لغت نامه



پشمی که با وسایل مکانیکی و ماشین های مخصوص شسته شود. این نوع شستشوی پشم با توجه به موارد زیر به صرفه و صلاح است :1- تماس کمتری با بدن شویندگان دارد و از بروز برخی بیماری ها جلو گیری می نماید.2- عمل شسنشو یکسان انجام می گردد. 3- در پشم یکنواختی ایجاد می نماید. 4- روی هم رفته از لحاظ مصرف مواد پاک کننده صرفه جویانه تر است. اما ایجاد چنین کارخانجاتی نیاز به همکاری گروهی دارد و انجام آن در مراکز دامداری یا فرشبافی میسر است.

پشمی که بوسیله حلاج یا«ماشین حلاجی» زده شده پشم را بدان جهت حلاجی می کنند که:1- الیاف از هم جدا شود.2- هر لیف خاصیت ارتجاعی خود را باز یابد.3- مواد خارجی و ناخالصی از پشم جدا گردد.

یا«پشم دباغت» پشمی که از جسد حیوان مرده چیده باشند. این پشم معمولا دارای الیافی کوتاه و زبر است و در طول ناموزون و ناقص بوده و در رنگرزی بصورت نایکنواخت رنگ می پذیرد.

پشم یا بقیه الیاف پروتئینی که بصورت مصنوعی ساخته و به بازار عرضه گردد. بدیهی است اینگونه الیاف از لحاظ لطافت،دوام،رنگ پذیری و سایر ویژگی ها شباهتی به پشم طبیعی ندارد و فقط ظاهر آن تا اندازه ای شبیه می باشد.

یا«پشم خام»

پشمی است که هیچ نوعی عملی برای تمیز کردن یا جدا نمودن انواع آن از یکدیگر انجام نشده باشد.

چون پنبه یا الیاف مصنئعی قادر به جذب رنگهای مخصوص الیاف حیوانی نمی باشد عملیاتی که به الیاف مذکور چنین قدرتی می دهد را پشم نما کردن گویند.

چنانچه الیاف پشم بهم فشرده و در هم پیچیده و مانند نمد یک تخته شده بهم دست دهد این پشم نمدی گشته است. پشم هنگامی نمدی می گردد که: 1- زیر فشار نامناسب به هنگام عدل بندی یا انبار نمودن قرار گیرد.2- رطوبت بیش از اندازه در آن نفوذ نماید.3- هنگام شستشو در دیگ بشدت بهم زده یا چرخانده شود. نمدی شدن به مرغوبیت پشم لطمه می زند و باید از آن جلوگیری نمود،برخی روشهای شیمیایی و فیزیکی مبارزه با این صدمه بقرار زیر است: 1- مقاوم نمودن پشم بوسیله مواد شیمیایی از جمله سدیم.2- کلرینه کردن پشم3- دقت در عدل بندی و تنظیم فشار آن در عدل و نیز در انبارها. پشمی که دارای قطر کمتری است استعدادبیشتری برای نمدی شدن دارد و در نگهداری آن می بایست دقت لازم معمول گردد.

مقدار خاصیت ارتجاعی الیاف پشم است که تا 40 درصد طول آن می رسد این ویژگی در سلول های پوستی پشم وجود داردکه بخش مهمی از وزن لیف پشمی را تشکیل می دهد.

یا«پشم تک شور،یک شور»پشمی است که پس از چیدن از تن حیوان با آب معمولی شسته شود و مواد پاک کننده در این شستشو بکار نرود.

پشم و کرک شتر به عنوان ماده اولیه فرش و سایر دستبافها مورد استفاده قرار می گیرد طول پشم شتر نسبت به حرارت محیط رشد آن متفاوت است، در مناطق گرمسیری کوتاه تر می شود و در تابستان می ریزد و اصولا در هیچ هنگام نباید چیده شود. بازده پشم و کرک یک نفر شتر در سال بین 0/9 تا 10 کیلو گرم برآورد شده است مرغوبیت جنس پشم این حیوان بستگی به جنس(نر و ماده ) سن و نحوه پرورش آن دارد.معمولا نوع ظریف پشم شتر را بطور خالص یا مخلوط با پشم گوسفند بصورت نخ پشمی در می آورند. رنگ پشم شتر قهوه ای روشن یا تیره مایل به خاکستری است و ندرتا تا قهوه ای مایل به قرمز نیز مشاهده شده است .

( بوسیله ریز بین) در زیر ریز بین الیاف پشم مانند ساقه درخت کاج دارای زواید و فلس هایی است که از یک سو آزاد اند و هر چه پشم کهنه تر و صدمه دیده تر باشد این فلس ها کوتاه تر و برآمدگی کمتری دارند. پ- طریق شیمیایی 1- حساسیت در برابر مواد قلیایی و این که برخی قلیایی ها آن را حل می کند . 2- در آب جوش مقداری از پروتئین خود را از دست می دهد. 3- در برابر اکسید کننده ها و احیا کننده ها کم مقاومت است .

یا« پشم کهنه »

پشمی است که : الف- مدت طولانی نگه داری شده و بدین لحاظ خواص طبیهی خود را به مقدار زیادی از دست داده و حالت چین و جعد ، درخشندگی و شفافیت ، چربی و رطوبت کمتر از معمول دارد و رنگ آن اگر سفید است به زردی گراییده و اگر تیره می باشد کدر شده و شکننده و بی دوام گشته است. ب- یکبار به مصرف رسیده و برای بار دوم پس از حلاجی مصرف می گردد. در هر دو حالت فوق این گونه پشم به جهت از دست دادن ویژگی های خود و آنچه که این ماده را برای مصرف در بافت فرش مساعد می سازد برای بهره گیری در رشتن نخ و بافتن انواع فرش مناسب نمی باشد.

این اصطلاح در دو هنگام برای پشم مصرف می گرد: الف- پس از بریدن از پشت گوسفند:پشمی است که از یک ناحیه بدن حیوان مثلا پهلو یا کنف بریده شده باشد. بعکس پشم در هم که از چند نقطه بدن حیوان است. ب- پس از رنگ آمیزی: پشمی است که الیاف آن رنگ را بطور یکنواخت جذب کرده و مطلقا دو رنگی نداشته باشد.

یا«پشم نیم شور»

گرفتن خارو خاشاک و برگهای خشک شده درختان و کاه و غیره از پشم. چون آب و موادی که معمولا برای شستشو از آن استفاده میشود قادر به جدا کردن مواد یاد شده از پشم نمی باشد لذا برای شستن پشم و خار گیری از آن از اسیدهای قوی مانند«اسید کربنیک» یا«اسید سولفوریک» با درصد مشخص استفاده میگردد.این عمل را «کربنیزه کردن پشم» نیز گویند،بدین طریق مواد زاید بصورت زغال در می آید. بعد از عمل خار گیری برای آنکه خاصیت اسیدی پشم از بین برود آنرا می شویند و با آمونیاک رقیق خنثی میکنند.

نوعی گلیم پشمی است که بکار زیرانداز و فراهم سازی«سیاه چادر» برای ایلات و عشایر می رود. تفاوت پلاس با گلیم معمولی آن است که از نخ پشم بافته می شود. معروفترین پلاس از ناحیه ترکمن صحرا است و در آن نواحی آن را«پلاس»نامند.پلاسهای ترکی حسن شهرت دارد و قالیهای بدون پرز است . در یزد و سایر نقاط ایران بویژه بین عشایر نیزاین زیر انداز را می بافند.چون پلاس از نخ پشم بافته می شود رطوبت را از زمین یا اطراف خود با بالا منتقل نمی کند و بدین لحاظ در مفروش نمودن کف چادرهای عشایر یا ساختن سیاه چادر که اغلب در زمینهای مرطوب و بدون زه کشی استوار می گردد و نیز خانه های روستایی مورد استفاده قرار می گیرد. در میان عشایر چادر های ایلی را نیز که سیاه رنگ است و از موی بز بافته می شود«پلاس»نامند. برای بافتن اطراف پلاس سیاه چادرها که اصطلاحا«لوار پلاس سیاه چادر»نام دارد از موی بز استفاده می شود.

بافتن پلاس با نخ پشمی مانند«گلیم بافی»صورت می گیرد و دار و سایر اسباب کارهمان وسایل گلیم بافی می باشد.

گیاهی است بوته ای دارای شاخ های نازک و برگهای درشت و پهن. گلهای آن سفید و بعضا رنگی ویژه زرد است. کشت این گیاه سابقه ای طولانی دارد و حتی در سرودهای مذهبی 1500 سال پیش از میلادی مسیح نام پنبهع ذکر گردیده اما اصل و منشا این گیاه بخوبی معلوم نیست و شواهد نشان می دهند که گیلهی است جهانی ثمر بوته پنبه«غوزه»نامیده می شود و غوزه محتوی«الیاف پنبه» و«پنبه دانه»است جدا سازی الیاف پنبه از پنبه دانه در کارخانجات پنبه پاک کنی که در ایران بیشتر در منطقه گرگان و گنبد کاوس قرار دارد صورت می گیرد.«لینتر»نیز که پنبه نا مرغوب است پس از الیاف اصلی از اطراف تخم پنبه جدا می گردد.الیاف پنبه ای که بدین طریق بدست می آید دارای مصارف گوناگون است از جمله در کارخانجات ریسندگی و بافندگی به مصرف تولید نخ و سپس پارچه یا قالی و گلیم و زیلو و سایر انواع فرش،یا دیگر مایحتاج انسان می رسد.پنبه که در اغلب نقاط ایران بویژه در منطقه گرگان و گنبد کاوس و دشت ترکمن و اصفهان و یزد و خراسان کشت می شود محصولی است گرانبها و ارزشمند و با اهمیت اقتصادی ویژه تا بدان حد که«طلای سفید» نام گرفته است این کالا از اقلام مهم صادرات کشور ما می باشد و پس از گندم و جو بیشترین میزان زمین زیر کشت کشور را بخود اختصاص داده است پنبه دارای انواع گوناگون است و این تنوع بستگی به محیط پرورش و شرایط اقلیمی آن دارد.الیاف پنبه در زیر ریز بین مجعد و پیچی شکل و برش مقطعی آن بشکل قلوه دیده می شود. الیاف پنبه کلا از سلولز تشکیل شده است این الیاف رنگهای سفید،زرد،قهوه ای،خاکستری دارد و اندازه طول و قطر آن متغیر می باشد. الیاف پنبه را می توان با مواد شیمیایی سفید نمود و بدین طریق بر مرغوبیت آن افزود. پنبه بعنوان مهمترین ماده اولیه نخ چله در فرش مصرف دارد. این نخ با توجه به استحکام آن در اندازه ها و تعدادلاهای مناسب و در نظر گرفتن طرح و نقش فرش در این دستباف به مصرف می رسد.

بمنظور انتخاب الیاف بهتر و طبیعی پنبه از الیاف غیر مرغوب و مصنوعی و بکارگیری نوع مرغوب آن در ریسیدن نخ فرش مهمترین کار تشخیص الیاف طبیعی پنبه است. تولید کنندگان فرش و ماموران تدارک مواد اولیه آنها باید در این تشخیص تبحر و تخصص داشته باشند تا برای انتخاب بهترین آن در بازار خرید دچار سرگردانی نشوند.از طریق تاثیر پذیری پنبه می توان به نوع آن پی برد ضمنا برخی از روشهای تشخیص الیاف پنبه طبیعی بشرح زیر است الف- تشخیص فیزیکی: اگر یک رشته نخ پنبه ای یا الیاف پنبه را به شعله آتش نزدیک کنند:1- بسرعت شعله ور می شود. 2- می سورد و این سوختن آن تا حدودی ادامه می یابد وس از خاموش شدن دود خاکستری رنگ از آن خارج می شود3- خاکستر سوخته آن بسیار نرم است. ب- تشخیص شیمیایی: 5 گرم از الیاف پنبه را در (100) میلی لیتر اسید سولفوریک که در ظرف نسوز ریخته باشند می اندازند و مدت(20) دقیقه می جوشانند،الیاف پنبه در اثر گرما و اسید بصورت رشته در آمده سپس کاملا حل می شود. محلول را از کاغذ صافی که قبل از توزین شده عبور داده و سپس وزن کاغذ صافی را از وزن قبلی آن کم می کنند رقم باقی مانده مربوط به الیاف پنبه است و اگر این مقدار بیشتر از یک درصد باشد پنبه ناخالصی داشته است.

ظرافت الیاف پنبه کمی قطر آن است . هر چه الیاف ظریف تر باشد مشروط بر رسیده بودن آن مستحکم تر است ظرافت را می توان وزن هر اینچ تار پنبه تعریف نمود.

پنبه همچون سایر الیاف جهت حمل و نقل در داخل و خارج از کشور عدل بندی می گردد. این «عدل بندی» طبق اصول و شرایطی انجام می شود. برخی از این شرایط بشرح زیر است الف- پنبه در عدل های فشرده بسته بندی شود بطوری که عدل های هر کارخانه پنبه پاک کنی هم شکل و دارای ابعاد یکسان باشد.ب- لفاف هر عدل طوری انتخاب شود که پنبه را حفظ کرده و از جنس گونی کنفی سالم باشد. ضمنا استفاده از لفاف جنس الیاف مصنوعی(پلی اتیلن،پلی پروپلین) یا متقال بر اساس استانداردهای ایران نیز بعمل می آید پ- وزن هر عدل که بستگی به ظرفیت پرس کارخانجات پنبه پاک کنی دارد می تواند با احتساب رطوبت تجاری مجاز بین 180 تا 250 کیلو گرم باشد. ت- هر پارتی عدل پنبه از وش های یکنواخت و از یک نوع تهیه شود تا محتوی هر عدل از یک رقم و یک نوع باشد.ث- وزن عدل های هر پارتی یکسان بوده و با توجه به ابعاد عدل این وزن می تواند مورد توافق فروشنده و خریدار قرار گیرد.ج- عدل ها تسمه کشی یا مفتول کشی گردد بطوری که تسمه و مفتول یک تکه بوده و هر یک در جای خود و در جهت بعد کوچکتر(عرض عدل) قرار گرفته و پیچیده شود. چ- تعداد تسمه ها یا مفتول های هر عدل بستگی به پرس یا تعداد شکاف های آن دارد ولی در هر حال تعداد تسمه ها از 6 عدد و تعداد مفتول ها از 8 عدد کمتر نباشد. برای آگاهی از مشخصات معمولی«تسمه و مفتول» به توضیحات ذیل این عنوان ها مراجعه شود.

عدل بندی پنبه برای حمل و نقل و فروش آن همچون سایر الیاف بر طبق اصولی صورت می گیرد. پنبه های موجود در هر عدل باید دارای مشخصات زیر باشد: 1- از یک نوع ( واریته).باشد. 2- از یک رقم پنبه فراهم گردد. 3- دارای رنگ یکنواخت باشد 4- دارای طول معین باشد 5- از محصول یک منطقه انتخاب شود. 6- میزان رطوبت تجارتی الیاف در موقع عدل بندی حداکثر8/50 درصد باشد عدل با لفاف سالم و متناسب پیچیده میشود و با نوار های فلزس « تسمه» بسته می گردد.

بر روی دو طرف عدل پنبه اطلاعات زیر بطور ثابت و خوانا به زبان های فارسی و لاتین نوشته می شود این اطلاعات در صورتی که عدل بندی بمنظور صادرات باشد به زبان خارجی مورد توافق فروشنده و خریدار در طرف لاتین عدی نوشته می گردد .1- نام و نشانی کارخانه پنبه پاک کنی 2- شماره سری عدل 3- نوع پنبه 4- رقم پنبه 5- تاریخ تصفیه پنبه 6- طول الیاف بر حسب میلی متر 7- وزن خالص (کیلوگرم) 8- وزن ناخالص (کیلوگرم) 9- سایر نشانه های مورد نیاز (که با توافق فروشنده و خریدار مشخص می گردد)

(نگ :غوزه)

پنبه بعنوان کالایی مورد نیاز عامه با مصارف گوناگون و متنوع همچون سایر نیاز مندی های انسان ارزشی ویژه ی خود دارد. این ارزش همواره در حال تغییر است و در این تغییرات عوامل بسیاری موثر اندکه از جمله موارد زیر را نام می بریم: 1- عرضه و تقاضا در بازار جهانی و بازار داخلی کشور تولید کننده2- وضع اقتصادی جهانی و داخلی 3- کمیت (میزان) تولید و هزینه آن 4- سلامت چرخه ( سیکل) صادرات و واردات و عدم دخالت های بی جا و دست و پاگیر در آن 5- ذخایر جهانی و داخلی پنبه 6- روش های تشویقی یا تهدیدی در کلیه مذاحل تولید و صدور از جانب دولت 7- بازار یابی و تجارت پنبه 8- ارزش جهانی و داخلی الیاف جانشین پنبه بویژه نایلون و پلیستر . هر یک از عوامل بالا که توضیح پیرامون آن را باید در کتب مربوطه مطالعه نمود نقش تعیین کننده در ارزش گزاری بر این محصول دارد تغییرات جهانی و داخلی قیمت پنبه چنانچه با اجای سیاست های صحیح بنفع کشت کاران و مصرف کنندگان و بنحو عادلانه صورت پذیرد، با توجه به این که پنبه از محصولات درجه اول صادراتی و مصرفی در صنایع کوچک و بزرگ کشور ما است تاثیر بسزا در استحکام بنیاد اقتصادی بسیاری از دست اندر کاران مستقیم یا غیر مستقیم این فرآورده خواهد داشت و به عکس بی توجهی در این امر بخش مهمی از سمایه گذاری و صرف نیروی کار ملی ما را که تهیه نخ و بافت فرش از جمله آن است به هدر خواهد داد .

پنبه به صورت الیاف طبیعی نقش مهمی در برطرف سازی نیاز های بشر و سایر حیوانات ایفا می نماید. قسمت اعظم پنبه جهان ریسیده شده و به مصرف پارچه بافی در کارخانجات نساجی بمنظور بافتن پارچه های گوناگون می رسد و بخشی کوچک از آن در فراهم سازس نخ های مختلف برای بافتن انواع فرش ، طناب و غیره مصرف می شود . مصارف پنبه را می توان در سه بخش زیر خلاصه نمود: الف: لباس و پوشاک و بالا پوش که بیش ار نیمی از الیاف پنبه را بخود اختصاص می دهد . ب- مصارف خانگی که نزدیک یک دهم از الیاف پنبه را شامل می شود. پ- مصارف صنعتی و متفرقه که بقیه محصول الیاف پنبه را بخود اختصاص می دهد. مصارفی چون فرشبافی،پزشکی ، بهداشتی و صنایع شیمیایی جزء مصرف ردیف (پ) بالا محسوب گردیده است. عوامل موثر در مصرف پنبه را می توان بشرح زیر بررسی نمود: الف- عوامل اقتصادی: قیمت پنبه از عوامل موثر در انتخاب آن برای خرید مقابل الیاف مشابه است. بدون شک در بازار مصرف کالایی بیشتر خریدار دارد که با بهره دهی مساوی و خواص مشابه قیمت کمتری داشته باشد. ب- عوامل کیفی و موثر برتری دهی و انتخاب مصرف کنندگان : مشخصات کیفی پنبه از عوامل مهم ثبوت و رونق بازار فروش آن نسبت به الیاف مشابه است . چون الیاف پنبه ای بویژه در فراهم سازی منسوجات سلامت بخش است و در ایجاد نخ برای فرش یا سایر مصارف دارای استحکام خوبی است و انعطاف پذیری دارد در این صورت حتی افزایش عادلانه قیمت نسبت به الیاف مشابه خریداران آن را ترجیح می دهند. پ- عامل افزایش تقاضا : جمعیت جهانی رو به افزایش است و پوشاک و زیر انداز از لوازم و ضروریات انسان. بنابراین بطور کلی در سطح جهانی همواره تقاضا برای خرید الیاف پنبه ای به عنوان بهترین ماده اولیه تهیه این گونه مایحتاج انسان روز افزون می باشد. عواملی چون هنر، سنت ها ، اعتقادات اعم از ملی یا مذهبی ، میزان شهر نشینی و رفاه گرایی جوامع نیز در افزایش یا کاهش الیاف بطور کلی و پنبه مخصوصا موثر اند.

بطور متوسط سی درصد از وزن فرش دستباف ایران را نخ های پنبه ای تشکیل می دهد نخ پنبه ای در قسمت های مختلف فرش بشرح زیر مورد استفاده است. الف- در تار:قسمت اعظم تار فرش ایران اعم از قالی و قالیچه و انواع آن یا گلیم و پلاس و زیلو و غیره از نخ های پنبه ای فراهم می گردد اگر چه اصولا نخ پشمی دارای استحکام و مزایای فوق العاده ای است،اما با توجه به مجموع ویژگی های الیاف پنبه، بافندگان نخ آن را بمنظور استفاده در تار فرش همواره ترجیح داده اند.و حتی بسیاری از فرشهایی که پود و پرز آن از ابریشم یا از پشم است نخ تار آنها پنبه ای انتخاب می گردد. ب- در پود: نخ پود انواع فرشها نیز ممکن است پنبه ای باشد. اینگونه نخ ها در «نمره» و «لای» گوناگون که متناسب با طرح و نقش فرش انتخاب می گردد مصرف می شود. پ- در پرز : نخ پنبه ای نباید در پرز فرش مورد استفاده قرار گیرد زیرا الیاف پنبه چربی، انعطاف پذیری رطوبت، جعد و سایر ویژگی های لازم و بالنتیجه استحکام و دوام کافی را در برابر نخ پشمی و ابریشمی ندارد و بکارگیری آن ب8عنوان پرز فرش به این صنعت دیر پا و خوش نام لطمات جبران نا پذیر وارد می سازد.

از ویژگی های مهم الیاف پنبه استحکام آن است. پنبه معمولا دارای استحکامی بین50000 تا 1200000 پوند براینچ مربع است که بشرح زیر توضیح داده می شود. الیاف خیلی محکم دارای استحکامی برابر بیش از 95000 پوند براینچ مربع است. الیاف محکم دارای استحکامی برابر با 86000 تا 95000 پوند براینچ مربع است. الیاف متوسط دارای استحکامی برابر با 76000 تا 85000 پوند براینچ مربع است. الیاف معمولی دارای استحکامی برابر با 66000 تا 75000 پوند براینچ مربع است. الیاف ضعیف دارای استحکامی برابر کمتر از 65000 پوند براینچ مربع است. الیاف پنبه بوسیله تابیدن استحکام می یابد و این تابیدن دارای اندازه های استاندارد شده است.

طول و قطر الیاف پنبه با توجه به نوع و شرایط اقلیمی کشت آن متفاوت است وهر چه طول الیاف بیشتر و قطر آن نازک تر باشد پنبه مرغوبیت بیشتری دارد. الیاف پنبه معمولا بین 20تا40 میلی متر طول دارد. و هر اندازه الیاف بلند تر باشد قطر نخ حاصله می تواند به تناسب نازک تر باشد. الیاف پنبه را از لحاظ طول به انواع گوناگون تقسیم می کنند،اما ارقام ارائه شده از طرف کمیته مشورتی بین المللی پنبه بشرح زیر است: الف- طول الیاف 1- الیاف کوتاه با طول کمتر از 16/13 اینچ 2- الیاف متوسط از طول 16/13 تا 1 اینچ 3- الیاف بلند متوسط از طول 32/1 1تا 32/3 1 اینچ 4- الیاف بلند 5/1 1 تا 16/5 1 اینچ 5- لیاف بسیار بلند 8/3 ا به بالا چون حتی الیاف پنبه یک مزرعه دارای طول متفاوت اند لذا متوسط الیاف یک مجموعه باید با ارقام فوق منطبق گرددب- قطر الیاف چون الیاف ظریف قطر کمتری دارد،بنابراین ظرافت با وزن الیاف رابطه مستقیم می یابد در این باره گفته اند:1- تاری که وزن آن کمتر از سه هزارم گرم باشد خیلی ظریف است 2- تاری که وزن آن بین 9/3-3 هزارم گرم باشد ظریف می باشد. 3- تاری که وزن آن بین 9/4-4 هزارم گرم باشد متوسط است4- تاری که وزن آن بین 9/5-5 هزارم گرم باشد خشن است 5- تاری که وزن آن از «6» هزارم گرم بیشتر باشد خیلی خشن است. مقطع الیاف پنبه در زیر ریز بین به شکل قلوه مشاهده می شود

پنبه ایران دارای انواع گوناگون است و این انواع هر یک ویژگی های خاص فیزیکی و طبیعی دارند. به طور کلی پنبه مرغوب باید دارای ویژگی های زیر باشد: 1- الیافی بلند داشته باشد( به طور متوسط بین 20 تا 40 میلیمتر) 2- قطر الیاف کم باشد( بین 7 تا 12 مو) 3- رنگ آن سفید ، زرد مایل به قهوه ای ، خاکستری و شفاف باشن. 4- الیاف نرسیده و مرده در آن کم باشد.

برای آن که پنبه به نهایت رنگ پذیری خود برسد باید مواد زاید از جمله واکس و چربی و مواد کانی آن گرفته شود و پنبه خالص گردد. بمنظور خالص سازی پنبه آن را در ماشین های سربسته یا رو باز با آب و مقداری سود و یک ماده نفوذ کننده تا میزان 120 درجه سانتیگراد حرارت می پزند و شستشو می دهند. پنبه پخته را به مدت حدود 6 ساعت در این محلول نگه می دارند و سپس آن را با آب گرم و سرد به ترتیب به خوبی می شویند و بمنظور بر طرف سازی و خنثی کردن قلیایی اضافی آن کمی اسید استیک بدان می افزایند.

الیاف پنبه از عوامل موجود در اطراف خود تاثیر می پذیرد، این تاثیر پذیری بدین لحاظ است که الیاف مذکور دارای ویژگی های فیزیکی و شیمیایی بسیار می باشد. از طریق شناسایی ویژگی ها تاثیر پذیری ها که می توان به نقاط ضعف و قوت این ماده گیاهی مهم پی برد و از ایراد آفات و صدمات به آن جلوگیری نمود. برخی خواص الیاف پنبه بشرح زیر اند: الف- خواص فیزیکی: 1- مجعد است و در زیر ریز بین و حتی با چشم معمولی ایت خاصیت را می توان مشاهده کرد. 2- برش آن در زیر ذره بین قلوه است. 3- چنانچه رطوبت آن گرفته شود شکنندگی آن بیشتر می گردد و اگر رطوبت بیش از حد ببیند تولید قارچ و باکتری می نماید و می پوسد و از استقلمت آن کاسته می شود. 4- گرمای حدود 120 درجه هوا را خشک می کند و پنبه رطوبت خود را از دست می دهد و از 180 درجه به بالا زرد میشود و می سوزد. ب- ویژگی های شیمیایی : برخی مواد شیمیایی بر الیاف پنبه تاثیراتی دارند و چنانچه این تاثیرات مضر باشند صدماتی به الیاف وارد می سازند و از پای داری و قدرت و دیگر مزایای آن می کاهند. برخی از این تاثیرات عبارتند از: 1- اثرات احیا کننده ها یا اکسید کننده ها که تولید« هیدروسلولز» یا « اکسی سلولز» می کند. 2- اسید ها : الیاف پنبه نسبت به الیاف کانی حساس تر است و اسید ها از جمله « اسید سولفوریک» و اسید کلریدریک سلول های پنبه را به کلی متلاشی کرده از بین می برند، اما اسید های آلی اثرات نا مطلوبی بر پنبه ندارند. 3- قلیایی ها : برخی قلیایی ها در غلظت بالا اثرات سوء بر الیاف پنبه دارد مثلا « سودکستیک» غلیظ ایجاد « هیدرو سلولز» می کند و به الیاف لطمه می زند اما رقیق این ماده شیمیایی تاثیر سوء چندانی ندارد.

پاک سازی پنبه از مواد خارجی و تصفیه آن ، از عوامل مهم ایجاد ارزش در این الیاف با اهمیت صنعتی تجاری و از عوامل سه گانه رقم بندی آن است . تصفیه پنبه در کارخانجات ویژه ای که بدین منظور در کنار مراکز تولید این ماده مهم صنعتی ایجاد گردیده انجام می پذیرد. کارخانجات مذکور موظف به رعایت نکاتی در کار خود می باشند که از جمله مواد زیر است : 1- وش های وارد به کارخانه بمنظور جلوگیری از تقلیل کیفیت آن با نظارت مامور کنترل طبقه بندی و هر رقم را بطور جدا گانه تصفیه کند.این طبقه بندی کار قسمت های مختلف کارخانه را نیز تسهیل می نماید. 2- وش رادر محوطه یا انباری که از باران محفوظ بوده و قابل تهویه باشد نگاهداری می نمایند. 3- وش های مرطوب را که بیش از (13) در صد رطوبت دارند قبل از تصفیه بوسیله خشک کن خشک کرده و سپس تصفیه کند. 4- ماشینهای تصفیه را مطابق آیین نامه و مقررات سازمان های مربوطه آماده بهره برداری نگاه دارد و قبل از بهره برداری سالیانه اجازه کار از موسسات ذیربط دریافت کند. قابل ذکر است که:خشک کردن «وش»در کار دستگاههای تمیز کننده و پاک کننده کارخانجات نیز ایجاد سهولت می کند و این کار با مجاور ساختن وش و هوای گرم صورت می گیرد.ضمنا این کارخانجات در جهت استقرار موقعیت خود باید:الف- پلمپ مخصوص داشته باشند تا پس از عدل بندی آن را پلمپ نمایند.ب- چنانچه محصول آنها برای صدور باشد پروانه صدور اخذ کنند پ- عل بندی محصولات آنها ذیل شماره ردیف خاص سالیانه صورت می گیرد. ت- علامت کارخانه را بر عدل های آماده شده حک نمایند.

بموجب آمار بازرگانی خارجی ایران که برروش و تعاریف جدول«تعرفه گمرکی بروکسل» طبقه بندی شده تعرفه شماره(55) و زیر گرده های آن به پنبه وکلیه محصولات ساخته شده از آن تعلق دارد. برخی از زیر گروه های تعرفه فوق بشرح زیر است تعرفه شماره 01/55 به پنبه توده حلاجی نشده یا شانه نزده. تعرفه شماره 02/55 به پنبه لینتر. تعرفه شماره 03/55 به آخال پنبه و پنبه کهنه شانه نزده و حلاجی نشده.تعرفه شماره04/55 به پنبه حلاجی شده یا شانه زده. تعرفه شماره05/55 به انواع نخ پنبه آماده نشده برای خرده فروشی. تعرفه شماره06/55 و زیر گروه های آن به انواع نخ پنبه آماده شده برای خرده فروشی. تعرفه شماره 07/55 به منسوجات پنبه ای گاز بافت. تعرفه شماره 08/55 به دمنسوجات پنبه ای حوله بافت از نوع اسفنجی. تعرفه شماره 09/55 و ریز گروههلی آن به سایر منسوجات پنبه ای که درصد عمده وزن آنها از پنبه باشد.اما در طبقه بندی شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد که بنام «طبقه بندی استاندارد و تجارت بین الملل» نامیده شده پنبه دارای تعرفه زیر است پنبه حلاجی نشده شانه نزده زیر شماره 1/263 پنبه لینتر زیر شماره2/263 «اخال»پنبه کهنه شانه نزده و حلاجی نشده 3/263 پنبه شانه زده،حلاجی شده 4/263 محصولات پنبه ای از قبیل نخ ها برای خرده فروشی 3/651 پارچه های پنبه ای گاز یا حوله بافت رنگ زدایی نشده و سفید نشده1/652 .

در سطح جهانی پنبه از لحاظ جغرافیای بین مدار 37 درجه عرض شمالی و 32 درجه عرض جنوبی کشت می گردد در خارج از این محدوده منطقه «اوکراین» جمهوری فدراسیون روسیه است که کشت پنبه دارد تا مدار 47 درجه عرض شمالی توسعه می دهد. کشت پنبه تابع عواملی بشرح زیر است: الف- شرایط اقلیمی و جغرافیایی ب- عوامل تولید پ- عوامل اقتصادی مراحل سه گانه تولید پنبه یعنی کاشت، داشت، برداشت و حتی عرضه و فروش آن نسبت به سایر محصولات زمینی دارای هزینه بیشتری است و بدین لحاظ است که وضع اقتصادی کشتکار در بازده این محصولات تاثیر می گذارد، کشت بموقع، تنک کردن، سله شکنی، برطرف سازی علف های هرز، وجین، دادن کود، سم پاشی و یرداشت محصول خود دارای هزینه های قابل ملاحظه ای است که دست اندر کاران بمنظور دریافت نتیجه بهتر باید بموقع پرداخت نمایند و همین هزینه هاست که قیمت پنبه را نسبت به محصولات مشابه بالا می برد. بسیاری از عوامل از جمله نژاد پنبه کشت شده و شرایط طبیعی و اقلیمی محل کشت و تولید و رسیدگی های در مرحله داشت در تععین هنگام برداشت محصول و فصل آن موثر اند. بنابر این در انتخاب نژاد پنبه مورد کشت و رسیدگی بموقع به آن باید دقت کافی بعمل آورد تا محصولی دلخواه و سرزنده و مرغوب و بموقع بدست آید .

پنبه طبیعی پاک نشده ، پنبه ای که برای پاک کردن از مزرعه به کار خانه برده می شود.

یا« بذر پنبه» تخمک های بارورشده گیاه پنبه در اثر گرده افشانی است که بطور متوسط (60) درصدوزن «وش» را شامل می شود. همه ساله حدود (5) درصد از پنبه دانه بعنوان بذر برای سال بعد نگه داری می گردد و (95) درصد بقیه را جهت روغن کشی به کارخانجات مربوط منتقل می کنند. ضایعات پنبه دانه را که پس از گرفتن روغن آن حاصل می شود کنچاله نامند این ماده خوراک خوبی برای گاو و گوسفند و سایر حیوانات علف خوار است و چنانچه فاسد شود مانند کود به رذاعت داده می شود . یک تن تخم پنبه به طور متوسط دارای مواد زیر است: 1- لینتر پنبه 70 کیلو 2- رو غن خوراکی 145 کیلو 3- روغن صابون 20 کیلو4- کنجاله 420 کیلو 5- پوسته تخم پنبه 270 کیلو 6- رطوبت و مواد خارجی 75 کیلو . هر یک از مواد ردیف 1 تا 5 بالا دارای ارزش ویژه تجاری ، خانگی ، صنعتی است .

پنبه ای کهبرای بار دوم یا بیشتر تصفیه گردد. مصرف این گونه پنبه بدان جهت که الیاف آن رطوبت و نرمی و کشش و طول عادی خود را از دست داده در کار ریسندگی نخ برای فرش به کلی ممنوع و غیر موجه می باشد .

پنبه برحسب سه عامل زیر رقم بندی می گردد : الف- رنگ ب- مواد خارجی داخل در آن . ت- کیفیت تصفیه اگر چه پنبه به طور طبیعی دارای رنگ های سفید ، زرد، قهوه ای، خاکستری است اما فراوان ترین و عادی ترین و بالاخره مرغوب ترین رنگ آن سفید می باشد . پنبه شفید دارای ارقام اصلی بشرح زیر است 1- رقم ممتاز سفید معادل G. M. W استاندارد بین المللی 2- رقم یک سفید معادل S. M. W استاندارد بین المللی 3- رقم دو سفید معادل M.W استاندارد بین المللی 4- رقم سه سفید معادل S. L. M. Wاستاندارد بین المللی 5- رقم چهار سفید معادل L. M. Wاستاندارد بین المللی 6- رقم در ملکوک معادل M. Sاستاندارد بین المللی 7- رقم سه ملکوک معادل S. L. M. S استاندارد بین المللی 8- رقم چهار ملکوک معادل L. S. Mاستاندارد بین المللی پنبه سفید دارای ارقام توصیفی بشرح زیر است : 1- رقم یک خوب که بین ارقام اصلی ممتاز و یک قرارداد. 2- رقم یک پست که بین ارقام اصلی یک و دو قرارداد. 3- رقم دو پست که بین ارقام اصلی دو و سه قرارداد. 4- رقم سه پشت که بین ارقام اصلی سه و چهار قرارداد.

یا« حلاج»

پنبه نارس که قبل از رسیدن کامل چیده شده یا به عللی قبل از رسیدن خشک شده باشد.

مشخصات برخی از انواع پنبه های کاشته شده در ایران بشرح زیر می باشد: الف- واریته ورامین طول الیاف30/7 میلیمتر. درصد یکنواختی 46/1 ظرافت الیاف 4/22 هزارم گرم . درصد کشش 6/6 ب- واریته ساحل طول الیاف 31/2 میلیمتر.در صد یکنواختی 46/4 ظرافت الیاف 4/37 هزارم گرم. درصد کشش 7/9 پ- واریته هوپی کالا طول الیاف 30/7 میلیمتر . درصد یکنواختی 50/2 ظرافت الیاف 4/22 هزارم گرم. درصد کشش 7/10ت- واریته دلتا پاپن طول الیاف 29/5 میلیمتر. درصد یکنواختی 47/50 ظرافت الیاف 4/53 هزارم گرم. درصد کشش 7/6 ث- واریته بومی آریا طول الیاف 19/7 میلیمتر. درصد یکنواختی 50/7 ظرافت الیاف 6/50هزارم گرم . درصد کشش 6/8.

یا«شانه»

کلاف کم تاب برای پرز فرش. این اصطلاح در ناحیه باختران رایج است.

نخ هایی را گویند که بعد از ها ردیف گره از میان تارهای فرش یک در میان بطور افقی با دست یا«سیخ پود کشی» عبور داده شده بر روی گره ها مستقر می شود هدف از پود کشی(بویژه پود ضخیم) استقرار کامل گره های زده شده بوسیله پرز بر فرش و نیز دادن خاصیت انسجام عرضی به این دستباف می باشد. رنگهای معمولی نخ پود ملایم است تا تغییر رنگ های آن بمنظور ایجاد نقش بر زمینه مشخص باشد. رنگ پود هماهنگ با رنگ زمینه فرش انتخاب می گردد و معمولا آبی بیشتر مصرف دارد و با اغلب نقش ها و رنگ های متن فرش هماهنگ است. نخ پود نسبت به سایر نخ های مورد مصرف در فرش ضخیم تر و کم تاب تر و خام تر است زیرا باید دارای نرمی و انعطالف پذیری بیشتری باشد و بعد از قرار گرفتن بر روی گره ها کاملا بخوابد و آنها را در بر بگیرد و از پشت فرش نیز دیده نشود. تعداد پود گذاریس از هر ردیف گره و تناسب این تعداد با طرح و نقش فرش در افزایش یا کاهش کیفیت و مرغوبیت آن اثر می گذارد. پود گلیم و سایر فرشها نیز خود مشخصات جداگانه ای دارد که چگونگی در زیر عنوان های مربوطه آمده است. پود قالی دارای انواع می باشد.

برخی انواع پود بشرح زیر می باشد: الف- از لحاظ ضخامت و محل بکار گیری:1-«پود ضخیم یا پود زیر یا القاج» 2-«پود نازک یا پود رو» برای هر یک از انواع پود بالا نخ مخصوص بکار می رود.ب- از لحاظ نوع فرش: 1- پود قالی 2- پود گلیم و سایر انواع فرش پ- از جهت جنس نخ:1- نخ ابریشمی پود 2- نخ پشمی پود 3- نخ پنبه ای پود

کوتاه گرفتن نخ پود نازک. اصطلاحی است بین قالیبافان کاشان(آران-بیدگل) و آن در صورتی است که پود نازک تنگ بیافتد یعنی نخ پود کوتاه آید و در نتیجه بیش از حد کشیده شود و کاملا و بطور طبیعی در جای خود مستقر نگردد. این عمل موجب می شود تا از پشت فرش دندانه های سفیدی که همان بدنه چله ها است نمایان شود و به اصطلاح پشت فرش سفیدک بزند.

اصطلاحی است رایج بین قالیبافان نواحی کاشان و آن زیاد و گشاذ گرفتن نخ پود نازک است که بر اثر بی دقتی بافنده پود نازک بیش از اندازه بر روی گره ها بخوابد. این بی دقتی موجب خواهد شد تا نخ ها از پشت فرش بیرون زده و این دستباف را نا مرغوب جلوه دهد.