لغت نامه



برخی رنگهای طبیعی یا مصنوعی از دوام و ثبوت کافی برخوردار نمی باشند و بعد از گذشت مدت زمانی جلوه خود را از دست می دهند.این نوع رنگها را معمولاً به هنگام رنگرزی الیاف و نخ ها با مواد دیگری ثبات بیشتر می بخشند.موادی که برای ثابت کردن رنگ به کار می رود «مواد ثابت کننده» نامیده می شوند و «دندانه»ها گروهی از این نوع مواد اند.موادّ شیمیایی که به حمام رنگ اضافه می گردد تا رنگ قابل حل در آب به صورت یک لاک نامحلول در داخل لیف درآید نیز جزء مواد ثابت کننده اند.

منشاء اینگونه رنگها حیوانات از جمله حشرات اند،حشره«قرمزدانه» و برخی نرم تنان در این گروه اند.

مواد رنگ داری است که در طبیعت وجود دارند و دست انسان در ایجاد آنها موثر نمی باشد.از دیرباز رنگ این مواد به روشهای گوناگون بوسیله انسان گرفته شده و از آنها بهره برداری بعمل آمده است.نوشته اند،در زمانهای بسیار گذشته «فنیقی ها»با خرد کردن و جوشاندن صدفهای دریایی رنگ ارغوانی تهیّه می کردند،رنگ سیاه با استفاده از«مازو» بدست می آمد و مازو خود حاصل تجمّع برخی حشرات است در سال 1856«ویلیام پرکینز»نوعی رنگ بنفش را از قطران زغال سنگ تهیّه کرد و پس از او ظرف مدّتی کوتاه شیمیدانان دیگر تعداد بسیاری از رنگهای مصنوعی را ساختند.موادّ رنگ دار طبیعی از نظر مقدار موادّ رنگی یکسان نیستند بلکه برخی مانند بلوط یا روناس و زعفران دارای مادّه رنگی بیشتراند و بعضی چون برگ چنار یا مو مقدار کمتری مواد رنگی دارند.موادّ رنگین طبیعی مرغوب بیشتر در نقاط گرمسیر بدست می آید و رنگرزان سایر مناطق با آنها و طرز استفاده شان آشنایی چندانی ندارند لذا از رنگهای شیمیایی که همواره در اختیار است بهره می گیرند.در سراسر کشور ما نیز استفاده از موادّ رنگی طبیعی سابقه طولانی چند هزار ساله دارد و اینک نیز آنجا که مقصود تهیِه فرشی هنری و نفیس باشد هنرمندان بدون شک و تأمل به این نوع رنگ روی می آورند.در بین رنگهای طبیعی نیز نوع گیاهی آن بیش از سایر انواع مورد استفاده است.مادّه اوّلیّه اغلب رنگهای قالی در ایران از دیرباز گیاهان بوده اند،ایران در زمینه رنگهای طبیعی پهنه ای گسترده و غنی دارد.موادّ رنگدار طبیعی نه تنها بطور مجرّد مورد استفاده در تهیّه رنگهای اصلی(زرد-قرمز-آبی)می باشند بلکه از درهم آمیزی آنها می توان بسیاری از «رنگهای ثانوی و درجه سوم»را در درجات مختلف از تیره تا روشن آنها بدست آورد.مواد رنگ دار طبیعی از لحاظ منشاء بر سه گونه اند: گونه یکم:موادّ رنگدار گیاهی گونه دوم: موادّ رنگدار حیوانی گونه سوم:موادّ رنگدار معدنی بطور خلاصه از انواع مواد طبیعی در رنگها بشرح زیر استفاده می شود: الف-انواع رنگ قرمز:روناس،حشره قرمزدانه،نوعی صدف دریایی،عصاره آلبالو،بقم قرمز،توت سیاه،شاه توت،ریشه زرشک وحشیفنوعی گل انار،گلسنگ های مخصوص. ب-انواع رنگ زرد:اسپرک،مو،چنار،توت،چای،چوب زرد،زردچوبه،هلیله،زعفران،سماق. پ-انواع رنگهای سبز و آبی:گیاه وسمه،نیل و لاجورد. ت-انواع رنگهای تیره و خاکستری:پوست گردو،پیاز،انار،برغنج جفت،سماق. باید توجه داشت که: 1-بمنظور بدست آوردن یک رنگ از راههای مختلف می توان اقدام نمود و مواد رنگی گوناگون را به کار برد و رنگرزان بر اثر تجربه خود بهترین راه را انتخاب می کند. 2-محیط و حمام های رنگ و جنس املاح در استحصال رنگ مؤثراند. 3-مواد کمکی که در بین رنگرزان ما معمول است عبارتند از: زاج سفید،سولفات مس،سدیم،آلومینیوم،کلرورهای آهن،نیکل،فسفات سدیم،بی کربنات پتاسیم،آمونیاک. 4-معمولاً پشم را در محیط های اسیدی دندانه می دهند و در این کار اغلب از «اسیدسولفوریک،اسید استیک،اسید سیتریک،اسید اکزالیک،اسید فرمیک،اسید لاکتیک»استفاده می کنند. در روستاهای ایران برای اسیدی کردن محیط رنگرزی از موادّی چون قره قروت،دوغ،سرکه،آبغوره،سماق استفاده می شود.

موادی که منشاء کانی دارند و رنگ آنها بطریق فیزیکی یا شیمیایی در کار رنگرزی مورد استفاده قرار می گیرد.

موادی است که انسان بدست خود و با استفاده از مواد طبیعی می سازد یا از معادن استخراج می نماید.کاغذ،رنگ،صابون،داروها،اسیدها از اینگونه مواداند.انسان قبل از دستیابی به موادّ شیمیایی نیازمندی های خود را از طریق بکارگیری مواد طبیعی برطرف می ساخته است.

مواد دارای ترکیبات کربن.

یکی از عوامل مهمّ برای تولیدکنندگان در ساخت کالای مرغوب و مورد پسند و دارای قیمتی متعادل انتخاب موادّاوّلیّه خوب و با قیمتی مناسب است.انتخاب مواد اولیه خوب در صورتی امکان پذیر می باشد که قدرت شناسایی و تشخیص موادّمتعدّد مورد لزوم در تولیدکننده و عوامل او وجود داشته باشد.در کار فرش با توجه به حسّاسیّت و هنری بودن این کالا تولید کننده باید: الف-تاحدی طرق شناخت الیاف را بداند و نوع طبیعی از مصنوعی آن را تشخیص دهد. ب-نخ را از لحاظ جنس،تاب،لا،بشناسد و متناسب نقشه فرش تهیّه کند. پ-رنگها و حتی درجات و تاریک روشن آنها را بشناسد. ت-طرح و نقشه کار را بخوبی انتخاب کند و به موقع در اختیار بافنده قرار دهد. درمورد شناسایی موادّ طبیعی از مصنوعی و مرغوب از نامرغوب آن در ذیل عنوانهای مختلف از جمله«پشم-شناسایی» توضیحاتی داده شده است.

کالایی است که فرش با استفاده از آنها بافته می شود این مواد قبل از شروع کار بافت فرش می بایست تهیّه و در اختیار بافنده قرار می گیرد.توجّه به کیفیِت مطلوب موادّ اولیّه مصرفی در فرش از جمله پنبه،پشم،رنگ و مرغوبیت آن در دست دهی نتیجه ای مطلوب بسیار مؤثر است.فرش در صورتی با طرح و نقش و رنگ دلخواه خوب بافته می شود و پس از بافت و بهره برداری با سلامتی عمری طولانی میکند و از نظر اقتصادی و سوددهی ارزش بیشتری را نصیب سرمایه گزار و بافنده می نماید که موادّ اوّلیّه مرغوب بوسیله بافنده ای متبحّر در آن به کار می رود.بطور کلی مواد اولیّه فرش بشرح زیر است:1-انواع «نخ پنبه ای،پشمی،ابریشمی» 2-طرح،نقشه 3-«رنگ،ضد بیدها،دندانه ها،آب»

یا موادّ کمکی موادّی است که شرایط مناسبی را برای انجام عمل موردنظر فراهم می سازد مانند موادّ کانی یا نباتی که برای جذب بهتر مواد رنگی الیاف و افزایش ثبات رنگ از آنها استفاده می شود یا موادّ خیس کننده که موجب جذب سریع رنگ و غیره می گردد.

موادّ طبیعی یا نیم ساخته که در چرخه تولید صنعتی به کار می رود و طی این چرخه تغییر شکل یا تغییر ماهیّت می دهد و به کالای ساخته شده تبدیل می گردد.موادّ خام با توجّه به نوع کالایی که قرار است با آن فراهم شود و کاری که در چرخه تولید برای تبدیل آن انجام می گیرد گونه های مختلفی دارد که از جمله اند:الف-موادّساده طبیعی مانند پشم،پنبه که در چرخه تولید به قالی تبدیل شود. ب-موادّ نیم ساخته که در چرخه تولید کامل شود یا اصولاً به کالای دیگری تبدیل گردد مانند پارچه که خود کالای ساخته کاملی است و در چرخه تولید خیّاطی به لباس تبدیل می گردد.

موادّی که در خود رنگ ذخیره دارند،این مواد و اشیاء یا مستقیماًدر طبیعت وجود دارند یا دست بشر با استفاده از سایر اشیاء آنها را برای بهره گیری فراهم ساخته است.مواد رنگ دار در کنار سایر اشیاء قرار می گیرند و با استفاده از آمادگی محیط آنها را رنگ می کنند.مواد رنگ دار اصولاً بر دو گونه اند:الف-مواد رنگ دار طبیعی:که دارای منشاء طبیعی است. ب-مواد رنگ دار شیمیایی:که ساختگی و ترکیبی و شیمیایی می باشد.

موادّی است که از ترکیب یا تجزیه موادّ طبیعی بوجود می آید.رنگ های حاصله از این مواد را«رنگ های شیمیایی»نامند.در طی قرون و اعصار گذشته رنگها منحصراً از گیاهان،حیوانات و معادن بصورت ساده گرفته می شد اما در سال 1856 «پرکینز»شیمیدان انگلیسی نخستین ماده رنگزای مصنوعی را تهیّه نمود و اینکار پس از او عمومیّت یافت.

موادّی که از طریق وسایل مکانیکی یا فیزیکی یا روش های شیمیایی در سطح الیاف و اشیاءبکار برده شده و موجب رنگ دار شدن سطح آنها می گردد امّا در عمق نفوذ نمی نماید.

موادّ گیاهی است که دارای رنگ بوده و به روشهای فیزیکی یا شیمیایی این رنگ مورد استفاده در رنگرزی قرار می گیرد.موادّ رنگدار گیاهی (نباتی)از آن جهت که رنگ از کدام بخش گیاه حاصل شود بگونه های زیر تقسیم می گردد: 1-گیاهانی که رنگ از گل آن حاصل می شود مانند زعفران،اسپرک،گل انار،شقایق،شب بو. 2-گیاهانی که برگ آن رنگ دهی دارد مانند:مو،چنار،رازک،حنا،بید،اسفناج. 3-نباتاتی که ساقه و شاخه های آن دارای رنگ می باشد مانند:گیلاس،صبر زرد،عود،شاه بلوط،چنار. 4-نباتاتی که پوست ساقه آن دارای رنگ است مانند:انار،گزنه،تمشک،آلوچه جنگلی. 5-نباتاتی که میوه آن رنگ دار است مانند:گردو،سماق کوهی،توت سیاه،تمشک. 6-نباتاتی که پوست میوه آن دارای رنگ می باشد مانند:پیاز،گردو،انار،پسته،فندق،بلوط. 7-نباتاتی که ریشه آنها دارای رنگ است مانند:روناس،زرشک توسه،زنبق زرد.

یا رختخواب پیچ(چادر شب رختخواب).این اصطلاح در بسیاری نقاط ایران از جمله در نواحی باختران رایج است و موج بافی یکی از حرفه های روستایی نواحی مذکور بشمار می رود.طول رختخواب پیچ معمولاً 2/5 متر و عرض آن را چهارتخته باریک تشکیل می دهد.این چهارتخته همیشه سرهم بافته می شود و 9/5 متر طول دارد که پس از برش و دوخت گیری عرض موج به «2/25»متر بالغ می گردد.موج بطور کلی 2 گونه مصرف دارد:1-«جانمازی یا سجاده» 2-رختخواب پبچ(با-هج)

موزه فرش ایران در تاریخ 22 بهمن ماه 1356 باهدف: 1-پژوهش در سوابق تحوّلات و کیفیّت تاریخی هنر و صنعت فرش خاصه در ایران. 2-گردآوری و خرید نمونه انواع قالی های دستباف ایرانی بمنظور حفظ و ارائه آنها. 3-برگزاری نمایشگاههای موقت از فرش ایران و سایر نقاط جهان جهت به نمایش گزاردن آثار هنری و بسیاری موارد دیگر در جهت اعتلاء هنر و صنعت فرشبافی کشور افتتاح گردید. این موزه انواع قالی و گلیم دستباف ایران را با توجّه به مرغوبیّت و قدمت آنها و با درنظر گرفتن ویژگیهای فرش ایران از لحاظ رنگ آمیزی،طرح،نقش،بافت و تنوع مناطق قالیبافی در خود جای داده و حفظ و نگهداری کرده است.مجموعه موزه فرش ایران شامل برخی از با ارزش ترین نمونه های قالی ایران از قرن نهم ه.ق تا دوره معاصر است و از منابع غنی تحقیقی جهت محقّقین و هنردوستان بشمار می آید.ساختمان این موزه با معماری زیبا که آذین های بیرونی آن شبیه به دار قالی است با مساحتی برابر 3400متر مربع در کنار پارک لاله تهران بنا شده و شامل دو تالار است که تالار طبقه همکف به نمایشگاه دایمی اختصاص دارد و همواره تعدادی از بهترین فرشهای مراکز مهمّ فرش ایران مانند:کاشان،کرمان،اصفهان،تبریز،خراسان،کردستان،در آن به معرض دید تماشاکنندگان گذاشته شده و تالار فوقانی جهت برقراری نمایشگاه های موقت گلیم و قالی طراحی گردیده است.کتابخانه با هزاران جلد کتاب به زبانهای مختلف در مورد فرش ایران و مشرق زمین و مذهب و هنر و ادبیات ایران،کتاب فروشی برای فروش کتب و نشریات و نمایشگاه جهت ملاحظه فیلم و اسلاید در زمینه قالی و قالیبافی،چاپخانه برای چاپ کتب و رسالات و نیز کارگاه قالیبافی بمنظور ارائه انواع فنون فرشبافی به علاقمندان از تبعات موزه فرش ایران است.مرمّت و بازسازی قالیهای باارزش آسیب دیده نیز قسمتی از وظایف موزه است.این وظیفه را بخش رفوگری و مرمّت موزه فرش ایران بعهده دارد. بموجب آمار منتشره بطور متوسط ماهانه 3000 نفر از این موزه دیدن می نمایند.در سالن نمایش موزه همواره فیلم و اسلاید هایی در زمینه قالیبافی و گلیم و هنرهای دیگر دستی ایران برای استفاده عموم بازدیدکنندگان موزه به نمایش در می آید.به عنوان نمونه مشخّصات تعدادی از فرشهای موجود در موزه فرش ایران ذیل عنوان«موزه های جهان و فرش ایران»آمده است.

فرش ایران این چکیده هنر ایرانی و سرآمد صنایع دستی جهان به عنوان یکی از نشانه های ذوق و سلیقه و شکیبایی و پویایی اندیشه این مردم با طرح و نقش و رنگ آمیزی سحرآمیز خود قرنهاست بر تارک موزه های بزرگ دنیا می درخشد و جهانیان بویژه هنرشناسان را که از دور و نزدیک به مشاهده می آیند به تحسین وا می دارد.از شمار فرشهایی که در موزه های عمومی و شخصی و خصوصی همه روزه مورد بازدید هزاران تماشاگر علاقمند قرار می گیرد اطلاع دقیقی در دست نیست اگرچه می توان رقم آن را به هزاران تخمین زد.بدان جهت که قطره ای از این دریای موّاج و رنگارنگ و نامحدود به نظر خوانندگان محترم برسد شمه ای از مختصّات معدودی از این فرش ها را که در موزه های سراسر جهان نگهداری می گردند بشرح زیر مرقوم می دارد: الف-موزه ویکتوریا و آلبرت لندن 1-قالی مقبره شیخ صفی الدّین اردبیلی:این قالی که «11/38» متر درازا و «5/34»متر پهنا دارد و در اواخر قرن نوزدهم میلادی بوسیله کمپانی «زیگلر»از ایران خارج شده است جفت بوده یکی در سال«1893 م» به اختیار موزه «ویکتوریا آلبرت»درآمده و دومی که فرسوده تر بوده در ید برادران «دووین»قرار گرفته است. تاروپود قالی اردبیل ابریشمی می باشد و نقش اصلی آن ترنجی شانزده پر در میان با شانزده کلاله بیضی شکل و دو قندیل آویخته از دو طرف ترنج دارد.این قندیل ها که گویی آویزان اند منظره بسیار بدیع و طبیعی به فرش داده است.زمینه ترنج زرد و طلایی است با شاخ و برگ اسلیمی و گلهای ریز نقش آمیخته با اسلیمی های ماری و دهن اژدری به رنگهای سرخ و آبی.رنگ متن فرش لاجوردی می باشد با شاخ و برگ درهم پیچیده زرد و سرخ و گلهای ریز با همین دو رنگ که این نقش در نهایت ظرافت بافته شده است.قالی های مورد بحث به احتمال زیاد به دستور شاه تهماسب برای مقبره نیای بزرگ خاندان صفوی یعنی شیخ صفی الدین اردبیلی «اسحق فرزند امین الدین جبرئیل موسوی اردبیلی که از عارفان و صوفیان معروف بوده و به سال«735 ه.ق»در اردبیل درگذشته»و شاه اسماعیل نیز در آن مقبره مدفون است بافته شده و در بالای متن قالی و چسبیده به حاشیه مستطیل آن بیت زیر از حافظ نقش بسته است و تاریخ«946» دارد که برابر «1536 م»و مقارن سیزدهمین سال سلطنت شاه تهماسب می باشد. جز آستان توام در جهان پناهی نیست سر مرا بجز این در حواله گاهی نیست حاشیه پهن این فرش مرکّب از یک رشته قاب های کشیده با نقش اسلیمی ماری و گل و برگ ریز و یک در میان در فاصله دو قاب کوچکتر تقریباً گرد که گلی چهاربرگ در وسط دارد قرار گرفته است.نقش حاشیه این قالی روی کاشیهای دیوار صحن مسجد اردبیل دیده می شود.حاشیه باریک داخلی نیز از اسلیمی های ماری کوچک که یک در میان رو به درون و بیرون دارند تشکیل شده است.نوشته اند:این قالی در تبریز بافته شده و تقریباً «32»میلیون گره برآن زده شده است.چون در حاشیه آن نام «مقصود کاشانی»بافته گردیده محتمل است بافنده آن شخص مذکور باشد. 2-قالی ترنج دار با جانور و درخت.این فرش ابریشمین دارای«5/49» متر درازا و «3»متر پهنا می باشد که چون خوب نگهداری شده بدون نقص و عیب مانده است.نقش آن در بالا و پایین دو ترنج به شکل ستاره هشت پر دارد با چهار کلاله گرد هریک و درفاصله ترنج ها چسبیده به حاشیه،دو نیمه ترنج دیگر نیز وجود دارد و در هر محوطه ای که بین ترنج ها پدید می آید دو گلدان چینی بر پایه ای که روی دو سر شیر قرار دارد نهاده است و بین گلدان ها حوض است با چهار جفت ماهی به رنگهای روشن و سیر.حاشیه اصلی مارپیچ است که در داخل آن از یک سو نقش یک جفت سیمرغ در میان شاخ وبرگ نازک اسلیمی قرار دارد و از سوی دیگر درنده ای که بر شکاری فرود آمده است نقش بسته.در داخل ترنج ها شاخ و برگ اسلیمی و گلهای متقارن دیده می شود و نقش بافی متن گل و بوته است و درخت پرشکوفه و درخت انار و جا به جا آهوانی که می چرند یاآرامیده اند و شیرانی که بر گاومیش نشسته آنرا می درند و پرندگانی که بر درختان آشیان کرده اند.رنگ متن ارغوانی سیر می باشد و ترنج ها لاجوردی و رنگهای روشن،زرد و سفید نیز بطرز دلچسبی در نقشها جای دارد(با-قب) ب-«موزه پولدی پتزولی»(میلان) 1-قالی نقش ترنج با گل و جانور:این قالی ابریشمین و ریزباف که در برخی نگاره ها زربفت است دارای «5/05»متر درازا و «2/40»متر پهنا می باشد.متن آن در مایه های سرخ و آبی است و نقش قالی از درازا و پهنا متقارن بوده ترنجی گرد و دندانه دار که در وسط گلهای حنایی ریز و درشت وشاخ و برگهای هشت پر قرینه وار برآن جای گرفته اند در میان دارد.در بیرون ترنج دو شیر روبروی یکدیگر ایستاده و کمی دورتر دو فرشته در برابر هم نشسته اند،بالای سر این فرشته ها دو گلدان چینی که میتوان آنها را کوله ترنج شمرد نهاده است.متن قالی از گل و برگ ریز اما نه انبوه و گلهای ختایی نسبتاً درشت در بالا پوشیده شده و دوجفت درخت که در پای یک جفت آن دو اژدها می باشد و بر شاخه های آن پرندگان نشسته اند خودنمایی می کند.در پای دو درخت دیگر هریک دوببر بر یکدیگر می جهند و دو میمون ترسان بر شاخه های آن گریخته اند.در کناره ترنج شیری شکاری را درهم می شکند و در بالا دو سیمرغ رو به نشیب دارد.حاشیه از اسلیمی های پهن مکرّر تشکیل شده که در میان شاخ و برگ نازک و گلهای ریز آن شیر بر خرگوش و بز حمله می برد و بندهای اسلیمی به گلهای بزرگ ختایی منتهی می گردد و فاصله ها با گل و شکوفه ریز و اسلیمی ماری پر شده است.حاشیه باریک داخلی نوشته ای به شعر دارد و نشان می دهد که این قالی برای پادشاه وقت،به احتمال زیاد شاه تهماسب بافته شده،و چون برخی اصطلاحات اصیل نقّاشی در آن آمده است قابل توجه میباشد مطلع شعر در زیر مرقوم میگردد و کلیه ابیات آن تحت عنوان«فرش و ادبیات»در این مجموعه آمده است(با-قب) ای خوش آن فرش که در بزم مراد سایه وش در قدم شاه افتاد 2-قالی شکارگاه:این قالی با«6/90»متر درازا و «3/60»متر پهنا قدیمی ترین قالی تاریخ دار بافت ایران است،نقش آن لچک ترنج،رنگ زمینه آبی سیر و حاشیه اصلی سرخ خوشرنگ و حاشیه های باریک زرد می باشد و اصولاً فرش بسیار ظریف بافته شده است.نقش متن ترنج را شاخه های نازک درهم به رنگ سبز با برگ و شکوفه ریز و گلهای ختایی و ستاره ای به رنگهای مختلف تشکیل میدهد.در زمینه ترنج جابجا ابرها به رنگ آبی روشن شناور است و گرداگرد آن لک لک ها و مرغابی هایی ریز نقش با قرینه سازی خاص در پروازاند.در ترنج قالی شعر زیر نگاشته شده: شد از سعی غیاث الدین جامی بدین خوبی تمام این فرش نامی حاشیه پهن دوگانه است یکی به رنگ لاجوردی و دیگری آبی بسیار روشن که هریک شاخه نازکی را با غنچه ها و گلهای مینا و ختایی در طول در بر می گیرد.نقش زمینه شاخه های نازک به رنگ آبی روشن با شکوفه و گلهای سوری مینا و ختایی و ستاره به رنگهای آبی و زرد و سرخ برگهای سبز یا زرد طلایی می باشد.در زمینه سواران با تیر و نیزه و شمشیر در پی شکاران اند.انواع جانوران مانند شیر و خرس و گرگ و سیاه گوش و گراز و گوزن و آهو و گورخر و بزکوهی و خوک و خرگوش و روباه در متن قالی در تکاپویند و نقش ها با جوشش حرکاتشان زنده می نمایند.پرندگان در پروازند یا از پس بوته گلی با احتیاط سر به در آورده اند.در این قالی بیست رنگ متفاوت شادان و دل انگیز به کار رفته و نظر داده اند در آغاز کار صفویه بافته شده است(با-قب) پ-موزه ملی برلن(آلمان) قالی نقش گلدانی:این قالی با«5/40»متر درازا و «2/30»متر پهنا دارای نقش گلدانی یا شاه عبّاسی است که از نقش های مینیاتور و تذهیب و اسلیمی زمان صفویان به شمار می رود.گلها درشت است و چنان شکل گرفته که تقریباً در یک مربع جای میگیرند و شاخه ها حرکت موّاج و کشیده دارد،زمینه خالی را شاخه های نازک با برگهای ریز و گلهای ساده پنج برگ پر میکند.حاشیه بسیار باریک است و از چند گل یا خوشه گل ریز و مجزّا که شکل کلّی مربّع دارد و به دنبال هم چیده شده اند تشکیل میگردد،تنوّع شگرف رنگها که از پنجاه میگذرد این قالی را ممتاز میدارد.تقریباًهمیشه نقش یک یا چند گلدان یا دسته گلی از شکوفه های ساده و ریز در آن دیده میشود لذا نام گلدانی به خود گرفته.رنگ متن آبی و حاشیه سرخ می باشد و مربوط به پایان قرن دهم بوده و ظاهراً در اصفهان یا جوشقان بافته شده است.این قالی جفتی در یکی از مجموعه های خصوصی دارد. ت-موزه ملی ویر(مونیخ) قالی شاه عبّاسی:قالی ابریشمین شاه عبّاسی که معروف به قالی لهستان بوده و در قرن 11 هجری به دست هنرمندان خوش ذوق کاشان بافته شده است.اثری است بسیار هنری و بهترین نمونه موجود در موزه مذکور میباشد. ث-موزه هنرهای تزیینی پاریس: قالی ترنج و باغ:این قالی دو نیمه است یکی در این موزه و دیگری در کلیسای«کراکوی»لهستان نگهداری می شود.ابعاد قالی موزه پاریس«4/10»متر درازا و «3/5»متر پهنا می باشد رنگ آمیزی متن فرش نخودی و ترنج آن قرمز و حاشیه اصلی ارغوانی است در حاشیه اصلی کلاله های بیضی شکل که برگها از دو سو آن را در میان گرفته به فاصله های مساوی قرار دارد و درون کلاله یک در میان غزالی دونده یا یک گل بزرگ ختایی نشانده شده است.در زمینه پر از گل و بتّه و با اسلیمی ماری و گل ختایی آهوان و پرندگان در تلاش اند.حاشیه باریک بیرونی زمینه سبز با اسلیمی و ختایی مکرّر به رنگ سرخ و زرد و حاشیه باریک درونی زمینه لاجوردی با نقش مکرر پرنده ترنج از هر طرف دو کلاله ریز و درشت به دنبال هم دارد.نقش قالی نسبت به دو محور طولی و عرض قرینه است.(با-قب) ج-موزه هنر و صنعت وین(اتریش) 1-قالی سراسر گل و جانور:این فرش دارای«7/50»متر درازا و «3/20»متر پهنا است و جنس تار و پود آن ابریشمین است.پروفسور «پوپ»آن را کار مشرق ایران و متعلق به نیمه قرن دهم هجری میداند.رنگ متن این قالی سرخ تیره و زمینه حاشیه سبز خزه گون می باشد.در متن اسلیمی ها با برگ و گل،گلهای بزرگ با رنگهای مختلف و در گوشه و کنار متن اسلیمی های ماری سفید و سرخ پراکنده اند حاشیه به رنگ سفید است.در میان جانوران بسیار مانند خروس وحشی،گوزن و بزکوهی و سگ و گرگ و ببر و درنده افسانه ای چینی و سیاه گوش و شیری که گاوی را می درد یا یوزی که بزکوهی را پاره میکند و نقشها همه در نهایت قوت و درستی است.حاشیه باریک درونی زرد طلایی است و شعری چند نوشته دارد و حاشیه باریک بیرونی سرخ است در آن اسلیمی های ماری مکرّر به رنگ زرد طلایی آمده است.حاشیه بزرگ از چند اسلیمی گردان با برگهای ریز و گلهای ختایی و اسلیمی های ماری پردامنه ترکیب شده و نقش بس باشکوه دارد.این قالی جفت است نیمه دیگر آن در امریکا می باشد.(با-قب) 2-قالی شکارگاه:این قالی را که دارای تار و پود و پرز ابریشمی است و گلهای زربفت دارد فرش شناسان سرآمد قالی های جهان میدانند.تعداد گره آن در هر اینچ مربع«27×29»می باشد و نوشته اند از دوران صفویّه قالی ریز بافت تر از آن باقی نمانده است.این فرش«6/80»متر درازا و «3/20»متر پهنا دارد و طرح آن شکارگاه می باشد و درآن شکارچیان مسلّح سوار بر اسب و حیوانات بسیاری که میگریزند مانند شیر،پلنگ،خرس،آهو،گورخر،شغال،خرگوش دیده میشود.در وسط ترنج هشت گوش سبز رنگی دارد که با تصویر اژدها و مرغ آتشخوار و سبک چین تزیین شده لچّک ها به صورت ربع ترنج در چهارطرف در میان رنگ زمینه صورتی مایل به عنّابی نقش بسته است.حاشیه رنگ لاکی سیر دارد و درآن یک ردیف فرشتگان بالدار که به هم ظروف میوه تعارف میکنند دیده می شود که در اطراف پرندگان و گلها و ابر با وضعی زیبا جا داده شده اند.ممکن است طرح و نقش این فرش در زمان شاه تهماسب بئسیله «سلطان محمد»نقاش معروف دربار او خلق شده باشد و به همین دلیل تاریخ بافت آن را اواسط قرن دهم هجری تخمین میزنند.محل بافت را درکاشان نوشته اند زیرا کلاً ابریشمی می باشد.کاشان است که استادانی ماهر در بافت فرشهای ابریشمی داشته است.پروفسور«پوپ»چنین نظر میدهد که باید این دستباف کار کاشان و در نیمه دوم قرن دهم هجری بوده باشد.این فرش روی هم رفته سالم و خوب مانده است.(با-قب) چ-موزه مترو پولیتان نیویورک قالی نقش ترنج با گل و جانور و نوشته:درازای این فرش «4/27»متر و پهنای آن«1/86»متر است ترنج مدوّری به رنگ سبز در وسط دارد که در اطراف آن رباعی زیر به خط سیاه نوشته شده: ای در دل لاله داغ از دست غمت وی نرگس و گل فرش حریم حرمت از حسرت پابوس تو ای سرو روان افتاده گل و سبزه به زیر قدمت درحاشیه نیز اشعاری با نخ سیم تاب بر متن سیاه دارد.درمتن جانوران دیده می شود و درداخل دو قاب در دو طرف ترنج یک جفت طاووس روبروی هم ایستاده است،حرکت در این قالی کم است.گفته اند کار تبریز در نیمه قرن دهم هجری می باشد. ح-موزه دولتی آرمیتاژ(مسکو):این موزه بزرگترین موزه«اتحاد شوروی سابق»و یکی از بزرگترین موزه های جهان می باشد.موزه آرمیتاژ را در عین حال مهمترین مرکز بین المللی آثار ایرانی می دانند.قدیمی ترین فرش جهان که آن را«فرش پازیریک»نام داده اند و «پروفسور رودنکو»کاشف این دستباف آن را متعلّق به مردم پارس و ماد «خراسان بزرگ»دانسته در این موزه نگهداری می شود. خ-موزه آستان قدس رضوی(مشهد):این موزه را از جهت وسعت،تعداد و قدمت اشیاء و کتب مورد نگهداری در آن،تشکیلات و وجود لوازم فنّی،نحوه حفاظت از اشیاءو تعداد بازدیدکنندگان و ثابت بودن این تعداد در طول ایام سال می تواند در ردیف بزرگترین موزه های جهان بشمار آورد.برخی فرشهای معروف موجود در این موزه عبارتند از: 1-قالی هفت شهر عشق:این قالی کار اصفهان و بافته شده به سال«1249 ه.ق» با ابعاد «4/68»متر درازا و «3/75»متر پهنا است.تار آن ابریشم طبیعی تابیده و پرز پشم و پود نخ خام حنایی دو لا می باشد و برای حرم مطهر حضرت امام رضا(ع)با نقش هفت مرکز اسلامی مکّه،مدینه،نجف،کربلا،کاظمین،مشهد و سامرّا بافته شده است.در پایین زمینه از چپ به راست مسجد شاه اصفهان،مقبره فردوسی،حافظ،سعدی،قم نمایان است در اطراف این هفت ترنج فرشتگان با بالهای زیبا نقش بسته و در طرفین حاشیه بالایی با آیات قرآن مجید مزیّن گردیده است این فرش« 1100000 »گره در هر متر مربع و «100»گره در «10»سانتیمتر عرض و «110»گره در «10»سانتیمتر طول دارد. 2-قالی اهدایی شاه عباس به آستان قدس رضوی:ابعاد این قالی درازا«5/20» متر و پهنا «3/48»متر می باشد و نوشته اند شاه عباس صفوی این فرش را به آستان قدس امام هشتم هدیه کرده است و بدین لحاظ آن را کار پایان دهم هجری میدانند.نقش متن گل و برگ مرکبب بزرگی است که اسلیمی های گردان با گلها و برگهای کنگره دار ریز و درشت از آن منشعب میگردد و با اسلیمی های ماری پراکنده سراسر متن را می پوشاند.نقش حاشیه اسلیمی مکرر دوگانه است،یکی نازک با گل و برگ ریز و دیگری درشت با گلهای مرکّب ختایی و برگهای درشت کنگره دار(با-قب) د-موزه ایران باستان(تهران) 1-قالی نسبتاً کوچک ابریشمین:فرشی است فرسوده به ابعاد«2/27»متر درازا و «1/62»متر پهنا و ابریشمین که رنگ آمیزی شادان و نقشی بسیار زیبا دارد.در متن سفید یا نخودی آن ترنجی هشت گوش و کنگره دار به رنگ شیاه که گویی برکه ای است و مرغابیان کوچک و بزرگ در میان شاخ و برگ نازک و گلهای ریز و در مایه زرد و قهوه ای و آجری و لاجوردی در آن شناورند بر وسط فرش بافته شده است چهار درخت با ساقه های باریک و سیاه و موّاج از دو کناره عرضی برکه در دو جهت بالا و پایین سر برآورده چهار درخت دیگر با ساقه سفید به فاصله کمی از آنها شاخ و برگ گسترده و درهم فرورفته اند.تذروها و طوطی به رنگهای دل انگیز بر شاخه ها نشسته اند و در پای درختان آهوانی سرگرم چرا و دویدن اند.حاشیه از قابهای با متن سرخ و شعری نوشته به رنگ زرد تشکیل شده و چندی پیش این قالی از مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی به تهران آورده شده است(با-قب) 2-قالیچه های مقبره شاه عبّاس دوم در قم:قالیچه هایی است ابریشمین که ویژه مقبره شاه عباس بافته شده و در حجره ای دوازده گوش قرار داشته و یک تخته از آنها که باید روی قبر افتاده شود زربفت می باشد.رنگ متن قالیچه ها فیروزه ای مایل به سبز است و حاشیه بسیار باریکی دارد که در زمینه طلایی آن قاب های کوچک به رنگ سرخ شفاف نشانده شده است و در هر یک از آن قاب ها سه غنچه به رنگ آبی خاکستری دیده می شود.متن فرش را درختان سرو و بوته های مجزای گل که ساقه های آن در مایه های مختلف رنگ سبز و گلها غالباً سرخ است می پوشاند.یکی از این قالیچه ها نوشته ای دارد به این مضمون «عمل استاد نعمت الله جوشقان سنه 1082»این قالیچه ها در موزه ایران باستان نگهداری می شود(با-قب) ذ-موزه فرش ایران 1-قالی سنگشکو:قدیمی ترین قالی ایران موجود در موزه فرش ایران که در اواخر سده نهم هجری با رجشمار «40»و گره متقارن لول باف و از جنس تار نخ و پود نخ و پشم و پرز پشم که با رنگهای طبیعی نباتی فراهم گردیده در تبریز بافته شده است.طرح این قالی شکارگاه کاشان است که ترنجی بزرگ در میان دارد و متن قالی صحنه شکار پر تحرّکی را نشان می دهد،در این صحنه عده ای شکارچی سوار در پی حیوانات عظیم الجثّه اسب می تازند،در زمینه متن فرش که به رنگ قرمز لاکی است حیواناتی حقیقی و افسانه ای در حالتهای مختلف نقش بسته و طرح حاشیه اصلی شامل یک سلسله ترنجهای کوچک شبیه به قاب می باشد که بطور متناوب صحنه نبر حیوانات و«گرفت و گیر»آنان و تصویر دو مرد با لباس عصر صفوی و در طرفین درخت زندگی بافته گردیده است.وجه تسمیه آن به«سنگشکو»یا «ساتگوسکوآن است که این قالی یکی از چهارده قالی مشابهی بوده که در نمایشگاه هنر ایران در لندن در سال«1931 م»به نمایش گذاشته شده و چونه زیباترین قالی از این نوع متعلّق به یک شاهزاده لهستانی به نام«رمان سنگشکو»می باشد تمام این مجموعه به نام مذکور معروف گردیده است. 2-قالی گل برجسته معروف به لهستانی:این قالی که دارای «2/05»متر درازا و «1/40»متر پهنا می باشد در سده یازده هجری در اصفهان با گره نامتقارن (فارسی)و به طریق لول باف از جنس تار ابریشم و پرز و پود ابریشم و نخ رنگ شده با رنگهای طبیعی به طریق گل برجسته بافته شده است قالی مذکور از معدود قالیهای گل برجسته زربفت معروف به «پولونز»می باشد که بنا به سفارش اشراف و نجبای لهستان در اصفهان و کاشان بافته شده اند و در موزه فرش ایران نگهداری می شود.رنگهای بدیع بکار رفته در این قالی نشاندهنده پیشرفت صنعت رنگرزی در قرن 11 ه.ق است.در این فرش انواع رنگها از جمله زرد و نارنجی و لاکی در کنار صورتی و نارنجی بطرزی بسیار دلپذیر قرار گرفته و جهت تکمیل درخشش رنگها تارهای طلا و نقره نیز در بافت آن به کار رفته است.دو نقش برجسته ترنج مانند در وسط قالی بنحوی زیبا و جالب و بهم متّصل بافته شده است. 3-قالی کتیبه دار با نقشه فرصت شیرازی:این قالی به سفارش عدل السلطنه در آخر سده سیزده هجری قمری در کرمان و با ابعاد«2/87»متر درازا و «1/76»متر پهنا بوسیله بافنده ای به نام«محمدبن ابوالقاسم»بافته شده است.جنس تار و پود نخ و پرز آن از پشم می باشد.بافت این قالی دو پوده و به صورت لول باف انجام گرفته است.نقش فرش درخت میوه سه شاخه ای می باشد که هرچه به جانب بالا صعود میکند شاخ و برگ آن افزایش می یابد و بر روی شاخه ها پرندگان از قبیل طاووس،بوقلمون و لانه های آنها به چشم می خورد.درخت دارای میوه های گوناگون از قبیل سیب و گلابی و انار و انواع انگور است.حاشیه اصلی روی زمینه سفید دارای ده قاب مدوّر می باشد که چهار عدد آنها در چهاگوش فرش و بقیّه در میان حاشیه چهار طرف تقسیم شده اند،در وسط این قاب ها صورت اشخاص از نژادهای مختلف با لباسهای محلی و بین آنها تعداد بیشماری حیوانات گوناگون بافته شده است. 4-قالی جنگ رستم: جنگ رستم در زمینه قالی و «25»بخش نشان داده شده است و در حاشیه آن تاریخ«1320»ه.ق(1910 م) و نام «کهنوئی»مشاهده می شود.اشعار فردوسی شاعر گرانقدر ایران مانند قاب عکس ها و تابلوهایی کوچک نقش میانه قالی را احاطه کرده است.این قالی در نهایت ظرافت به سال«1910 م»در تبریز و ابعاد «4/25»متر درازا و «3/57»متر پهنا با گره متقارن و رجشمار «65»در گره «10»سانتیمتر و از جنس تار نخ تابیده،پود نخ خام دو لا،پرز ابریشم بافته شده است. 5-قالی جشن انگور:محل بافت این فرش کرمان و زمان اواخر قرن 13 هجری است.طرح آن تصویری ملهم از اساطیر غربی می باشد و احتمالاً«باکوس یا دیویوس»را در حال نواختن موسیقی و به همراه فرشتگان کوچک و تصویر مجازی زنی در حال رقص و درخت و خوشه های انگور را نشان می دهد،روی درخت طوطیان نشسته اند زمینه قالی مانند سایر بافته های کرمان پرکار است.زمینه حاشیه اصلی قالی دارای رنگ لاکی و نقش آن پوشیده از گلهای رنگارنگ به سبک زنان محجّب دوره قاجار و زن بی حجاب غربی در آنها بافته شده است این حاشیه در میان سایر حاشیه ها با نقش بندی قرار دارد.رنگها در این فرش طبیعی گیاهی و متنوّع می باشد و برخی از رنگهای به کار رفته در آن عبارتند از:سورمه ای،سبز روشن،کرم،سفید،زرد طلایی،دارچینی،قهوه ای،مشکی،آبی سیر و روشن،زرشکی و زیتونی روشن.ابعاد قالی جشن انگور«3/50 × 4/98»متر می باشد و جنس تار و پود آن از نخ و پرز از پشم و دو پوده،گره نامتقارن(فارسی)بافته شده است. ر-موزه کاخ گلستان: 1-قالی درختی:درمتن سورمه ای این فرش که در چهارطرف دارای حواشی متعدد با عرض متفاوت و «2/03 × 4/80»متر ابعاد است شاخه های مارپیچ اسلیمی بگونه شکل دایره ترسیم گردیده اند.حاشیه اصلی دارای گلهای شیپوری است و زمینه آن قرمز و دو حاشیه باریک شاخه موّاج حاشیه پهن را در بر گرفته است.سایر مشخصات این فرش عبارتند از: تار و پود و پرز:پشم گره:متقارن نوع بافت:دو پوده با گلیم باف قرمز رنگ در سر فرش سه سانتیمتر و در ته فرش دو سانتیمتر و نیم رنگها:قرمز سیر،لاکی سیر،صورتی،شتری،طلایی،قهوه ای سیر بادمجانی،سرمه ای،آبی،آسمانی،سبز سیر،سبز روشن،عاجی(با-فسا) محل بافت:بیجار 2-قالییچه کتیبه دار تاریخ دار:این قالیچه دارای ابعاد معادل«2/65 × 2/33»متر به سال «1310 ق»و دارای نقش تکراری است.نقش آن معروف به گل و بلبل با آشیانه گنجشک است و درآن پرنده ای در حال پرواز جوجه اش را که در لانه نشسته غذا می دهد.گلهای سرخ در حاشیه اصلی طلایی رنگ با برگهای مختلف بهم متّصل می شود،و حاشیه اصلی را دو حاشیه باریک در بر گرفته اند.سایر مشخّصات این فرش به قرار زیراند: تار و پود:ابریشم پرز:پشمگره:متقارن(ترکی) گلیم باف:سر فرش نیم سانتیمتر و ته فرش ندارد. رنگها:قرمز،قرمز سیر،جگری،قرمز روشن،سیاه،زرد،آبی سیر،عاجی. محل بافت:سنه(با-فسا)

رنگ روی بدن موش که نوعی خاکستری می باشد و خود سیر و روشن دارد.نوعی از این رنگ با مخلوط نمودن زاج سفید و پوست انار فراهم می شود.

قسمت میانی ترنج که خود دارای نقشمایه های گوناگون می باشد.

یا «حاشیه پهن»

رنگی است که در میان دو رنگ مورد نظر اعم از«رنگهای اصلی،ثانوی...»قرار گیرد و از آن دو رنگ مایه ای داشته باشد.بطور مثال: میان رنگ،آبی و زرد،رنگ سبز است. میان رنگ،زرد و سبز،رنگی است فرضی در حد مرز زرد و سبز. میان رنگ در صورتی به خوبی شناخته می شود که تضادّی را با رنگهای جانبی خود بوجود آورد مثلاً: میان رنگ سبز در تضاد با سبز مایل به زرد یا سبز مایل به آبی کاملاً مشخص می گردد.

یک تخته از فرش های «دست فرش»که در وسط دو تخته کناره و پایین سرانداز انداخته می گردد.ابعاد میان فرش متغیر است و معمولاً 2/00 × 5/00 متر می باشد.

پرز،گوشت فرش،اصطلاحی است رایج در نواحی باختران.

به هنگام «دوخت گیری فرش»بین دو ردیف بافت،قبل و بعد از دوخت گیری فاصله ایجاد می شود،درز حاصله بوسیله درفش یا وسایل پیشرفته تری بهم می آید و بسته می گردد.

یا «دماسنج»

مقیاس برای اندازه گیری طول و معادل یک دهم سانتیمتر می باشد.

مساحت مربّعی است که هرضلع آن یک کیلی متر باشد و آن معادل یک میلیونیم متر مربّع است.

این کلمه فرانسوی است و مرکّب از دو بخش «مینی»به معنی کوچک و «ناتور»به معنی طبیعت می باشد.فرمی نقّاشی و طرّاحی را گویند که در آن به ریزه کاری های طبیعت یا به ابعاد کوچک درآوردن موجودات آن بدون رعایت تناسب های طبیعی یا تقلید از طبیعت پرداخته می گردد.در مینیاتور رنگها به صورت طبیعی مصرف نمی شود و اغلب خالص و درخشان بکار می رود بافت مینیاتور کار تازه است و اخیراً در بین قالی بافان متداول شده است.در فرشبافی طرح های ظریف و ریزی را گویند که براساس مفاهیمی از اشعار،تمثیل ها،آثار هنری بویژه قدیم استوار باشد.در مینیاتور هنرمند از طبیعت تقلید نمیکند،سایه روشن ها،اندام و صورت ها،رنگها طبیعی نیست و گویی همه چیز از ذوق و سلیقه ذاتی نقاش و طراح الهام می گیرد.مینیاتوریست:نقاش مینیاتورکار یا کسی که به این سبک طراحی و نقاشی کند.

حاشیه وسطی،حاشیه بزرگ فرش.اصطلاحی است رایج در خراسان.

مقیاسی است کوچک برای اندازه گیری طول که معادل یک هزارم میلیمتر می باشد.

شهرستان نایین در حوزه استان اصفهان از مراکز قالی بافی به ویژه قالی های ظریف و گران قیمت است.این شهر در «505»کیلومتری جنوب تهران واقع شده و محدود است از شمال به دشت کویر از مشرق به طبس از جنوب به اردکان و بافق و از مغرب به اصفهان.نائین با ارتفاعی معادل 1400 متر از سطح دریا،دارای 32 درجه و 15 دقیقه عرض شمالی و 53 درجه و 5 دقیقه طول شرقی و آب و هوایی معتدل است(با-کب) مردم نائین با تلاشی طی کمتر از یک قرن گذشته و دقّت نظر در بافتن فرش های گرانبها،ریزباف،هنری و خوش طرح و رنگ و نقش،نام خویش را به عنوان افرادی هنرمند و صاحب سلیقه بر اذهان هنردوستان ثبت نموده و اینک صاحب بهترین نام در فرش جهانی شده اند.طرح و نقشه فرش نایین جالب و معروف اما یکنواخت است.رنگ مورد انتخاب در این فرشها اغلب روشن و رنگها گیاهی و شیمیایی و جنس مواد بکار رفته پشم و ابریشم یا پرز کوتاه می باشد. در مورد تاریخ فرشبافی در نایین نوشته اند که این صنعت بطور جدی حدود 80 سال پیش در این شهر رواج پیدا کرده. شهرت قالی نایین بیشتر مربوط به رنگ و نقش آن است که با مهارت بافنده جای خود را در بین سایر قالیهای بافته شده در مراکز مهم قالیبافی باز کرده است.طرحهای معروفی که طی سالیان اخیردر نایین بافته می شود بیشتر لچک ترنج،بندی،بند اسلیم،افشان و شکارگاه است.رنگرزی نخ قالی با مواد گیاهی انجام می شود،رنگها بیشتر از روناس،برگ مو،پوست گردو،پوست انار،اسپرک،نیل و قرمزدانه تهیه می گردند و این کار در شهر نایین انجام می شود.

رنگی است مورد استفاده در رنگرزی خامه فرش،مرکّب از زرد و قرمز و در حد وسط این دو رنگ.نارنجی حداعلای درخشانی رنگها حساب می شود و دارای زیر و بم های زیاد و متعددی است و نورانیّت زرد و گرمی قرمز را در خود گرد می آورد چنانچه نارنجی را روشن سازند،ویژگیهای خود را به سرعت از دست می دهد و بی مایه می گردد.(با-ره)در صورت ترکیب شدن خصوصیّات خود را از دست میدهد و به صورت قهوه ای خاموش در می آید.در طبیعت پوست نارنج نوعی از این رنگ را دارد.گونه ای نارنجی با استفاده از برگ مو،زاج سفید،روناس،به دست می آید.طول موج نارنجی بین 640-590 میلی میکرون می باشد(نگ:نور)

عنوانی است که بازرگانان(تاجر)زیر آن نام به شغل خود ادامه می دهند.نام تجارتی در کار بازرگانی اهمیّت خاص دارد چه مشتریان آنرا می شناسند و به آن با توجّه به این نام و شهرت با سهولت بیشتری در بازار عمل نمایند.قانون نام تجارتی را به رسمیّت شناخته از آن در مقابل تجاوز حمایت می کند.نام تجارتی به ثبت می رسد و به عنوان حقّی منقول مانند سرقفلی و سایر حقوق تجاری قابل خرید و فروش می باشد.(با-فص)

جهان گیاهان زیبا،سبز،پرنقش و نگار است.این جهان صورت یافته از دست توانای خالق با همه زیباییش همواره به عنوان نقشمایه ای اصلی مورد توجه و استفاده طرّاحان و بافندگان فرش بوده است.این هنرمندان شکل حقیقی یا خیالی نباتات را در فرش جان می بخشند و بدینگونه بیننده را به جهان پر دامنه این نشانه های برکت رهنمون می گردند.نباتات نقشمایه ای فرش بسیاراند که از جمله میتوان به درختان،گلها و بوته ها اشاره نمود.در این کتاب پیرامون هریک از انواع نباتات نقشمایه ای فرش در ذیل عنوان مربوط مطالبی آمده است.

رنگ نبات،متمایل به زرد.

کشور نپال یکی از مراکز فرشبافی قارّه آسیا است.این کشور در آسیای مرکزی و بر روی سلسله جبال هیمالیا و کوه پایه های آن بین کشورهای چین و هند در ضلع شمال شرقی هند واقع شده و 140797 کیلومتر مربع وسعت دارد.پنج درصد مردم نپال در شهرهایی چون«لالیت پور،بیراتانگار»اسکان گزیده اند و بقیّه روستانشین بوده و به امور دامداری و کشاورزی اشتغال دارند.قالیبافی در نپال از امور جانبی کشاورزی و دامداری است و مرکز این صنعت شهرهای«کاتماندو،پوخارا و سولوخمبو»می باشد. زنان نپال با علاقمندی که به کار بافتن فرش دارند امور مقدماتی از قبیل ریسندگی و نیز بافتن فرش را به عهده می گیرند و مردان به کار دامداری و رنگرزی نخ و دارکشی قالی و بریدن آن از دار و نیز طرّاحی و نقشه کشی می پردازند.فرش نپال کوچک پارچه بافته می شود و قالیچه هایی که معمولاً ابعاد آن«0/9 × 1/6»است تقریباً یک سوم فرش دستباف این کشور را تشکیل می دهد.طرح فرش نپال تبّتی می باشد که تلفیقی از چینی،مغولی،ترکی است.سایر مشخصات فرش این کشور به شرح زیر است: رنگ:معمولاً آبی،انواع قرمز،سفید،خرمایی،قهوه ای،زرد روشن. نوع گره:نامتقارن. نقشمایه معروف:شیر برفی،اژدها،صلیب شکسته،گل نیلوفر،سیمرغ. طرح و نقش ممتاز:برجسته کاری. رج شمار:اغلب 17 و 19 رج. ابعاد معمولی قالی و قالیچه: الف-قالی: از 2/00 متر عرض و 3/00متر طول تا 2/50 متر عرض و 3/50 متر طول ب-قالیچه: 0/40 متر عرض و 0/40 متر طول 0/50 متر عرض و 0/50 متر طول 0/80 متر عرض و 1/20 متر طول 0/90 متر عرض . 1/60 متر طول 1/20 متر عرض و 2/00 متر طول(با-بف)

رشته باریکی است که از ریسیدن و بهم تابیدن الیاف مانند پنبه،پشم،ابریشم به دست می آید و به کار بافتن منسوجات و فرش می رسد.نخ از موادّ بسیار مهم در کار فرشبافی است و بلکه بدون وجود نخ اصلاًفرش بافته ای وجود نخواهد داشت.نخ از لحاظ جنس،محل بکارگیری،نوع تهیّه،قطر،لا،دارای انواع است و کلاً در فراهم سازی تار و پود و پرز فرش به کار می رود.نخ پرز و پود فرش را با توجّه به طرح و نقش و مورد مصرف آن رنگ می کنند و سپس بکار می برند،اما نخی که بکار چلّه کشی فرش می رسد معمولاً دارای رنگ طبیعی است.نخ مورد مصرف در فرشبافی به صورت دستی و کارخانه ای تهیّه می گردد.کارخانجات نخ ریسی در تعدادی از شهرهای ایران از جمله اصفهان،تبریز،کاشان،مشهد،یزد،دایر گردیده است و نخ کارخانه ای مورد مصرف در فرش ایران از این کارخانجات تامین می گردد.در زبان فارسی به گلیم دراز و زیلوچه و نهالی کوچک نیز «نخ» گویند.

نخی است که از تاباندن الیاف ابریشم بدست می آید.نخ ابریشم در عین شفافیِت و لطافت و ظرافت دارای استحکام و خاصیت رنگ پذیری خوبی است و همین ویژگی ها موجب گردیده تا در کار فراهم سازی فرش های مرغوب مورد استفاده قرار گیرد.تولید نخ ابریشمی نسبت به سایر نخ ها نیاز به صرف هزینه بیشتری دارد زیرا پرورش کرم ابریشم و تهیه نخ از پیله و ریسیدن آن دقّت و صرف وقت بیشتری طلب می کند و این کار باید به وسیله کارگران ماهر که ضمناً دستمزد افزون دریافت می دارند انجام گردد.این نخ با توجّه به گرانی قیمت و ویژگیهای آن در فرشهای مرغوب،هنری،زینتی،صادراتی و ریزبافت بکار می رود و در داخل کشور به نسبت سایر فرش ها خریدار کمتری دارد.نخ ابریشمی در فرش به صورت های زیر مصرف می گردد: الف-برای تهیه چلّه فرش:فرشی را که چلّه آن نخ ابریشمی باشد«فرش چلّه ابریشم»نامند. ب-برای فراهم سازی پرز فرش:نخ ابریشمی اگر در بافتن زمینه و کف فرش به کار رود این فرش را«فرش کف ابریشم»نامند و اگر در بافتن گل و شاخ و برگ فرش مصرف شود آن را «فرش گل ابریشم» گویند و چنانچه در تمام فرش اعم از تار و پود و پرز یا حداقل تار و پرز آن به کار رود این فرش را «فرش تمام ابریشم»نامند. نخ ابریشم پرز نسبت به نخ چلّه دارای تاب کمتری است و مانند نخ پشمی رنگرزی می شود.مصرف نخ ابریشمی در کار بافتن پارچه و نیز فرشبافی در ایران سابقه طولانی دارد و مورّخان و سیّاحان این مراتب را تایید نموده اند.امروزه نخ ابریشمی به دو صورت دست ریس و کارخانه ای تابیده و برای مصرف آماده می گردد.

این نخ با رنگهای گوناگون از جمله:سفید،آبی،سبز روشن و صورتی رنگرزی شده و در بافتن فرش به مصرف می رسد.نخ ابریشم را از ابریشم خالص که بوسیله نقّاد،تابنده معمولاً از «12 تا 15»رشته لاگیری می شود فراهم می سازند.ابریشم مورد مصرف در پرز فرش باید کاملاً شناسایی شود و نوع طبیعی آن انتخاب گردیده و به مصرف برسد.

در فرشهای تمام ابریشم از نخ های ابریشمین برای پود نیز استفاده می شود.ترکیب همجنس نخ های تار و پود بویژه پود و پرز در فرش ها جهت استحاکام بخشیدن به این دست باف بسیار مهم است زیرا چنانچه نخ ها،همجنس نباشد آنکه مقاومت بیشتری دارد یا زبرتر و خشن تر است دیگری را ساییده از بین می برد و بدینگونه از استحکام و دوام فرش می کاهد.معمولاً نمره نهایی نخ ابریشمی پود ـ20»و برای پود ضخیم «8»لا و پود نازک«2»لا در نظر گرفته می شود.

نخ ابریشمی که از تابیدن چند رشته نازک ابریشم بدست می آید.

یا ابریشم تار،نخ ابریشمی است که برای تهیّه چلّه فرش های ریزباف پشمین یا ابریشمین از آن استفاده می کنند.چلّه ابریشم از «9 تا 12»لا برحسب «رجشمار»فرش فراهم می گردد.

نخ ابریشمی است که مستقیماً از پیله یا پس از قلیاب کشی بوسیله دست و احیاناً به کمک چرخهای ریسندگی دستی ریسیده می شود.

نخ ابریشمی مه بوسیله کارخانه فراهم شده باشد.معمولاً در صورتی که مقدار نخ زیاد باشد آنرا بوسیله کارخانجات می ریسند.

نخ ابریشمی دارای ویژگی هایی است که آنرا ممتاز می سازد برخی این خصوصیّات عبارتند از: الف-ظریف،مستحکم،لطیف می باشد. ب-در برابر حرارت بیش از پشم مقاومت دارد و تا 140 درجه حرارت را تحمّل می کند. پ-در مقابل موادّ قلیایی نسبت به سایر الیاف کمتر آسیب پذیر است لذا دارای دوام بیشتری است. ت-قابلیّت کشش و ارتجاعی آن زیاد است. ث-در رطوبت مقاومت بیشتری می یابد و از این خاصیّت برای تشخیص نوع طبیعی و مصنوعی الیاف ابریشم استفاده می گردد زیرا نخ مصنوعی (ویسکوز) با دریافت رطوبت مقاومت خود را از دست می دهد.

یا «پرز،خامه»نخی است که با گره خوردن به دور تار یا چلّه بافت اصلی فرش را تشکیل می دهد.دو سر نخی که دنبال گره است «گوشت فرش»یا نقش آنرا بوجود می آورد و رنگ آمیزی فرش نیز جلوه رنگ همین نخ می باشد.نخ پرز در حقیقت زمینه و نقش و نگار فرش را می سازد و بدین لحاظ در تهیّه و بکارگیری آن هنرمندانه عمل می کنند و دقت لازم مصروف می دارند تا نتیجه مطلوب به دست آید.نخ پرز از لحاظ چین،رنگ،تاب باید متناسب با سایر نخ های فرش انتخاب و مصرف شود تا این هم آهنگی مجموعه ای در خور تحسین بوجود آورد.این نخ از پشم زنده و مرغوب تهیه می شود و معمولاً دارای نمره«5» بوده دولا می باشد و قطر آن نیز «30» الی«40»میکرون و برای فرشهای هنری از «20»الی«30»میکرون است.از پشم دباغی شده و کهنه و الیاف مصنوعی و سایر الیاف نامرغوب به هیچ وجه نباید در کار فراهم نمودن نخ پرز استفاده بعمل آید.

نخی که جنس آن از پشم باشد و از الیاف پشم فراهم گردد.الیاف پشم دارای خصوصیّاتی است که آن را از هر حیث مناسب بافتن فرش می سازد لذا مصرف نخ آن در این صنعت بیش از سایر نخها است.و در کلیّه اجزاء قالی یعنی تار و پرز و پود به کار می رود نخ پشمی دارای انواع و شماره بندی است.

نخ پشمی که به عنوان چلّه فرش به ویژه در ابعاد بزرگ از جنس پنبه دارای ویژگیهایی است که آنرا مناسب مصرف در این راه می نماید.چون اغلب ایلات و عشایر دسترسی به نخهای چلّه تابیده پنبه ای ندارند از پشم های میکرون بالای خود جهت چلّه کشی در قالی استفاده می کنند.چلّه کشی با نخ پشمی مشکل تر از نخ پنبه ای است و نوعی تخصص ویژه می طلبد.

یا «نمره نخ پشمی»اندازه های مختلف این نخ می باشد.نخ پشمی بدان لحلظ که در کدام قسمت فرش مصرف گردد دارای اندازه های مختلف است واحد اندازه گیری نخ برحسب قطر آن یعنی وزن در واحد طول یا طول در واحد وزن شماره گذاری و تعیین می شود.بطور مثال نخ شماره «5» نخی است که از رشتن یک گرم پشم پنج متر آن بدست می آید.بنابراین هرچه شماره نخ بالاتر باشد نشانه نازکتر و ظریف تر بودن آن است.شماره نخ های پشمی مورد مصرف در فرش های ایران معمولاً برحسب سیستم متری بین«5 تا 20»است.همانگونه که در ذیل عنوان های مربوطه یادآور گردیده نخ شماره«20»برای بافتن فرش های بسیار ظریف (65رج به بالا)و شماره«5»برای پود ضخیم و شماره «10»برای مصرف به عنوان پود نازک یا رو انتخاب می گردد.در مورد «لا»ی نخ به توضیحات ذیل عنوان«نخ تابیده»مراجعه شود.شماره بندی نخ بر حسب جنس و مرغوبیّت الیاف آن نیز انجام می پذیرد.

نخی که از الیاف پنبه ریسیده شده باشد.این نخ بیشتر در فراهم سازی چلّه(تار)فرش و بعضاً به عنوان نخ پود مصرف می گردد اما به هیچ وجه نباید در پرز قالی مورد استفاده قرار گیرد زیرا نخ پنبه ای بجهت ویژگی های الیاف آن استحکام و قدرت مقاومت در برابر پاخوردن و ضربه را ندارد و فاقد حالت ارتجاعی،رنگ پذیری،جعد،چربی است.نخ پنبه ای تار معمولاً دارای شماره «20 الی 32»بوده و بنابر نیاز چند لای آن بهم تابیده می گردد.