لغت نامه



یا«پاکی بلند»

جوهر قلیا،نمک قلیا. جسمی است سفید و بی بو،از خاکستر نباتات و از ترکیب اکسیژن با پتاسیم بدست می آید. مختصات شیمیایی پتاس مانند سود می باشد و خاصیت بازی آن حتی از سود بیشتر است در صنعت برای تهیه صابون مایع و نیز برخی عملیات شیمیایی مورد استفاده دارد.

یا«فرآویز،فرویز» حاسیه عریض و پهن فرش که معمولا در میان مجموعه حاشیه های آن قرار دارد. این اصطلاح در نواحی باختران معمول می باشد.

حاشیه های باریک فرش که حاشیه بزرگ را در بر گرفته است. این اصطلاح در نواحی باختران رایج است.

رنگ پوست پرتغال که نارنجی روشن است.

یا«اعتبار اسنادی»

صاف و یکنواخت کردن خامه فرش در سراسر سطح روی آن بنحوی که ارتفاع پرزها به اندازه دلخواه گردد و نقش فرش گویا و نمایان شود.پرداخت فرش کاری حساس و موثر در ارزش گذاری هنری و صنعتی این دستباف،بنابراین باید بوسیله کارگران ماهر و متخصص صورت پذیرد.پرداخت فرش به دو گونه و در دو هنگام انجام می شود: الف:ضمن بافتن فرش و پس از هر ردیف یا هر چند ردیف بافتن و به دنبال «سرکش کردن » مقدار بافته شده. ب- پس از خاتمه کار بافتن کل فرش. امروزه در کنار و محل تجمع کارگاه های کوچک و بزرگ فرشبافی کارخانه جات پرداخت قالی دایر شده و این کار مهم بوسیله کرگران با تجربه موسسات مذکور با رعایت همه جوانب امر و احتیاط لازم انجام می گیرد و ضمنا موجبات صرفه جویی در وقت بافندگان را فراهم می سازد. بدیهی است این کارگاه ها مبادرت بپرداخت فرشهایی می کنند که کار بافت آنها خاتمه پذیرفته و بافندگان فرشهایی که بمرور و ضمن بافت وسیله استاد کاران پرداخت می گردد با این کارگاه ها سرو کاری ندارد.

کسی که « پرداخت فرش» را انجام می دهد ، این فرد را « پرداخت چی » نیز گویند. پرداخت گر باید ، کار دان و با تجربه و پر حوصله باشد زیرا کوچکترین اشتباه و بی دقتی او بویژه اینک که کار پرداخت با ماشین های مخصوص و سریع انجام می شود ممکنست به این دستباف لطمه جبران ناپذیر وارد سازد.

از لحاظ لغوی گردی است که روی برخی میوه ها مانند هلو، به، وجود دارد پرز قالی در بین عامه مردم و استفاده کنندگان از فرش چیزی است شبیه پشم نرم یا خرده پشم که از سایش قالی جمع می گردد. در قالیبافی پرز اصطلاحی است برای نخ های پشمی یا ابریشمی رنگنرنگ که به تار گره زده می شود و در ظاهر همان گره است که به آن « گوشت قالی » نیز می گویندو نقش قالی را میسازد. ارتفاع پرز در دستباف های نواحی مختلف متفاوت است و همین تفاوت یکی از علایم شناسایی بافگاه فرش به شمار می رود. اندازه گیری تراکم و ارتفاع پرز فرش روش های ویژه دارد و گونه ای از آن در این کتاب ذیل عنوان « پرز- تراکم و پرز طول ساق، روش اندازه گیری » آمده است. پرز دارای انواع می باشد.

تراکم پرز ابریشمی فرش رابا توجه به مقدار گره در متر مربع و نمره نخ به وسیله فرمول زیر محاسبه می نمایند.در این فرمول: N×2 / NM×1000= تراکم پرز ابریشمی N= تعداد گره در متر مربع . M= نمره نخ پرز ( ابریشم) .

در فرش های پشمی یا هر فرش دیگر پرز باید از مواد نو و خالص فراهم شده باشد. برای تععین جنس پرز و میزان نا خالصی آن روش های مختلف وجود دارد و از جمله بدین گونه عمل می گردد که در قالی های پشمی حداقل سه گرم از نخ پرز را گرفته در محفظه مناسبی جای می دهند، نمونه را به مدت یک ساعت در حرارت 105-110 درجه سانتیگراد قرار داده سپس خارج می نمایند و در دستگاه خشک کننده می گذارند،پس از خشک شدن آن را توزین می کنند و این عمل را چند بار تکرار می نمایند تا اختلاف در توزین بیش از «5» درصد نباشد پس از تععین وزن اولیه نمونه را در محلول سود یا پتاس «5» درصد به نسبت «100» به «1» و بمدت 10 دقیقه می جوشانند. محلول را از صافی رد کرده با اسید استیک و آب داغ می شویند باقیمانده را خشک کرده نوزین می نمایند . در صورتی کهرز ابریشم خالص باشد تماما در سود حل خواهد شد. حد گذشت نا خالصی «5» درصد می باشد. برای تشخیص پشم دباغی و پشم کهنه یا الیاف مصنوعی در فرش می توان از میکروسکوپ استفاده نمود.

پرندگان،این موجودات رنگارنگ و زیبا از نقشمایه های متداول و متنوع و معروف فرش اند. به فرش گیرایی خاص می دهند و حیات و تلاش و سرزنده بودن را به بیننده تداعی می کنند. در بین جوامع و طوایف پرندگان هر یک سمبل و نمادی از معتقدات و تجسمی از تصورات اند،در فرش نیز همچون سایر هنرهای ظریفه مانند نقاشی،کاشی کاری قلم کاری پرندگان نشانه زیبایی، آزادگی،دورپروازی غرورانه اند. این حیوانات پرنقش نگار و رنگارنگ با اندام و رنگهای زیبا و گوناگون خود بویژه آنگاه که بال می گشایند یا با جفت خود به راز و نیاز عاشقانه مشغول اند به فرش گیرایی و جلوه خاص می بخشند.طراح و بافنده فرش با ترسیم و بافت شکل پرنده، آگاهانه یا ناخودآگاه مکنونات قلبی و خواهش های باطنی و باورهای خود را بر این دستباف می نگارد. او از نقش بندی سیمرغ و عقاب بلند پروازی و تیز چنگی و از هدهد هوشیاری و از کبک خرامیدن و از طاووس این پرنده آسیایی خوش ترکیب نقش و نگار و آراستگی ظاهر را به اطرافیان القاءمی کند و از ایشان می خواهد تا درون و برون خویش را بدین صفات بیارایند.در فرش از شکل انواع پرندگان حتی بصورت خیالی بعنوان نقشمایه استفاده می گردد.

ابریشم،حریر،پارچه ابریشمی گلدار. در برهان قاطع آمده است:«حریر و دیبای چینی منقش در نهایت لطافت و نزاکت را گویند...» پرنو و پرنون و «پرن» و پرند نیز گفته می شود.

یا « جلک»

بخش عقب و دور تابلو یا فرش، بعبارت دیگرآن قسمت از تابلو یا فرش و منظره که از بیننده دور نر باشد.

رنگ پوست پسته کخ سبز روشن است ، سبز خوش رنگ. سبز مغز پسته ای برنگ مغز پسته می باشد.

یا «پستک» نوعی جلیقه نمدی که آن را «تاش» هم می گویند. این جلیقه که چوپانان و افراد ایلات و عشایر در سرما و باران به تن می کنند سرما و رطوبت را از خود عبور نمی دهد و بدن ایشان را گرم نگه می دارد و چون استین ندارد ، استفاده از آن راحت و ساده می باشد.

سوزانیدن الیاف و نخ هاب اضافی از پشت فرش بمنظور زیبا و مسطح و تمیز نشان دادن آن معمولا این کار در کار گاه های شست و شو انجام می پذیرد. فردی که پشت سوزی فرش را به عهده دارد باید کاردان و با حوصله و دارای سلیقه باشد زیرا کوچکترین بی دقتی در کار از جمله عدم رعایت تناسب شعله و تنظیم آن با جلو کار ، زیان های جبران ناپذیر به بار خواهد آورد.

قسمت پشتی فرش که روی زمین قرار می گیرد . پشت فرش و خواب آن خود نشان دهنده بسیاری از خصوصیات این دستباف می باشد. به همین جهت ارز یابان و خریداران فرش برای پی بردن به باطن فرش و سلیقه و کاردانی بافنده بدان توجه خاص می نماید. با ملاحظه پشت فرش به موارد زیر پی می برند: 1- نوع بافت از لحاظ درشت و ریز بودن آن . 2- طرح و نقش فرش. 3- رنگ آمیزی و بهره گیری بافنده از ویژگی های رنگ ها از جمله تضاد و هماهنگی آنها . 4- میزان دقت و سلیقه و علاقمندی بافنده پیرامون حرفه خود و هنر نمایی او در این دکار ، از جمله چگونگی کوبیدن پرز بر روی گره های بافته شده و حفظ تعادل در آن . 5- آفت زدگی ، صدمات، سایر عیوب فرش 6- بکار بردن صحیح پود ها که رفو گران اصطلاحا به آن خواب پشت گویند.

هر چیز که بر پشت گذارند و بر آن تکیه کنند.نوعی فرشینه قالیچه ای است که بصورت کیسه دوخته می شود،داخل آن را پر از پنبه یا سایر مواد نرم و سبک می نمایند و بعنوان تکیه گاه مورد استفاده قرار می دهند. معمولا بمنظور رعایت صرفه جویی پشت آن را که به دیوار تکیه داده می شود و در دید نمی باشد از جنس گلیم، پلاس پارچه های مخمل یا معمولی و ساده قرار می دهند. روی پشتی را علاوه بر قالیچه از جنس گلیم، زیلو،پلاس،مخمل یا پارچه زری دوز که عکس انسان،گلدان یا منظره بر آن نقش بسته باشد نیز انتخاب می کنند. پر کردن و دوختن پشتی خود حرفه جداگانه ای است که نیاز به کاردانی و مهارت دارد و بدین گونه انجام می گردد که: ابتدا پشتی را به شکل کیسه مکعب مستطیل و با ابعاد مشخص می دوزند و از طریق سر کیسه،آن را از پنبه یا سایر مواد نرم پر می کنن و دهانه آن را مسدود می سازند سپس چهار سوی پشتی را با منگوله های رنگارنگ تزیین می نمایند. دوگوشه بالایی پشتی رابه نشانه دودستگیره بادو یال زینت می بخشند و با دوختن مغزی هایی به درز جار طرف آن را آماده بهره برداری میکنند تزیین پشتی به گونه های مختلف که 9هر کدام زیبایی خاص دارند انجام می پذیرد.ابعاد پشتی دلخواه تعیین میشود اما معمولا یک نفره آن حداقل 50 سانتیمتردر 70 سانتیمتر و دو نفره باعرض حداقل 50سانتیمتر و طول 150 سانتیمتر می باشد پشتی را بصورت قالیچه پرنشده نیز دربازار عرضه میکنند.

رشته هایی است که مانند مو و کرک بر روی بدن گوسفند و شتر می روید و خشن و زبر و مجعد است و با رشتن آن نخ و سپس پاچه یا انواع فاش بافته می گردد . الیاف پشم از ماده مخصوصی بنام « کراتین » تشکیل گردیده و ویژگی اسیدی و بازی را تواما دارد و این بدان جهت است که دارای مقدار مساوی از عوامل « کربکسیل» و « آمین» می باشد. پشم خام دارای 16 تا 70 درصد ناخالصی به شرح زیر است : 1- چربی، که عامل جلو گیری از شکستن الیاف می باشد و در پوست حیوان تولید می شود. 2- رطوبت، که درصد آن در پشم های مختلف متفاوت است. 3- گرد و غبار ، کثافات ، مواد مدی دیگر و مواد گیاهی خشک شده که برای از بین بردن آنها علاوه بر شستشو باید از روش « خار گیری و کربونیزهکردن» نیز استفاده نمود. حدود 90 درصد لیف پشمی از سلول های پوستی نشکیل شده و قابل ذکر است که سلول های پوستی نیروی کشش الیاف پشمی را که به حدود «20» تا«40» درصد می رسد و نیز رنگ طبیعی آن را نامین می نماید. شکل پشم در زیر ریز بین بصورت تنه درخت کاج با فلس (پولک) های مشخص دیده می شود. این پولک ها نا منظم با لبه آزاد است . پشم کهنه و دباغی شده فلس بصورت سالم را ندارد یا آن را به مقدار زیاد از دست داده است لذا بکار ریسیدن نخ و بافتن فرش نمی خورد الیاف سلولزی پشم نما نیز بجهت نداشتن استعداد لازم برای این منظور نباید مورد استفاده قرار گیرد، زیرا به هنر و صنعت فرش و خوش نامی آن لطمه وارد می سازد. الیاف پشم طبیعی دارای خواص فیزیکی و شیمیایی است که برای این ماده اولیه مهم فرش کیفیت و ویژگی هایی بوجود مب آورد و تا اندازه ای وجه مشخصه مرغوبیت آن است و همین خصوصیات است که آن را مناسب به کار گیری در بافت فرش می سازد. بهترین پشم از ناحیه شانه و پهلوی گوسفند چیده می شود و این نوع پشم را که نرم و لطیف و شفاف تر از پشم سایر نقاط بدن حیوان است گاهی به اشتباه « خامه» گویند. لرای آن که بافت فرش یک نواخت گردد باید پشمی که به مصرف ریسیدن نخ آن می رسد از یک جای بدن حیوان چیده شده و بقول معروف یکدست باشد. این یکنواختی بافت فرش بر دوام و استحکام آن نیز می افزاید. پشم مهم ترین ماده اولیه مورد لزوم در صنعت فرشبافی است و الیاف پشم در ساختار تار و پود و پرز اکثر فرش های دسنباف ایران اعم از قالی های معمولی و حتی نفیس و موزه ای یا گلیم و زیلو و پلاس و غیره نقت عمده بلکه اولیه و اساسی دارد. بهترین پشم در کار بافت فرش پشم گوسفند و از نژاد مرغوب آن اسن و در ایران از نواحی خراسان، آذر بایجان، فارس، لرستان، خوزستان، کردستان،باختران، اصفهان بدست می آید. انواع پشم در سطح جهانی و نیز کشور ما دارای «کد» بندی است و بهمین طریق نیز ارزشیابی می گردد. پشم از این جهت که برای بافتن پارچه به نخ تبدیل گردد یا قالی و غیره گونه های مختلف آن مورد پسند است برای پارچه الیاف ظریف تر و جهت فراهم سازی نخ قالی الیاف ضخیم تر انتخاب می شود. چون پشم محصول داخلی در حال حاضر تکافوی رفع نیاز صنایع نساجی و قالی بافی کشور را نمی نماید مقدار کسری آن سالیانه از کشور های نیوزلند، پاکستان، استرالیا وارد می گردد.

ارزش تجارتی پشم مقدار پولی است که در برابرآن داده می شود. این ارزش گذاری براساس درجه بندی و رنگ بندی و طول و ظرافت الیاف صورت می گیرد.

ارزشی است که بدون توجه به معاملات تجاری بر پشم می نهند. ارزش گذاری مذکور با توجه به خواص فیزیکی و شیمیایی و کاربرد این کالا صورت می گیرد و کیفیت الیاف مورد نظر است.

پشم دارای انواع است و برخی از آن به شرح زیر می باشد: الف- از لحاظ فصل چیدن: 1-«پشم بهاره»: که در فصل بهار از تن حیوانات چیده شود.2-«پشم پاییزه»: که در اواخر پاییز چیده گردد.ب- از جهت مرغوبیت و رنگ: 1-«پشم تازه»2-«پشم تن شور»3-«پشم تک شو»4-«پشم چیده»5-«پشم چین اول»6-«پشم خام»7-«پشم خود رنگ»8-«پشم دباغت»9-«پشم در هم»10-«پشم دست شو»11-«پشم دوباره رشته شده»12-«پشم رنگ شده»13-«پشم زنده»14-«پشم شسته»15-«پشم کارشده»16-«پشم کنده»17-«پشم کهنه»18-«پشم گرده شو»19-«پشم ماشین شو»20-«پشم محلوج»21-«پشم مرده»22-«پشم ناشور»23-«پشم ناشور مخلوط»24-«پشم نیمه شور»25-«پشم یکدست»26-«پشم یک شوره»پ- ازلحاظ جنس:1- پشم طبیعی 2- پشم مصنوعی

بطور معمول برای درجه بندی پشم مواد زیر در نظر گرفته می شود: الف- رنگ رنگ پشم مهم ترین عامل در تععبن درجه مرغوبیت الیاف آن است . ب- سایر خصوصیات : طول و قطر و جعد و کشش پذیری و نیز کم داشتن نسبی مواد خارجی و داشتن رطوبت مناسب، شفافیت از دیگر خصوصیاتی است که درجه بندی پشم را تحت تاثیر قرار می دهند.

یکی از عوامل مهم تعیین ارزش پشم رنگ آن میباشد.هرچه رنگ فرش سفید تر و یکنواخت تر باشد مرغوب تر است. رنگهای اصلی پشم در رنگ بندی عبارت اند از:1- پشم سفید درجه یک: پشمی است که عاری از آلودگی های رنگی باشد. 2- پشمسفید درجه دو: پشمی است که در اثر عدم دقت در نگهداری یا عوامل طبیعی از جمله رطوبت و غیره رنگ آن زرد شده باشد.3- پشم شکری یا استخوانی: پشمی است مخلوطی از رنگهای بور و سفید و سیاه بدان گونه که رنگهای متفاوت را نتوان از یکدیگر جدا نمود.4- پشم سیاه: پشمی است با رنگ سیاه5- پشم الوان:پشمی است که از مخلوط نمودن رنگهای مختلف الیاف بوجود آمده باشد.

یا«رنگرزی پشم»

شناسایی الیاف طبیعی پشم از مواد غیر طبیعی برای فرشبافان و تولید کنندگان از اهمیت حص برخوردار می باشد. بویژه اهمیت این شناسایی هنگامی دو چندان می گردد که تشخیص الیاف فرش کهنه و کار کرده مورد نظر باشد. برای شناسایی پشم از سایر الیاف راه های مختلفی وجود دارد که از جمله است : الف- طزیق سوزاندن بدین گونه که مقدار کمی از الیاف را به آتش نزدیک می نمایند، پشم طبیعی در مقابل آتش دارای واکنش های زیر است 1- در نزد شعله از آن دور می شود و خود را جمع می کند زیرا از رطوبت آن کاسته می گردد. 2- در داخل شعله به آرامی می سوزد و مقداری ذوب می شود . 3- پس از دور شدن از شعله به آهستگی می سوزد. 4- دود آن بوی گوگرد و موی سوخته می دهد. 5- خاکستری سیاه دارد که بسادگی خورد می شود . ب- مشاهده فیزیکی

صفت و حالت و چگونگی و میزان آمادگی پشم برای بهره دهی مناسب کیفیت و ویژگی آنرا می نمایاند. بعبارت دیگر کیفیت پشم پیامد وجود عواملی در آن است که این ماده را مساعد بهره برداری جهت تهیه نخ خوب و بافتن منسوجات و فرش های لطیف و نرم با رنگ هاب شفاف و پرز برگشت پذیر و ضمنا دارای استحکام و دوام کافی می نماید . پشم با کیفیت مذکور دارای خواص زری می باشد: 1- طول بلند و مناسب که از سایر الیاف مشابه مانند پنبه بیشتر است و پیوستگی و استحکام نخ آن را افزایش می دهد.2- نازکی و ظرافت و قطرکم که معمولا بین «30 تا 40» میکرون و برای موهای ظریف زیرین پشم که کرک مانند است بین «10 تا 24» میکرون می باشد . 3- چربی مناسب که پشم را از جمله دارای قدرت بیشتر انعطاف پذیزی و نیز شفافیت می سازد. 4- رطوبت کافی که از شکنندگی الیاف جلوگیری می کند و به ها حال دارای حد متوسط و استاندارد است. 5- نرمی و لطافت و مقاومت در برابر عوامل خشک کننده مانند هوا و درجه حرارت محیط. 6- جعد و چین و حالن موجی که الیاف پشم اصولا بدین وضع رشد می کند . 7- خاصیت ارتجاعی و برگشت پذیری و داشتن قابلیت کشش که در اثر جذب رطوبت افزایش می یابد. 8- پذیرش شکل و انعطاف که موجب می شود تا در شرایط مختلف از قبیل فشردگی، شستشو، بهره برداری به اشاک گوناگون در آید و سپس به شکل اولیه برگردد.این خاصیت که در پشم گوسفندان ایرانی به نحو مطلوب وجود دارد بویژه هنگام استفاده در کار بافتن فرش از اهمیت خاصی برخودار می باشد. 9- استحکام و مقاومت، که با توجه به وضعیت فیزیکی در الیاف پشم نسبت به سایر الیاف مشابه بیشتر است . 10- شکل پوست خارجی که فلس دار بوده وبه الیاف پشم خاصیت در هم شدن می بخشد. 11- درخشندگی و شفافیت رنگ که حتی بر اثر مرور زمان و و اصطکاک افزایش می یابد. 12- جاذب رطوبت بودن که چون معمولا رطوبت، خاصیت ارتجاعی الیاف پشم را افزایش می دهدبه مرغوبیت پشم می افزاید. 13- گرمی و اکتریسیته و برخی خصوصیات فیزیکیو شیمیایی مطلوب دیگر . 14- سلامت الیاف که این ویژگی در نتیجه وجود خواص فوق الذکر در الیاف پشم وجود می یابد و صدمه پذیری آن را کمتر از الیاف مشابه می نماید.

وسیله ای است مانند«شانه» دارای دسته ای سبک و دندانه های بلند. از آن برای باز کردن الیاف پشم از یکدیگر و مرتب نمودن و شانه زدن آن استفاده می شود. در نواحی شبستر آذربایجان آن را «قاشیان» و در اغلب نقاط ایران از جمله اراک آنرا «قشو» گویند.

باز دهی پشم عبارت است از مقدار پشم شسته نسبت به پشم نا شور. عوامل موثر در افزایش یا کاهش باز دهی پشم بر دو گونه اند: الف- عوامل خارجی مانند گرد و خام، چربی و کثافات ، مواد گیاهی. ب- عوامل داخلی یا بیماری ها مانند جرب، گری ، کچلی ، ادرار سوز.

وسیله ای است برنده شیبه ساطور که دو سر تیز و برنده دارد . از آن برای بریدن پشم استفاده می کنند.

یا چین بهاره پشمی است که در فصل بهار و در اواسط آن یعنی از نیمه فروردین تا آخر اردیبهشت از روی بدن حیوان به قول گوسفند داران خراسان به وسیله «بری گر» به موقع « بری» گردد و چیده شود. الیاف این نوع پشم لطیف و بلند و سنگین تر و اصولا دارای مرغوبیت بیشتری از « پشم پاییزه» است. مواد خارجی کمتری دارد و به اصطلاح تمیز تر می باشد. چون بر اثر بلندی الیاف حلاجی آن با دست مشکل و خامه دهی آن نیز کمتر از پشم پاییزه است و به قول گوسفند داران کم وی « کم بازده» می باشد بافندگان ترجیح می دهند که از پشم پاییزه در تهیه نخ و بافتن فرش استفاده نمایند.

یا « چین پاییزه» پشمی است که در فصل پاییز و معمولا مهر و آبان از گوسفند چیده شود این پشم اگر چه به مرغوبیت بهاره آن نیست اما سبک تر است و حلاجی آن با دست بهتر انجام می شود زیرا الیاف کوتاه تری دارد . خامه دهی پشم پاییزه بیشتر از پشم بهاره می باشد و بدین احاظ فرش بافان استفاده از آن را در کار تهیه نخ برای بافتن فرش ترجیح می دهند.

پشم بکر، پشمی که برای اولین بار مورد استفاده قرار گرفته است. پشمی که مدت زمان کوتاهی است چیده شده.

یا« پشم گرده شو »

یا « پشم نیم شو » که روی بدن حیوان زنده شسته می شود .

پشمی که از تن حیوان زنده چیده باشند.

پشمی که در اولین بهار عمر گوسفند (بره) از آن چیده شود. این پشم ظریف تر و لطیف تر و شفاف تر از پشم چین های بعدی می باشد و دارای لیف اصلی کرک است که در چین های بعدی دیده نمی شود. به این نوع پشم اصطلاحا « خامه » گویند.

یا«پشم ناشور» یا نشسته. پشمی که از تن حیوانات بریده شده اما شسته نگردیده باشد،اینگونه پشم دارای «16 تا 70» درصد ناخالصی است که به گونه های مختلف از آن جدا می شود.پشم خام را معمولا هم بصورت سورت کرده و هم بگونه مخلوط در بازار عرضه می کنند.

پشمی است که رنگ از خود داشته باشد نه از راه رنگرزی.

یا «پشم مرده» پشمی است که با روشهای گوناگون از پوست حیوان در دباغ خانه کنده شود.این پشم فاقد بسیاری از ویژگی های «پشم چیده» ازجمله لطافت،چربی،جعد،خاصیت تغییر حالت و ارتجاعی است و به جهت نداشتن این استعدادها و خواص نباید در کار بافتن فرش مورد استفاده قرار گیرد.فرشی که با نخ های این گونه پشم بافته شود و نتنها زیر پا نرمی و استح-کام لازم را ندارد بلکه بر اثر پا خوردن پرزهای آن شکسته شده تا بدان حد می ریزد که به اصطلاح،قالی«کل»یا«نخ نم» می شود.در دباغ خانه ها پشم را به طرق زیر از پوست جدا میکنند:1- استفاده از آب آهک و قطع الیاف پشم از روی پوست که روشی مشهور است.2- بهره گیری از روش«آنزیم» که کشت آنزیم بر روی پوست حیوان می باشد و بدین طریق ریشه الیاف گندیده از پوست جدا می گردد.3-«روش تعریق» که منافذ پوست باز شده الیاف بسادگی از آن جدا می شود.

پشمی است که از لحاظ رنگ و نوع یک دست نبوده« سورت بندی » نگردیده باشد. نهنگام درجه بندی پشم یکی از امتیازات این کالا یک دست بودن آن است زیرا به حر حال نخی که از پشم در هم فراهم شده باشد با توجه به مشخصات متفاوت اجزاء تشکیل دهنده آن از جمله طول الیاف و نرمی و لطافت و چربی دارای شکل پذیری و مقاومت گوناگون خواهد بود و رنگ آن نیز نمی تواند به طور کامل و یکنواخت ثابت بماند.

پشمی است که با دست و به روش خانگی با آب و مواد تمیز کننده معمولی شسته شود. کارگاه های خانگی با توجه به محدودیت مقدار پشم موجود و فاصله آنها با کار خانه جات شستشو و شویندگان حرفه ای ، ناچار اند خود پشم را شسته رنگرزی کنند اما نکته مهم آن است که بمنظور جلو گیری از متفاوت بودن نوع کار در دفعات شستشو و نتیجه آن می بایست ترتیبی داده شود که یکنواختی لازم در این مورد وجود داشته باشد و بدین لحاظ بهتر است شستشو پشم در ظرف معینی که بدین کار اختصاص یافته انجام شود تا تناسب آب و مواد تمیز کننده با مقدار پشم در دفعات مختلف رعایت گردد.

پشمی است که قبل از ریسیدن و تبدیل آن به خامه به دلخواه رنگ شود. پشمی که قبل از ریسیدن و تابیدن رنگ شود دارای رنگی ثابت و یکنواخت خواهد بود در روستاها و فرشبافی های خانگی خامه بی رنگ را تهیه می نمایند و آن را بنابر نیاز خود وسیله رنگرزی های سنتی و محلی رنگ می کنند.

کسیکه با وسایل اولیه و دستی پشم میریسد و الیاف پشم را به نخ پشمی تبدیل می کند.

پشمی است که از روی بدن حیوان زنده چیده می گردد.چشم زنده دارای درخشش رنگ و لطافت و جعد خاص است. اینگونه پشم را«پشم چیده» نیز گویند.

پشمی است که بوسیله شستن، مواد چربی و ناخالصی آن گرفته شده باشد.شستشوی پشم خام هم بطور خانگی و دستی و خصوصی(در صورت کم بودن مقدار) و هم ماشینی و کارخانه ای انجام میگیرد.

یا «حالت چند شکلی پشم» خاصیتی است که آن را توان شکل گیری بنا بر وضعیت محیط میدهد. این ویژگی که در پشم گوسفندان مناطق خشک و کم رطوبت مانند ایران بیشتر وجود دارد در قالیبافی مهم و سود بخش است. پشم گوسفندان برخی نقاط جهان مانند استرالیا و زلاندنو که در مناطق دارای زمین های کم آهک رشد می کنند و علوفه فراوان دارند. اگر چه نرم و لطیف است اما از خاصیت ارتجاعی کمی برخوردار بوده براثر فشار یا شستشو بخوبی پشم مناطق خشک به حالت اولیه برگشت نمی نماید. فرش بافته شده از الیاف این پشم نیز پس از مدتی کار و قرار گرفتن در زیر فشار یا بوسیله شستشو نمدی می گردد و بازگشت پرزها به جای اولیه خود به سختی و کمتر صورت می گیرد. این نوع پشم ها برای فراهم سازی پارچه های نرم و لطیف مناسب تر است.

یا « پشم تن شو» پشمی است که قبل از بریدن از تن حیوان شسته شود. برای این کار به دو صورت عمل می گردد. الف- شستشوی معمولی بدن حیوان باآب و مواد پاک کننده از قبیل صابون ، چوبک در محیط باز . ب- ایجاد حمام محتوی آب و محلول پاک کننده و احیانا ضد عفونی و فرستادن گوسفندان به داخل آن .این روش با توجه بع این که آب کلیه نقاط بدن حیوان را فرا می گیرد و در وقت و نیرو و مواد نیز صرفه جویی می شود، از انواع دیگر شستشو بهتر است بویژه آن که مراکز دامداری یا دامداران هر محل می توانند حمام یا حمام های مشترکی بدین جهت نیز بنا نمایند .