین مواد اولیه مورد نیاز خودمان را نداریم، نمی‌توانیم انتظار رقابت مؤثر با بازارهای دیگر را داشته باشیم. یکی از مشکلات اصلی، تعرفه‌های بالای واردات مواد اولیه، به‌ویژه ابریشم است. این تعرفه‌های سنگین موجب شده تا برخی به قاچاق مواد اولیه روی بیاورند، چرا که از مسیرهای غیرقانونی با قیمت پایین‌تری وارد کشور می‌شوند. این روند نه‌تنها به تولیدکننده داخلی آسیب می‌زند، بلکه کیفیت و اصالت فرش ایرانی را نیز زیر سوال می‌برد.

محمدرضا صدیقیان، تولیدکننده فرش دستباف استان قم، در ادامه نشست پیشنهاد داد که موضوع قاچاق فرش به‌صورت تخصصی برای استان قم بررسی شود. وی با اشاره به نبود آمار دقیق در این حوزه گفت: متأسفانه در بسیاری از مسائل، از جمله قاچاق فرش، آمار شفافی وجود ندارد. یکی از راه‌کارهای اساسی برای مدیریت بهتر این وضعیت، ثبت پرونده تولید فرش از زمان آغاز تولید است. این اقدام با درج اطلاعات دقیق، می‌تواند به حفظ اصالت فرش و ردیابی بهتر آن در بازار کمک کند. وی در ادامه افزود: متأسفانه برخی تولیدکنندگان ایرانی، به‌منظور کاهش هزینه‌ها، فرش‌های خود را برای بافت به کشورهایی مانند افغانستان و پاکستان منتقل می‌کنند؛ چرا که نیروی کار در آن مناطق ارزان‌تر است. وی همچنین به چالش دیگری اشاره کرد و گفت: امروزه بخش زیادی از بافندگان فرش‌های نفیس ابریشم در قم، افراد مهاجر افغان هستند و به همین دلیل، تفکیک فرش‌های ایرانی و غیرایرانی در برخی موارد دشوار شده است. وی در ادامه از یکی از حاضرین جلسه که سابقه صادرات فرش به پاکستان دارد، درخواست کرد تا در خصوص فرش‌های قاچاق ایرانی که به پاکستان منتقل می‌شوند، نکات و تجربیات خود را با دیگر حاضران به اشتراک بگذارد.

آقای سیدزاده، از فعالان حوزه فرش دستباف، در ادامه نشست با اشاره به موضوع قاچاق فرش، تأکید کرد که ورود فرش‌های افغانی به کشور نباید باعث دلسردی و ناامیدی تولیدکنندگان داخلی شود.
وی افزود: این تصور که ما در رقابت با فرش‌های قاچاق باخته‌ایم نادرست است؛ چرا که قاچاق در هر دو جهت جریان دارد و حتی فرش‌هایی از ایران به افغانستان و پاکستان نیز قاچاق می‌شوند. سیدزاده با بیان اینکه قاچاق در حوزه فرش دستباف گسترده است، پیشنهاد برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی فرش دستباف را مطرح کرد تا از این طریق، تولیدکنندگان ایرانی فرصت بیشتری برای عرضه مستقیم محصولات خود داشته باشند. او در بخش دیگری از سخنان خود، کنترل مؤثر قاچاق را منوط به تصمیم‌گیری و اقدامات جدی در سطوح بالادستی دانست و افزود: مقامات مسئول در مبادی ورودی کشور باید با حساسیت بیشتری عمل کنند، چرا که تنها از طریق نظارت دقیق در مرزها می‌توان با قاچاق مقابله کرد. وی در ادامه افزود: «اگر فعالان این حوزه بتوانند با در نظر گرفتن سلیقه‌های داخلی و خارجی، نقشه‌ها و طرح‌ها را به‌روز رسانی کنند و در کنار آن، شناخت دقیقی از بازارهای همسایه به‌دست آورند و ارتباط مؤثرتری با آن‌ها برقرار کنند، می‌توانند سهم قابل توجهی از بازار منطقه را به‌دست بیاورند و از ظرفیت‌های موجود به نفع فرش ایرانی بهره‌برداری کنند.

رضا ارمی، تولیدکننده فرش دستباف استان قم، موضوع ارائه شده امروز را ضروری دانست و به تعداد کم شرکت کنندگان واکنش نشان داد و اظهار داشت: «حداقل انتظار می‌رفت که دست‌کم ۱۰ درصد از فعالان این صنف در این نشست حضور داشته باشند.» وی در ادامه از آقای صادقی درخواست کرد که برای افزایش مشارکت و حضور مؤثرتر اعضای صنف در چنین برنامه‌هایی، تدابیری اندیشیده شود.

استاد شریفی علیائی، با تأکید بر اهمیت حضور پررنگ‌تر فعالان حوزه فرش در چنین نشست‌هایی، تبلیغات هدفمند و اطلاع‌رسانی مؤثر را از عوامل کلیدی در افزایش مشارکت دانست. وی همچنین خاطرنشان کرد که انتخاب زمان مناسب برای برگزاری جلسات نقش مهمی در استقبال و حضور فعال اعضای صنف ایفا می‌کند. وی سوالی را از آقای خوش‌گفتار مطرح کرد با این مضمون که: با توجه به ویژگی‌های خاص طرح و نقش فرش قم، آیا سابقه‌ای وجود دارد که طراحان این استان برای مشتریان یا سفارش‌دهندگانی خارج از کشور طراحی کرده باشند؟

علی‌اصغر خوش‌گفتار مقدم، رئیس طراحان و نقاشان فرش استان قم، در بخش آسیب‌شناسی حوزه فرش دستباف، نبود نقشه راه مشخص در این حوزه را یکی از مشکلات اساسی دانست که ریشه آن را در بی‌برنامگی نهادهای دولتی عنوان کرد. وی اظهار داشت این خلأ، تمامی بخش‌های زنجیره فرش دستباف از تولید و تأمین مواد اولیه گرفته تا صادرات، ایجاد بانک اطلاعاتی و حتی مقابله با قاچاق را تحت تأثیر قرار داده و دچار اختلال کرده است. وی همچنین با اشاره به مشکلات موجود در حوزه واردات، تصریح کرد: ما حتی در واردات به کشور خودمان نیز با چالش‌های جدی مواجه‌ایم؛ تا جایی که نه‌تنها بازارهای بین‌المللی را از دست داده‌ایم، بلکه در حال از دست دادن بازار داخلی نیز هستیم. وی در پاسخ به سوال استاد شریفی علیائی، چنین افزود که در حوزه طراحی و نقاشی فرش، ما چه به‌صورت مستقیم و چه غیرمستقیم با کشورهای خارجی همکاری داشته‌ایم. آنچه اهمیت دارد، این است که باید برای حفظ و تقویت تمام ابعاد موجودیت خود در عرصه فرش تلاش کنیم؛ و نخستین گام در این مسیر، تدوین یک نقشه راه روشن و عملیاتی است.

محمدرضا رشتی‌زاده، رئیس انجمن کارفرمایان فرش دستباف استان قم، ضمن قدردانی از مرکز ملی فرش بابت برگزاری این نشست‌ها و دوره‌های آموزشی، به اهمیت تحول در طراحی فرش اشاره کرد و گفت: برای اینکه بتوانیم سبک فرش را به‌روز کنیم و آن را با سلیقه‌ی مصرف‌کننده هماهنگ سازیم، باید نگرش خود را نسبت به طراحی تغییر دهیم. امروز دیزاینرهای اروپایی در کشورهایی مانند نپال فعال هستند و این کشورها به‌خوبی از ظرفیت آن‌ها بهره می‌برند؛ پس چرا ما از توان طراحان ایرانی بهره‌مند نشویم؟» وی در ادامه پیشنهادی ارائه کرد: انجمن‌ها، اتحادیه‌ها و مجموعه تشکل‌های فرش در قم می‌توانند هفته‌ای را به نام هفته فرش قم تعریف کنند. در این برنامه، تولیدکنندگان در حجره های خود حضور یابند و از طراحان داخلی، دیزاینرها و معماران دعوت شود تا از نزدیک با روند تولید و ظرفیت‌های فرش قم آشنا شوند. این تعامل می‌تواند پلی باشد میان تولیدکنندگان و طراحان تا فرش قم یا بهتر معرفی شود یا به‌درستی متحول گردد. رشتی‌زاده در پایان تأکید کرد که ایجاد ارتباط مؤثر میان طراحان، تولیدکنندگان و دیزاینرها، ضرورتی حیاتی برای آینده فرش قم و حفظ جایگاه آن در بازارهای داخلی و بین‌المللی است.

در پایان، استاد شریفی‌علیائی به منظور جمع‌بندی این جلسه، راهکارهای نهایی را ارائه کردند که به شرح زیر است:

• نظارت مرزی بر ورود فرش های قاچاق
• بررسی فضای مجازی در فروش فرش های قاچاق
• شناسنامه دار کردن فرش و تایید اصالت
• حمایت تولید داخلی با ثبات ارزی بر بهبود وضعیت تولید داخل ایران
• آگاه سازی و اطلاع رسانی عمومی جامعه فرش و مصرف کنندگان از طرف دلسوزان فرش دستباف ایران و متولیان

شنبه، 27 اردیبهشت 1404، چهارمین نشست از رویداد منطقه ای فرش دستباف استان قم، با موضوع مزایای رنگزاهای گیاهی نسبت به رنگزاهای شیمیایی برگزار گردید. در این نشست که با ارائه‌ی پروفسور کمال‌الدین قرنجیگ همراه بود، جمعی از پیشکسوتان، تولیدکنندگان، رنگرزان و علاقه‌مندان حوزه‌ی فرش دست‌باف حضور داشتند. استاد قرنجیگ نکاتی در مورد ویژگی‌های رنگزاهای طبیعی، روش‌های رنگرزی و تفاوت آن با رنگزاهای شیمیایی مطرح کرد. در ادامه، برخی حاضران دیدگاه‌ها و پرسش‌های خود را با ایشان در میان گذاشتند و گفتگوهایی میان استاد و شرکت‌کنندگان شکل گرفت.

در ابتدای نشست، استاد کمال‌الدین قرنجیگ با اشاره به جایگاه رنگرز در فرایند تولید فرش چنین افزود که: «رنگرز فقط مسئول رنگ‌کردن پشم یا ابریشم نیست، بلکه کیفیت نهایی فرش تا حد زیادی به کار او بستگی دارد. استاد قرنجیگ سپس به سه هدف اساسی در حرفه رنگرزی اشاره کرد که هر رنگرز آگاه باید آن‌ها را مبنای کار خود قرار دهد: مورد اول، دستیابی به یکنواختی در رنگرزی، به این معنا که رنگ در سراسر سطح الیاف بدون لکه یا نوسان، به‌طور هماهنگ و همسان پخش شود؛ دوم، رسیدن به رنگ دقیق و مطلوبی که از پیش تعیین شده است و بتوان آن را در دفعات بعدی نیز با همان کیفیت و غلظت تکرار کرد؛ و سوم، ایجاد ثبات رنگی مناسب، به‌گونه‌ای که رنگ در برابر شست‌وشو، نور و سایش مقاوم باشد و در طول زمان دچار تغییر یا زوال نشود.

وی افزود منظور از یکنواختی در رنگرزی آن است که رنگ به‌صورت یکسان در تمام سطح کالا پخش شود و تفاوتی میان قسمت‌های مختلف وجود نداشته باشد. این یکنواختی باید هم در یک نوبت رنگرزی و هم در تکرارهای بعدی حفظ شود، که در اصطلاح به آن قابلیت تکرارپذیری و قابلیت بازتولید رنگ گفته می‌شود. استاد قرنجیگ افزود: رنگرز باید به مرحله‌ای از مهارت برسد که بتواند بدون تردید، بارها و بارها همان رنگ مورد نظر را با همان کیفیت بازتولید کند.

در ادامه، او به ابزارهای اندازه‌گیری و کنترل کیفیت رنگ اشاره کرد و گفت: دستگاهی به نام اسپکتروفتومتر وجود دارد که تفاوت بین دو رنگ را بر اساس عدد نمایش می‌دهد. اما نهایتاً این چشم انسان است که باید قضاوت کند و تصمیم نهایی را بگیرد. هنوز هیچ دستگاهی نتوانسته جای چشم کارشناس را در درک زیبایی و هارمونی رنگ‌ها بگیرد. استاد توضیح داد که اگر رنگرزی انجام‌شده با نمونه اولیه هماهنگ نباشد، این دستگاه با ارائه فرمول اصلاحی، راه بازسازی رنگ را نشان می‌دهد.

وی سپس به موضوع مهم ثبات رنگ پرداخت و گفت: در رنگرزی فرش، موضوع ثبات رنگ حتی از زیبایی رنگ هم مهم‌تر است. اگر رنگ استفاده‌ شده در فرآیند رنگرزی، در برابر عوامل محیطی مانند آب یا مالش مقاوم نباشد و با کوچک‌ترین تماس پخش شود یا از بین برود، تمام زحماتی که در مراحل قبلی برای تهیه و تولید الیاف، رنگرزی و بافت کشیده شده، بی‌نتیجه می‌ماند و ارزش هنری و کاربردی فرش به‌شدت کاهش پیدا می‌کند. وی سه نوع اصلی از ویژگی‌های ثبات رنگ را معرفی کرد که در ارزیابی کیفیت نهایی رنگرزی نقشی اساسی دارند که به شرح زیر می باشد:

ثبات نوری: مشخص می‌کند که رنگ تا چه حد در برابر تابش مستقیم یا غیرمستقیم نور، به‌ویژه نور خورشید و منابع نوری مصنوعی، مقاوم است و تغییر نمی‌کند. این نوع ثبات، به‌ویژه در فرش‌هایی که در فضاهای روشن یا در معرض نور قرار می‌گیرند، اهمیت بالایی دارد.

ثبات شستشو: به میزان پایداری رنگ در برابر تماس با آب و مواد شوینده مربوط می‌شود. این ویژگی هنگام شست‌وشوی فرش یا حتی در اثر رطوبت محیط، نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ کیفیت ظاهری و ارزش اثر دارد.

ثبات مالشی: مربوط به مقاومت رنگ در برابر تماس فیزیکی و اصطکاک است؛ یعنی بررسی می‌شود که آیا رنگ در مواجهه با پا خوردن، کشیده شدن یا سایش، دچار ریزش یا پخش می‌شود یا خیر.

این ویژگی‌ها، به‌ویژه در فرش دستباف که سال‌ها در معرض استفاده و نور محیط قرار می‌گیرد، نقش تعیین‌کننده‌ای در ماندگاری و ارزش محصول دارند.

استاد قرنجیگ یادآور شد که ارزیابی این شاخص‌ها باید هم از طریق تجهیزات آزمایشگاهی دقیق و هم با بررسی‌های میدانی توسط کارشناسان خبره انجام شود تا نتیجه‌ای واقعی و کاربردی به دست آید.

استاد قرنجیگ با جزئیات روش آزمون این ثبات‌ها را شرح داد. برای آزمایش ثبات شستشو، الیاف رنگ‌شده را در پارچه‌ای از جنس پنبه قرار داده و در جریان آب شسته می‌شود، سپس در دمای محیط و بدون تابش مستقیم نور خورشید خشک می‌کنند. در مورد ثبات مالشی نیز، پارچه‌ای پنبه‌ای به‌صورت خشک یا مرطوب بر سطح کالا مالیده می‌شود و مدت تماس باید بیست ثانیه رفت و برگشت باشد تا میزان انتقال رنگ سنجیده شود.

در بخش دوم این نشست، استاد قرنجیگ، به تفاوت مواد رنگزا و پیگمنت‌ها پرداخت و تصریح کرد که پیگمنت‌ها به دلیل عدم انحلال در آب، در رنگرزی الیاف استفاده نمی‌شوند، بلکه بیشتر در چاپ کاربرد دارند. در مقابل، مواد رنگزا قابلیت انحلال دارند و می‌توانند با الیاف پیوند برقرار کنند. وی در این زمینه گفت: رنگرزی یک فرآیند گرمازاست، ولی گرماگیر نیست. برای اینکه تمام مراحل واکنش به‌خوبی پیش برود، در پایان فرآیند باید حمام رنگ را به‌تدریج سرد کرد؛ حتی اضافه کردن یخ هم یکی از روش‌هایی است که باعث کامل شدن پیوند رنگ با الیاف می‌شود.

استاد در تشریح روش‌های مختلف رنگرزی برای الیاف پشمی، به سه حالت اشاره کرد: کالای ثابت و محلول متحرک (که رایج‌ترین نوع است)، کالای متحرک و محلول ثابت، و در نهایت حالت متحرک برای هر دو. وی در این خصوص تأکید کرد: «اگر دمای حمام یکنواخت نباشد، یا حرکت کالا در محلول مناسب نباشد، رنگ به‌درستی جذب نمی‌شود و نایکنواختی به وجود می‌آید.

او سپس به انواع مواد رنگزای اسیدی که در رنگرزی پشم کاربرد دارند، اشاره کرد و آن‌ها را به سه گروه «لولینگ»، «میلینگ» و «سوپر میلینگ» تقسیم نمود. استاد قرنجیگ ویژگی‌های هرکدام از این گروه‌ها را چنین توضیح داد:

• رنگ‌های لولینگ، اندازه مولکولی کوچکی دارند، به‌سرعت جذب الیاف می‌شوند و قدرت مهاجرت بالایی دارند، اما ثبات رنگی‌شان پایین است. در نهایت درخشندگی و شفافیت آن بسیار بالا است.
• رنگ‌های میلینگ، دارای مولکول‌های بزرگ‌تری هستند، به‌سختی مهاجرت می‌کنند اما وقتی در الیاف نفوذ کنند، خروج‌شان دشوار است. بنابراین ثبات بیشتری دارند.
• رنگ‌های سوپر میلینگ، با مولکول‌های بسیار بزرگ و تمایل بالا برای جذب الیاف، دارای بالاترین میزان ثبات شستشو هستند، گرچه میزان انحلال آن‌ها در آب کمتر است.

در همین راستا، استاد چنین افزود: در فرش، ما به رنگی نیاز داریم که بماند، نه فقط بدرخشد. بنابراین، ثبات رنگ اهمیت بالاتری نسبت به شفافیت آن دارد.

وی در مورد رفع نایکنواختی‌های احتمالی در رنگرزی نیز توضیح داد که می‌توان با استفاده از موادی مانند کلر و هیدروسولفیت، رنگ جذب‌شده را از الیاف استخراج و اصلاح کرد؛ اما این روش‌ها اغلب باعث آسیب به الیاف می‌شوند و بهتر است پیش از رنگرزی، همه جوانب برای یکنواختی رعایت شود.

در ادامه، او به روش‌های رنگرزی با رنگزاهای طبیعی پرداخت و سه شیوه مرسوم را معرفی کرد: نخست، رنگرزی و سپس دندانه‌دار کردن؛ دوم، دندانه‌دار کردن پیش از رنگرزی؛ و سوم، انجام همزمان هر دو فرایند. استاد قرنجیگ تأکید کرد که در روش سوم، کلاف‌های پشم را در حمامی که حاوی رنگ، ماده دندانه و مواد کمکی است قرار می‌دهند و پس از گذشت یک شبانه‌روز، آن‌ها را شسته و خشک می‌کنند. این روش، بازده خوبی دارد و در بسیاری از رنگ‌های گیاهی به‌کار می‌رود.

در پایان این نشست، استاد کمال‌الدین قرنجیگ با جمع‌بندی مباحث مطرح‌شده، بار دیگر بر این نکته تأکید کرد که هنر رنگرزی، به‌ویژه در زمینه فرش دستباف، ترکیبی از دانش دقیق، تجربه عملی، دقت حسی و تعهد به کیفیت است. او یادآور شد که شناخت ویژگی‌های رنگ، بهره‌گیری از ابزارهای سنجش نوین و در عین حال اتکا بر چشم آموزش‌دیده رنگرز، می‌تواند به خلق رنگ‌هایی منجر شود که هم از نظر زیبایی و هماهنگی، و هم از لحاظ ثبات و ماندگاری، پاسخ‌گوی نیاز فرش ایرانی باشند. استاد با اشاره به ظرفیت‌های ارزشمند رنگزاهای گیاهی، این روش را نه فقط سازگار با محیط زیست، بلکه هم‌سو با روح و اصالت هنرهای سنتی دانست و چنین گفت: اگر ما رنگ طبیعی را با دقت و آگاهی به کار ببریم، نه‌تنها به سلامت الیاف و محیط زیست کمک می‌کنیم، بلکه هویت فرهنگی فرش ایرانی را نیز زنده نگه می‌داریم. رنگ‌های طبیعی برخلاف بسیاری از مواد شیمیایی، فاقد ترکیبات آسیب‌زا و سرطان‌زا هستند و برای بافنده و مصرف‌کننده ضرری ندارند. همچنین پسماند آن‌ها برخلاف رنگ‌های صنعتی، باعث آلودگی منابع آب و خاک نمی‌شود. بنابراین، بازگشت به رنگزاهای گیاهی، بازگشت به هنری سالم، پایدار و ریشه‌دار است.

سه‌شنبه، ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۴، پنجمین نشست از رویداد منطقه‌ای فرش دستباف استان قم با موضوع «چالش‌ها و مشکلات تولید و تأمین مواد اولیه فرش دست‌باف و آمار تولید» برگزار شد. در این نشست که با ارائه‌ی هادی پورجهان همراه بود، جمعی از پیشکسوتان، تولیدکنندگان و علاقه‌مندان به فرش دست‌باف حضور داشتند و پیرامون مسائل مرتبط با تولید و تأمین مواد اولیه به بحث و تبادل نظر پرداختند.

در این نشست تخصصی، هادی پورجهان تحلیلی جامع از وضعیت کنونی تولید فرش و چالش‌های مربوط به تأمین مواد اولیه ارائه کرد. سخنان او در دو محور اصلی قابل دسته‌بندی بود: نخست، اهمیت دسترسی به آمار دقیق تولید، و دوم، دشواری‌های تأمین مواد اولیه‌ای که نقش تعیین‌کننده‌ای در کیفیت و تداوم تولید فرش دارند.

در بخش نخست، استاد پورجهان با تأکید بر اینکه «آمار، زبان فهم مشترک میان تولیدکنندگان، تصمیم‌گیران و حتی خریداران است»، اظهار داشت که اطلاع از آمار تولید برای فعالان حوزه‌ی فرش مزایای متعددی به همراه دارد. او توضیح داد این داده‌ها نه‌تنها در تصمیم‌گیری‌های فردی مانند زمان‌بندی تولید یا انتخاب سبک بافت مؤثرند، بلکه در برنامه‌ریزی جمعی، مذاکره با واسطه‌ها، ارزیابی وضعیت بازار و مطالبه‌گری از نهادهای مسئول نیز نقش مهمی ایفا می‌کنند.

وی خاطرنشان کرد: «وقتی یک تولیدکننده بداند چه میزان فرش در کشور یا استان او تولید شده، بهتر می‌تواند شرایط بازار را تحلیل کند؛ مثلاً دریابد آیا بازار اشباع است یا هنوز ظرفیت تولید وجود دارد. حتی می‌تواند تشخیص دهد کدام سبک‌ها یا طرح‌ها رقابت‌پذیرند و کدام‌ها امکان رشد بیشتری دارند.» استاد پورجهان در ادامه افزود: آمار به تولیدکننده امکان می‌دهد برای کار خود برنامه‌ریزی دقیق‌تری داشته باشد. اگر متوجه شویم که در بازه‌ای از زمان، تولید کاهش یافته، شاید بهتر باشد در همان دوره طرح‌هایی را که کمتر تولید شده‌اند، اجرا کنیم. یا بالعکس، در زمانی که تقاضا افزایش دارد، تولید را متناسب با آن بالا ببریم.

هادی پورجهان به نقش آمار در تصمیم‌گیری‌های توسعه‌ای نیز اشاره کرد و گفت: «اگر روند کلی تولید رو به رشد باشد، تولیدکننده می‌تواند با اطمینان بیشتری به فکر گسترش کارگاه یا جذب نیروی انسانی باشد. اما اگر داده‌ها حاکی از کاهش تولید باشد، بهتر است منابع با احتیاط بیشتری مدیریت شود یا حتی برای ورود به بازارهای جدید برنامه‌ریزی صورت گیرد.»

او در بخش دیگری از سخنان خود بر اهمیت آمار در مطالبه‌گری آگاهانه از نهادهای تصمیم‌گیر تأکید کرد و افزود: «وقتی تولیدکننده‌ای با زبان آمار سخن می‌گوید، حرف او مستندتر و اثرگذارتر است. می‌تواند مشکلات خود را دقیق‌تر به مسئولان منتقل کند، در جلسات اتحادیه‌ها مشارکت مؤثرتری داشته باشد و در دریافت حمایت، تسهیلات، آموزش یا یارانه، خواسته‌هایش را با عدد و تحلیل بیان کند.»

در ادامه نشست، پورجهان به موضوع دیگری پرداخت که به‌طور مستقیم با کیفیت، زیبایی و اعتبار فرش در ارتباط است: مواد اولیه. او تأکید کرد که بدون دسترسی پایدار به پشم، ابریشم، پنبه، رنگزاهای طبیعی و ابزارهای سنتی، نه امکان تداوم بافت وجود دارد و نه ارتقاء جایگاه فرش ممکن خواهد بود. وی یادآور شد که فرش دستباف فقط یک کالای مصرفی نیست، بلکه حامل فرهنگ، مهارت و زیبایی‌شناسی ایرانی است. بنابراین آسیب به زنجیره تأمین آن، پیامدهایی فراتر از مسائل اقتصادی خواهد داشت.

پورجهان با ارائه آمار مقایسه‌ای، تصویر روشنی از روند نزولی تولید ارائه داد. به گفته او، میزان تولید فرش در سال ۱۳۸۵ بیش از پنج میلیون متر مربع بوده، اما در سال ۱۴۰۱ این رقم به حدود یک‌میلیون و دویست هزار مترمربع کاهش یافته است. همچنین تعداد بافندگان از حدود دو میلیون نفر به سیصد هزار نفر رسیده و صادرات فرش، که زمانی ارزآورترین بخش این حوزه به شمار می‌رفت، از دو میلیارد دلار به کمتر از پنجاه میلیون دلار سقوط کرده است. با این‌ حال، استان‌هایی مانند قم، آذربایجان، اصفهان، کرمان، فارس، کردستان، همدان و خراسان همچنان جزو مناطق فعال به‌شمار می‌روند.

وی سپس به‌تفصیل درباره وضعیت پشم صحبت کرد. کاهش دام‌های بومی به‌دلیل خشکسالی و رشد دامداری‌های صنعتی، به افت کیفیت پشم منجر شده است. از سوی دیگر، بخشی از پشم مرغوب به خارج صادر می‌شود، در حالی‌که واردات پشم کم‌کیفیت جایگزین آن شده است. نبود کارگاه‌های محلی برای پاک ‌سازی و ریسندگی سنتی نیز مزید بر علت شده و دسترسی به مواد اولیه با کیفیت مناسب و در زمان مناسب را دشوار کرده است.

در مورد ابریشم، پورجهان به تعطیلی مراکز نوغانداری در شمال کشور اشاره کرد و گفت این وضعیت وابستگی ما به واردات از کشورهایی مانند چین و ازبکستان را افزایش داده است. این واردات نه‌تنها پرهزینه، بلکه ناپایدار نیز هست. از سوی دیگر، بازار با نوعی ابریشم مصنوعی اشباع شده که نه کیفیت دارد و نه اصالت، اما گاهی به‌عنوان ابریشم طبیعی به فروش می‌رسد؛ موضوعی که اعتماد خریداران را مخدوش می‌کند. فراموشی مهارت‌های سنتی مانند نخ‌کشی و تاب ‌دادن ابریشم نیز از دیگر نگرانی‌هایی است که به مرور آثار منفی آن مشهود خواهد شد.

پورجهان در ادامه به وضعیت رنگزاهای طبیعی پرداخت و گفت: «روش‌های سنتی رنگرزی تا حد زیادی به فراموشی سپرده شده‌اند. کشت گیاهانی مانند روناس کاهش یافته و نسل جدید رنگرزها آشنایی اندکی با شیوه‌های سنتی دارند.» این در حالی است که رنگزاهای طبیعی نقش مهمی در زیبایی، اصالت و حتی ارزش صادراتی فرش دارند.

او در پایان تأکید کرد که اگر قرار است فرش دست‌باف همچنان جایگاهی پایدار در زندگی ایرانیان و بازارهای جهانی داشته باشد، باید در سه زمینه سرمایه‌گذاری جدی انجام شود: تولید مبتنی بر آمار و تحلیل، پشتیبانی از زنجیره تأمین مواد اولیه، و احیای مهارت‌ها و دانش‌های سنتی. به گفته وی، تحقق این هدف نیازمند هم‌فکری و همکاری جمعی، نگاه آینده‌نگر و حمایت هدفمند است.

در پایان نشست، حاضران به بیان دیدگاه‌ها و تجربیات خود پرداختند. این گفت‌وگوها که بر پایه‌ی مسائل عملی و دغدغه‌های روزمره در زمینه تولید و تأمین مواد اولیه شکل گرفت، به روشن‌تر شدن ابعاد مختلف موضوع کمک کرد و زمینه‌ای برای تداوم ارتباط میان فعالان فرش دست‌باف فراهم آورد.

روز یکشنبه، ۲۲ تیر ۱۴۰۴، سومین دوره از رویداد منطقه ای فرش دستباف استان قم با محوریت «بازاریابی داخلی و خارجی فرش دستباف» و با ارائه‌ی استاد رضا ابیاک برگزار شد. این نشست که در فضایی آموزشی و تعاملی برگزار شد، با استقبال جمعی از تولیدکنندگان، فروشندگان، طراحان، علاقه‌مندان و فعالان این حوزه همراه بود. در این رویداد، شرکت‌کنندگان با مفاهیم جدید در بازاریابی، روندهای نوین بازار و راهکارهای عملی برای ارتقای فروش در بازارهای داخلی و بین‌المللی آشنا شدند.

در آغاز نشست، استاد رضا ابیاک با طرح این پرسش که «آیا بازار فرش واقعاً راکد است؟» به این باور عمومی پاسخ داد و تصریح کرد که بازار جهانی هنوز ظرفیت بالایی برای فرش دستباف دارد، اما این فرصت‌ها تنها زمانی بالفعل می‌شوند که تولیدکنندگان و فعالان بازار، اصول بازاریابی را جدی بگیرند و از روش‌های سنتی فاصله بگیرند. او گفت: «بازار جهانی فرش دستباف هنوز زنده است؛ این ما هستیم که وارد بازار نشده‌ایم.

استاد ابیاک با انتقاد از بی‌توجهی به اصول بنیادین بازار، تأکید کرد که بازاریابی صرفاً دانستن چند تکنیک یا شعار نیست، بلکه یک علم دقیق و ساختارمند است که تنها زمانی نتیجه می‌دهد که به‌صورت عملی در کسب‌وکار اجرا شود. او با بیان این‌که «بازاریابی، علمی‌ـ‌عملی و عملی‌ـ‌علمی است»، توضیح داد: «یعنی هر اقدامی در فرآیند فروش باید پشتوانه علمی داشته باشد، و هر دانشی هم باید در میدان عمل آزموده و پیاده‌سازی شود.» وی افزود: تا زمانی که آموخته‌های بازاریابی وارد عمل نشود، هیچ تحول پایداری در فروش و ارتباط با بازار اتفاق نخواهد افتاد. به گفته او، بسیاری از فعالان فرش دستباف یا اساساً علم بازاریابی را نمی‌شناسند، یا اگر آن را می‌شناسند، به مرحله اجرا و استمرار نمی‌رسانند و همین موضوع مانع رشد واقعی آن‌ها در بازار داخلی و خارجی شده است.

وی در ادامه افزود که بسیاری از تولیدکنندگان، به جای توجه به ساختار بازار و ذائقه‌ی مشتریان، به حواشی و عادت‌های سنتی پرداخته‌اند و همین موضوع، سهم بازار فرش دستباف ایران را به‌شدت کاهش داده است. به اعتقاد استاد ابیاک، فرش دستباف تنها یک کالا نیست بلکه یک سرمایه‌ی فرهنگی، هنری و حتی روانی برای مصرف‌کننده است و تنها در صورتی می‌تواند به فروش برسد که مخاطب با آن ارتباط برقرار کند.

در بخش بعدی سخنان خود، او بازار فرش دستباف را به یک مربع چهارضلعی تشبیه کرد که ضلع اول آن شناخت دقیق محصول است. شناخت ویژگی‌های محصول، درک ترندها و توجه به تغییرات سلیقه‌ای مخاطب از جمله مواردی بود که استاد بر آن تأکید کرد و گفت: «مخاطب امروز را نمی‌توان با طرح و رنگی راضی کرد که ۵۰ سال پیش در بازار مطلوب بوده است. فرشی فروش می‌رود که بازار بخواهد، نه آنچه فقط تولیدکننده زیبا می‌داند.»

از دیگر نکات کلیدی مطرح‌شده در این نشست، اهمیت روایت‌سازی و ساخت برند شخصی و تجاری بود. استاد ابیاک با اشاره به ابزارهایی چون سایت، اینستاگرام و سایر شبکه‌های اجتماعی، یادآور شد که این پلتفرم‌ها باید محلی برای تعریف داستان برند، تاریخچه‌ی تولید، معرفی بنیان‌گذاران، موفقیت‌ها، نقشه‌ها و طرح‌های الهام‌گرفته و روایت‌های انسانی درگیر در فرآیند تولید فرش باشند. به گفته‌ی او: «مخاطب باید داستان شما را بداند. باید حس کند که فرش، تنها یک کالا نیست بلکه نتیجه‌ی یک تلاش هنری‌، انسانی و بومی است.»

استاد رضا ابیاک در بخشی از نشست، به اهمیت ویژه برگزاری نمایشگاه‌ها در فرآیند بازاریابی فرش دستباف اشاره کرد و تأکید کرد که نمایشگاه‌ها نقش بسیار مهمی در معرفی و نمایش محصول دارند، اما نباید صرفاً به عنوان محلی برای فروش مستقیم فرش دیده شوند. او توضیح داد که بسیاری از فعالان و غرفه‌داران در نمایشگاه‌ها تنها بر هدف فروش فوری تمرکز دارند و این دیدگاه محدود، بهره‌وری واقعی از نمایشگاه‌ها را کاهش می‌دهد.

وی با بیان یک نکته انتقادی، اشاره کرد که متأسفانه در روز آخر نمایشگاه، که از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و معمولاً بیشترین بازدیدکنندگان و فرصت‌های ارتباطی در آن روز حضور دارند، بسیاری از غرفه‌داران مشغول جمع‌آوری غرفه‌های خود می‌شوند تا سریع‌تر به شهر و محل کسب‌وکارشان بازگردند. این رفتار را بسیار نادرست و زیان‌بار خواند و اظهار داشت که روز پایانی نمایشگاه، فرصتی طلایی برای تثبیت ارتباطات و ایجاد تعاملات عمیق‌تر با مشتریان بالقوه و همکاران است.

استاد ابیاک تأکید کرد که موفقیت واقعی در نمایشگاه‌ها نه در روزهای ابتدایی، بلکه در روز پایانی و حتی روزهای پس از پایان رسمی نمایشگاه رقم می‌خورد. به همین دلیل پیشنهاد داد که شرکت‌کنندگان و غرفه‌داران حداقل دو تا سه روز پس از پایان نمایشگاه در همان شهر بمانند تا بتوانند ارتباطات ایجاد شده را تعمیق ببخشند، کانکشن‌های جدید بسازند و فرصت‌های همکاری و فروش بیشتری را دنبال کنند. این زمان اضافی برای پیگیری مذاکرات، ملاقات‌های حضوری و ارائه خدمات پس از نمایشگاه بسیار حیاتی است و می‌تواند تفاوت عمده‌ای در موفقیت کسب‌وکار ایجاد کند.

همچنین، استاد به اهمیت «غرفه‌سازی» حرفه‌ای و طراحی مناسب محل نمایش محصولات اشاره نمود و بیان کرد که چیدمان غرفه، دکوراسیون، نورپردازی و حتی نحوه پوشش پرسنل غرفه، همگی باید با دقت و بر اساس استراتژی برند انجام شوند. او خاطرنشان کرد که اولین نگاه مشتری به غرفه، تأثیر عمیقی بر احساس و تصمیم او خواهد گذاشت.

از سوی دیگر، استاد ابیاک بر اهمیت پرزنتیشن یا ارائه صحیح محصول و نحوه رفتار با بازدیدکنندگان تأکید کرد و گفت: «رفتار مودبانه، حرفه‌ای و برخورد دوستانه با هر مراجعه‌کننده حتی اگر مشتری بالقوه نباشد، می‌تواند باعث ایجاد شبکه‌ای از ارتباطات مثبت و تبلیغات دهان به دهان شود.» او یادآور شد که برخورد اشتباه یا بی‌توجهی به بازدیدکنندگان، ممکن است آسیب جبران‌ناپذیری به برند و اعتبار فروشنده وارد کند.

در نهایت، استاد ابیاک این نکات را به عنوان اصول اساسی و پیش‌نیاز موفقیت در نمایشگاه‌ها مطرح کرد و توصیه نمود که فعالان حوزه فرش دستباف باید نگاه خود را به نمایشگاه‌ها تغییر دهند؛ نمایشگاه‌ها باید فرصتی برای ساخت روابط پایدار، انتقال فرهنگ و هنر فرش دستباف و خلق تجربه‌ای ماندگار برای مشتریان باشند، نه صرفاً محلی برای فروش فوری و کوتاه‌مدت.

در ادامه‌ی سخنان خود، استاد رضا ابیاک به معرفی مدل‌های مختلف فروش پرداخت و با بیانی ساده، انواع شیوه‌های ارتباط با بازار را برای شرکت‌کنندگان توضیح داد. وی تأکید کرد بر این‌که هیچ مسیر فروشی بدون شناخت درست از مخاطب و طراحی استراتژی متناسب به نتیجه نمی‌رسد،

استاد ابیاک همچنین بر اهمیت لوکیشن (موقعیت مکانی فروش) در کالاهای لوکس مانند فرش دستباف تأکید کرد و گفت: «اینستاگرام و سایت فقط ابزار جلب‌توجه هستند. فرش را باید از نزدیک دید، لمس کرد و حس کرد. این کالایی نیست که تنها با تصویر، ارزشش منتقل شود.»

در بخش پایانی این نشست، حاضرین به معرفی خود و کسب‌وکارشان پرداختند. این بخش که به‌صورت تعاملی و با راهنمایی مستقیم استاد پیش رفت، فرصتی بود برای شرکت‌کنندگان تا بازخوردهایی عملی درباره نحوه‌ی معرفی خود، بازاریابی، تولید محتوا و توسعه کسب‌وکار دریافت کنند. استاد ابیاک در این بخش، بر اهمیت پرزنتیشن یا نحوه‌ی معرفی شخصی تأکید کرد و گفت: «شما باید با اعتماد‌به‌نفس بگویید که کی هستید، چه می‌کنید و چرا کارتان مهم است. شکسته‌نفسی یا اغراق، هر دو مانع از ارتباط مؤثر با مخاطب می‌شوند.»

او در ادامه افزود که خودمعرفی تنها یک مقدمه نیست، بلکه بخشی از برند است؛ مخاطب از همین چند جمله‌ی ابتدایی تصمیم می‌گیرد که به شما اعتماد کند یا نه. استاد با بررسی صحبت‌های هر فرد، مشاوره‌هایی در زمینه‌ی اصلاح پیام برند، ارتقای ارتباطات دیجیتال، تدوین محتوای اثربخش و راهکارهای جذب مخاطب هدف ارائه داد و تأکید کرد که گوش دادن به صدای بازار، از اصلی‌ترین راه‌های ماندگاری در این حوزه است.

وی در جمع‌بندی این نشست، بار دیگر تأکید کرد: «فرش را باید طوری تولید کنید که مردم بخواهند آن را بخرند، نه فقط به این دلیل که شما آن را زیبا می‌دانید.» او توصیه کرد که شناخت بازار هدف، تحلیل رفتار مصرف‌کننده، و توانایی بازآفرینی محصولات بر اساس تغییرات سلیقه‌ها، مهم‌ترین مهارت‌هایی است که فعالان امروز فرش دستباف باید بیاموزند و تمرین کنند.