لغت نامه



یا «سه بر،سه گوش»شکلی که دارای سه ضلع و سه زاویه است.مثلّث بر سه گونه می باشد: الف-مثلث متساوی الساقین که دو ضلع آن با یکدیگر برابراند. ب-مثلّث متساوی الاضلاع که هر سه ضلع آن متساوی اند. پ-مثلّث قائم الزاویه که یک زاویه آن قائمه(90 درجه) باشد. مثلّث از نقشمایه های معروف در بین طراحان و نقش پردازان فرش است.طرحهای هندسی که بوسیله ایلیات و عشایر و روستائیان بافته می شود.با شکل مثلّث الفتی دیرینه داردومثلث در بین اشکال دارای مفهوم ایستادگی و پایداری است.و استقامت را القاء می کند و حالت جنگجویی و تعرّض را می رساند،دارای نقطه اوج و تقارن است،هم چون بنایی مستحکم در تعادل و ثباتی نمونه بوده و نمودی از تفکّر و تعمّق می باشد.در میان رنگها زرد روشن مناسب آن است و اشکال ذوزنقه،لوزی مفاهیمی شبیه آن دارد.مساحت مثلث از ضرب قاعدع در نصف ارتفاع و نیز با استفاده از فرمول زیر بدست می آید: (S = M × H ) در این فرمول (s) مساحت و (M) قاعده و (H) ارتفاع است.

حلّاجی شده،زده شده،پنبه یا پشم زده شده،پنبه ای که آن را از پنبه دانه جدا کرده باشند.حاصل تصفیه وش در کارخانجات پنبه پاک کنی که بطور متوسط 32 درصد وزن وش را تشکیل می دهد و به عنوان مادّه اوّلیّه نساجی محسوب می گردد.

پارچه لطیف نخی یا ابریشمی که پرزهای نرم دارد.

یا «تسخیر»

مراکش با وسعتی معادل 624767کیلومتر مربع در شمال غربی قاره آفریقا واقع است،پایتخت آن شهر رباط و از شهرهای مهم آن کازابلانکا،فاس،مراکش می باشد و بندر «طنجه»در ناحیه ای به همین نام در گوشه شمال غربی کشور و بر کناره اقیانوس اطلس شمالی قرار گرفته است.دریای مدیترانه از شمال و الجزایر از شرق کشور صحرا از جنوب و اقیانوس اطلس از غرب آنرا احاطه کرده اند. مردم مراکش مسلمان اند و به لهجه عربی مراکشی و لهجه بربری و زبان فرانسه سخن می گویند.واحد پول آن «فرانک فرانسه و پز تای اسپانیا می باشد.این کشور با دست داشتن به آب راههای مهم تجاری از شمال(مدیترانه)و از غرب(اقیانوس اطلس)و بنادر بزرگی چون «طنجه،کازابلانکا»دارای تسهیلات تجاری بین المللی است.مردم مراکش از دیرباز به صنایع دستی بویژه گلیم بافی علاقمند بوده و تولید دستبافهای دیگر از جمله قالی نیز در آن کشور متداول می باشد.مراکش اینک در ردیف کشورهای تولیدکننده فرش دستباف و صادرکننده آن درآمده و شهرهای مراکش،کازابلانکا،رباط،فاس از مراکز مهم فرشبافی بشمار می روند.صنعت فرشبافی مراکش زیر نظر تعاونی ها و حمایت دولت و برخی تجّار خارجی است و در کارگاههای بزرگ تولید شکل میگیرد.در مراکش همچون ایران بافتن گلیم سابقه طولانی دارد و طی قرون اخیر بافتن فرش های با پرز بلند به نام«بربر»رواج یافته است.فرشهای«بربر»طرحی ساده دارد و یک رنگ با زمینه روشن بافته می شود.پنبه و پشم محصول داخلی فقط نیمی از نیازمندی صنایع فرشبافی این کشور را تامین می نماید و بقیبه از کشورهای دیگر از جمله«زلاندنو،فرانسه،انگلیس،اسپانیا»وارد می گردد وهمین امر با توجه به مشکلات ناشی از آن مانع بزرگی بر سر راه توسعه صنعت فرشبافی کشور است.عوامل نفوذ فرش مراکش در بازارهای جهان ارزانی قیمت و سادگی طرح آن است.ارزانی قیمت موجب می گردد تا مردم با درآمد متوسط بدان روی آورند وسادگی طرح کار تطبیق فرش ها را با هرنوع تزئین خانه آسان می سازد.صادرات فرش مراکش طی سالهای 1975- 1980 همواره رو به افزایش رفته و ارزش کل فرش صادر شده در سال 1979 به بالاترین حد خود رسیده است.تاکنون همواره آلمان،هلند،فرانسه،سوئیس،از مشتریان بزرگ فرش این کشور بوده اند.برخی اختصاصات فرش مراکش بشرح زیر است:ابعاد فرش کوچک و معمولاً کمتر از 2/00 × 3/00 متر می باشد.طرح و نقش این فرش ها ابتدایی و در فرش های «بربر»ساده با نقوش کوچک و معمولاً به رنگ قهوه ای در کنار یا گوشه و در«فرش های شهری»نقش های گلدار و متنوّع و هندسی و همچنین اصیل و پرسابقه در بافت است.رجشمار پابین و بین«10 تا 12»و «225»گره در دسیمتر مربع و فرش هایی با رجشمار «20»که ممتازاند حدود یک درصد کل دستباف های این کشور را تشکیل می دهد و فرش با رجشمار«26»استثنایی است.رنگ ها وارداتی و طبیعی و شیمیایی است و رنگهای مورد مصرف در فرش قرمز روشن،آبی،زرد با تنوع بسیار و پرز(خامه) پشمی است و ارتفاع خامه به استثناء فرشهای شهری بلند است.در مراکش به جهت پایین بودن دستمزد کارگران مهمترین هزینه بافت قالی مربوط به ارزش موادّ اوّلیّه آن می باشد(با-بف)

یا«چهاگوش،چهاربر»شکلی است هندسی که دارای چهارضلع متساوی و چهار زاویه قائمه (90درجه)باشد.این شکل که از دو خط افقی و تلاقی دوخط عمودی مساوی حاصل می گردد خود مفهوم و معنایی خاص در نقش فرش دارد.راست و مستقیم بودن اضلاع و زاویه ها به انسان اطمینان می بخشد و به اعصاب آرامش میدهد،به خلاف دایره که ذات و درون را می نمایاند،مادّه و ظاهر را جلوه گری می دهد.خصوصیات مربّع با رنگ قرمز مطابقت دارد و ساکن می باشدومربّع نشان کامل مادّیت است،این شکل در خط «هیرو گلیف مصری»همواره برای نشان دادن زمین بکار می رفته است.مساحت مربّع = مجذور یک ضلع و با استفاده از فرمول زیر بدست می آید: (S = L^2) در این فرمول (S) مساحت و (L) طول یک ضلع است.

حالتی است که یک فرش را در بین سایر زیراندازها ممتاز می سازد.مرغوبیّت فرش معمولاً با درنظر گرفتن عوامل زیر سنجیده می شود: الف-مواد اولیه:که باید مرغوب و مناسب باشد. ب-طرح و نقش:که اصالت و تناسب درآن رعایت گردد. پ-رنگ و رنگ آمیزی:رعایت نوع،تعداد،هم گونی،هم آهنگی،تضاد،ثبات رنگها در فرش. ت-بافت هنرمندانه و دقیق و بدون عیب. ث-تزئینات که اقدامات استثنایی بر روی فرش است و در زیباسازی آن مؤثر می باشد.

محلّی مه بطور انحصاری یا پیش از سایر محل های عرضه کالای مورد نظر در آن تولید گردد و مردم آن ناحیه به تولید آن کالا معروف و در تهیه اش تخصص بیشتری داشته باشند.مراکز تولید نیز مهم و غیرمهم داردمثلاً مراکز بافتن فرش در ایران بسیار است اما آذربایجان،کاشان،کرمان،اصفهان،خراسان در این مورد از اهمیّت خاص برخوردارند.

مادّه ای است که در مشرق زمین از دوده درست می کنند و باآن می نویسند.مرکّب چین از سریشم و دوده زغال بصورت مادّه ای سخت و قالبی فراهم می گردد.رنگ مرکبب که معمولاً سیاه است با افزودن موادّ دیگری تغییر داده می شود.طرز استفاده از مرکّب چین بدینگونه است که قالب آن را در آب خیس کرده می مالند تا مایع غلیظی بدست دهد،سپس با قلم مو مایع را روی سطح پارچه یا کاغذ می ریزند و از آن استفاده می کنند.بکارگیری مرّب چین تجربه و مهارت لازم دارد.

بر یکدیگر افزون آمدن.چیزی را در معرض فروش نهادن تا هرکس به قیمت بیشتر بخرد به او بفروشند.

فلزی ست سرخ رنگ،محکم،چکش خور،در 1083 درجه سانتیگراد حرارت ذوب می شود و معادن مهمّ آن در آمریکا،آلاسکا،شیلی،کانادا است.در ایران نیز از معادن انارک و عبّاس آباد استخراج می شود.تمام اسیدها با آن ترکیب می گردند.سولفات مس(کات کبود)برای دندانه دادن پشم در رنگهای طبیعی به مقدار محدود مورد استفاده می باشد اما این دندانه از استقامت پشم می کاهد و پشم را زبر و شکننده می کند.سولفات مس از دندانه های رنگی است و پشم پس از دندانه دادن با آن آبی روشن می گردد.پشمی که قرمز است با این دندانه متمایل به بنفش و اگر زرد باشد کمی سبز می شود.وزن اتمی مس 63/54 و وزن مخصوص آن 8/94 است.

سطح و اندازه. مقدار سطحی که هر جسم می پوشاند مساحت آن جسم است.فرش بطور معمول مستطیل بافته می شود و مساحت آن حاصل ضرب درازا در پهنا است.سایر فرشها با اشکال مختلف از جمله مربّع،دایره،چند بر و بیضی بافته می گردد.

چهار ضلعی را گویند که اضلاع آن دو به دو روبروی هم متساوی و چهار زاویه آن قائمه باشد.طرّاحان و بافندگان فرش باتوجه به معنی و مفهوم مستطیل شکل آن را به عنوان نقشمایه ای در فرش حای میدهند مساحت مستطیل از طریق ضرب طول در عرض آن و با فرمول زیر بدست می آید. S = L. W در این فرمول (S)مساحت و (L) طول و (W)عرض است.

نوعی گلیم کوچک است که در ناحیه نمین شهرستان اردبیل و قراء عنبران و علیا و سفلی بافته می شود.و بافت آن سابقه طولانی دارداین گلیم را در سایر نواحی از جمله اصفهان و گلپایگان و خوانسار در گذشته می بافته اند و بعضاً بصورت «نمد دولا» می مالیده اند.

مشاغلی است که به پیروی از شغل و حرفه اصلی بوجود می آیند،یا حرفه اصلی یکی از تشویق کنندگان رواج آنها است.بطور مثال حرفه اصلی فرشبافی حرفه های ریسندگی،رنگرزی،تجارت رنگ،تجارت فرش،کشت پنبه و غیره را در جنب خود دارد.

یا «شانه» اصطلاحی است رایج در اراک و نواحی آن.

در کار حلّاجی و پنبه زنی با دست،وسیله ای است «مضراب»مانند که از چوب سخت خرّاطی شده و وزنی حدود یک کیلوگرم دارد،آن را حلّاجان بر تار «کمان حلّاجی» میزنند تا الیاف پنبه را ازهم جدا کنند.آن را پنبه زنان «چک»نامند. معمولاً مشته حلّاجی از چوب درخت زبان گنجشک ساخته می شود.

مشهد مرکز استان خراسان است و در فاصله 909 کیلومتری تهران قرار دارد.این شهر محدود است از شمال و شمال غربی به در گز و قوچان و از مشرق به مرز ایران و جمهوری ترکمنستان و افغانستان و از جنوب و جنوب غربی به تربت جام و تربت حیدریه و از مغرب به نیشابور. شهر مشهد در جلگه بین دو رشته کوه بینالود و هزار مسجد واقع شده و دارای 36درجه و 16 دقیقه عرض شمالی و 59 درجه و 38 دقیقه طول شرقی است و ارتفاع آن از سطح دریا 985 متر می باشد.این شهر مدفن امام هشتم شیعیان جهان امام رضا(ع)است و میلیون ها زائر ارادتمند حضرت که سالیانه بدانجا سفر می کنند خود در رونق بخشی به بازار معاملات آن تأثیر بسزا دارند.در دوران گذشته بویژه در عهد صفویّه و نادرشاه افشار ساختمانهای متعدّدی در اطراف حرم مطهّر بنا شده وهنرمندان چیره دست و خوش ذوق ایرانی شاهکارهای گوناگون هنری چون کاشیکاری و تذهیب و آینه کاری در نقاط مختلف این ساختمان ها از خود به یادگار گذاشته اند که میتوان مسجدها و بناهای اطراف حرم مطّر و رواق ها و نیز مسجد و ایوان گوهرشاد را که به دستور «گوهرشاد آغا» همسر میرزا شاهرخ تیموری بنا گردیده از آن جمله نام برد.این آثار هنری و نیز آرامگاه فردوسی شاعر گرانقدر در طوس واقع در 15 کیلومتری شمال مشهد و بسیاری آثار و بناهای دیدی دیگر به جاذبه این شهر افزوده و مجموعه این عوامل موجب جذب هنرمندان،ادب دوستان داخلی و خارجی را به آن دیار فراهم ساخته است. کار عمده مردم مشهد و روستاهای اطراف آن کشاورزی و باغداری و دامداری می باشد.و مساعدت وضعیّت جغرافیایی و طبیعی این شهر با مردم تلاشگر آن به رونق حرفه های مذکور کمک شایان توجّه نموده است.استفاده از فرآورده های دامی بویژه پشم و پوست از دیرباز در این ناحیه رواج داشته و بدین لحاظ صنایع نساجی مخصوصاً قالیبافی از اشتغالات متداول در بین عامه مردم گردیده است بدانگونه که اینک مشهد را میتوان از مراکز مهم فرشبافی ایران و جهان بشمارآورد.مشهد از دیرباز به داشتن بیشترین تعداد فرشبافان و دستگاههای بافندگی در بین شهرهای ایران مشهور بوده و در این زمان نیز کارگاههای کوچک و بزرگ فرشبافی شهری و روستایی بویژه کارگاههای دایر شده بوسیله «استان قدس رضوی»و برخی مؤسسات و نهادهای خصوصی و دولتی دیگر سهم بسزایی در افزایش کمّی و کیفی هنر و صنعت فرش این استان دارند،این تأسیسات از آنجا که کلّیه موادّ اوّلیّه و امور طرّاحی و رنگرزی و بافت فرش را زیرنظر استادکاران راسأ انجام میدهند در اعتلاء این هنر دیرپا و حفظ اصالت آن نیز بسیار مؤثر است.اینک در کارگاههای خصوصی و عمومی قالیبافی مشهد انواع طرحهای زیبا و اصیل مانند لچک ترنج،افشان،زیر خاکی،شیخ صفی و قالیچه های جانمازی،بافته میگردد و طرّاحان چیره دست با اغتنام فرصت از معرفی حرفه شان به عنوان هنر و صنعتی ارجمند و اصلی در کار فرشبافی همواره برای اعتلاءهنر خویش در تلاش اند.در رنگرزی نخ فرش از رنگهای طبیعی گیاهی مانند نیل،اسپرک،پوست گردو و انار نیز رنگهای شیمیایی استفاده میگردد و بهرحال رنگ فرشهای مشهد معمولاً ثابت و متین است.فرش مشهد پرگوشت،مقاوم،محکم و بادوام وپشم مورد مصرف در آن نرم تر از محصول بسیاری نقاط دیگر ایران بوده و از لحاظ مقدار بیش از نیمی از نیازمندی بافندگان محلی را تامین می نماید.رجشمار فرش های معمولی این شهر کمتر از 40 می باشد.در مشهد مؤسسات عمومی و خصوصی متعدّدی در کار فرش و فرشبافی و امور جانبی آن از طریق نمایندگیهای خود فعّالیت میکنند.تاسیسات وسیع ایجادشده بوسیله استان قدس رضوی در نزدیکی شهرمشهد در ده«کنه بیست»با گردآوری تعداد زیادی از بافندگان زن در این مقطع زمانی موجبات رونق کار فرشبافی و افزایش سطح تولید و کیفیّت این دستباف هنری را در منطقه فراهم ساخته و این کارگاه از لحاظ وضعیت محیط کار و مراقبت در بهبود آن میتواند نمونه ای برای دست اندرکاران باشد.

سیاه رنگ،تیره،کدر،مشکی از ترکیب سه رنگ آبی،قرمز،سبز بدست می آید.نوعی رنگ مشکی را از امتزاج هیدروسولفید،سود،نیل،روناس،چوبک بدست می آوردند.

مصر از جمله کشورهای قدیمی تولیدکننده فرشهای دستباف می باشد.این کشور با مساحتی بالغ بر 1001449 کیلومتر مربّع در شمال شرقی آفریقا واقع گردیده و کشورهای لیبی از غرب و سودان از جنوب و دریای سرخ از شرق آن را در بر گرفته اند.وجود پنبه در مصر بویژه در مزارع حاشیه رود نیل و نیز پشم گوسفندان محلی موجب رونق صنعت فرشبافی در این کشور گردیده.برخی دانشمندان فرش شناس این کشور را گهواره فرش گفته اند و آثار مکشوفه از دستبافها مؤید این نظریه است و نشان میدهد که صنعت فرشبافی در این کشور سابقه ای طولانی دارد.موادّ مورد مصرف در صنعت قالیبافی مصر از جمله پنبه از تولیدات داخلی تامین میشود و علاوه بر این مقداری از محصول پنبه این کشور صادر و به جای آن نخ پنبه ای وارد می گردد.پشم محلّی نیز اگرچه از لحاظ مقدار قابل توجّه است به جهت نداشتن مرغوبیّت کافی در تولید قالیهای با کیفیّت پایین به مصرف می رسد.برای بافتن قالیهای مرغوب و ظریف از پشم وارداتی برخی از کشورها از جمله نیوزیلند و استرالیا استفاده می گردد و محدودیت های واردات دست یابی به اینگونه مواد را نیز مشکل می سازد.رنگ شیمیایی مورد مصرف در صنعت فرش مصر به این کشور وارد می شود . قالی های مصر معمولاً کوچک پارچه است و در این مورد استانداردی وجود ندارد.گره فرشها متقارن و نامتقارن و رجشمار قالیهای معمولی 20 تا 26 و مرغوب و استثنایی «30تا 65»می باشد.در مصر نیز قالیبافی صنعتی روستایی و خانگی است و گروه های بافنده کوچک و بزرگ در تعاونیهای فروش گرد آمده اند در این تعاونیها برچسب گذاری بر فرش متداول است.ابعاد قالی و قالیچه مصر بطور معمول بشرح زیر میباشد: الف-قالی: عرض 2/00 طول 3/00متر عرض 2/50 طول 2/50 متر(مربّع) عرض 2/50 طول 3/50متر ب-قالیچه: عرض 1/00 طول 1/50متر عرض 1/40 طول 2/00متر عرض 2/00 طول 2/00متر طرح فرش معمولی مصر قدیمی و ایران است و نقوش اصفهان،تبریز،کرمان،کاشان،قم،نایین متداول ترین آن می باشد(با-بف)

مورد استفاده قراردهنده-کسی که چیزی یا کالایی را مورد استفاده قرار می دهد.

دندانه دار،منقوش به نقش و نگارهایی به صورت دندانه(فم).درفرش خطوطی را گویند که بصورت دندانه دار به عنوان نقشنایه ترسیم می گردد و بویژه در جداسازی حاشیه از متن بیشتر مصرف می شود.

خواست افراد است جهت طلب کردن کالا و خدمات در برابر توان مالی پولی خود یا با درنظر گرفتن «هزینه-فایده»آن کالا یا خدمت،مطلوبیّت معمولاً با افزایش دفعات مصرف سیر نزولی دارد.بطور مثال:مطلوبیّت خرید کالای یک خانوار به ترتیب«غذا،پوشاک،خدمات»وعوامل دیگر است که درآمد مجدّد این خانوار به مصرف تامین آنها می رسد.این درآمد باید بنحوی تقسیم گردد که برای مطلوبیّت نهایی آنها هرچند عامل که باشد برابری برقرار کند.پس تقاضای خرید و در نتیجه ارزش کالا از نظر خریدار تابع مطلوبیّت نهایی اوست.

نرخ،ارزش روز کالا

اگر مبادله کالا در برابر کالا نباشد و در مقابل فروش کالا پول یا ارز رایج و قابل قبول جهت طرفین معامله مبادله شود،این نوع معامله نقدی و غیر پایاپای می باشد.

نوعی تجارت متقابل می باشد که در آن مبادله پول انجام می گیرد.بموجب نظریه علماء تاریخ اقتصاد دادوستد پایاپای نوع ابتدایی دادوستد است.انواع دیگر معاملات وسیله پول یا اعتبار و ارز و طلا صورت می گیرد.

یا دادوستد.با یکدیگر خرید و فروش کلّی کردن است.معامله تجارتی بصورت مبادله کالا با کالا(پایاپای) یا کالا با پول انجام می شود.براساس ماده 338 قانون مدنی بطور کلی«معامله»عبارت است از:تملّک عین به عوض معیّن(ثمن)که در نتیجه آن مالکیّت کالای مورد معامله(مبیع)از فروشنده بخریدار منتقل می شود.با توسعه معاملات تجارتی در جهان و نیز وسایل ارتباط جمعی،دیگر لازم نیست خریدار و فروشنده در یک محل یکدیگر را ملاقات کنند بلکه با تقاضای خرید(سفارش کالا)از جانب خریدار و قبول فروشنده و دخالت دلّالان و بازاریابان قرارداد معامله منعقد می گردد.قراردادهای تجاری بین بازرگانان کشورها برطبق فرمول ها و قواعدی انجام می پذیرد که جنبه بین المللی دارند.

یا «روناس» اصطلاحی است رایج در خراسان.

تابیده شده،تاب داده شده.رشته باریک فلزی که مانند نخ تابیده شده باشد.جنس مفتول معمولاًفلزی است و قطر آن باتوجّه به نوع و محل مورد مصرف متفاوت می باشد.مفتول دارای مصارف گوناگون است و نوعی از آن به دور عدل یا بسته های بزرگ کالاها از جمله پنبه و پشم پیچیده می شود.مفتول که برای محافظت از عدل پنبه و پشم مصرف می گردد دارای قطری حدود «4» میلیمتر است(با-ما-606)

کیسه مانندی به شکل مکعّب مستطیل که در آن رختخواب می نهند و جنس آن از قالی یا گلیم است و مانند جامه دان باز و بسته می گردد.مفرش را معمولاً بصورتی ضخیم می بافند و در بدنه آن نقش و نگارهای زیبا و جالب به کار می برند.

واحد اندازه گیری مقدار بافته شده قالی است که معادل «12000»گره زده شده پرز بر تار فرش است.این واحد بیشتر در خراسان بویژه مشهد رایج می باشد.طرز محاسبه مقاط فرش به شرح قرمول زیر است:( M= (G1 × G2)/12000 ) در این فرمول: G1=تعداد گره در طول قالی G2=تعداد گره در عرض قالی M= مقاط

پایداری شیئی در برابر فشارها و تغییرات فیزیکی و شیمیایی و فشارهای گوناگون با توجّه به طول زمان.در مورد الیاف و نخ ها و فرش و رنگها مقاومت در انبار نمودن،راکد ماندن،نور دیدن،رطوبت،حمله آفات و صدمات و برخی عوامل دیگر مورد بررسی قرار می گیرد.

یا «قیچی»

واحدهای اندازه گیری،که دارای انواع زیر است: الف-مقیاس طول ب-مقیاس سطح پ-مقیاس حجم ت-مقیاس پول یا«واحد پول» ث-واحد اندازه گیری بافت فرش ج-مقیاس وزن به موجب قانون مصوب دیماه 1311 مقیاس ها در سراسر کشور یکنواخت گردیده است.

برای اندازه گیری حجم مایعات یا جامدات مقیاس های گوناگون بکار می رود که اهمّ آن به شرح زیر است: 1-سانتیمتر مکعّب 2-دسی متر مکعّب 3-متر مکعّب 4-لیتر 5-دکا لیتر 6-گالن

هرکالا یا فرآورده بطریقی خاص درجه بندی و عرضه می گردد و برای آگاهی از نوع آن به هنگام انتخاب کالاها باید به برچسب درجه بندی آن توجه نمود.

اندازه گیری مساحت.مقیاس سطح در فرش ایران به شرح زیر است: 1-میلی متر مربّع که یک میلیونیم مترمربّع است. 2-سانتیمتر مربّع که یک ده هزارم مترمربّع می باشد. 3-مترمربّع و آن مساحت مربّعی است که طول هر ضلع آن یک متر باشد. 4-گز یا ذرع مربّع که چهارگوشی است،طول هر ضلع آن 106 سانتیمتر و درنواحی آذربایجان و کرمان 112 سانتیمتر باشد.ذرع مربّع معادل 10816 سانتیمتر مربع است. 5-گره مربّع و آن 42/25 سانتیمتر مربّع و در آذربایجان و کرمان«49»سانتیمتر مربّع می باشد.

اندازه گیر درازا. برخی واحدهای اندازه گیری طول نخ یا فرش متداول به شرح زیر است: الف-در ایران: 1-متر 2-سانتیمتر 3-میلی متر 4-دسی متر 5-گز 6-ذرع 7-شبر 8-گره 9-فوت ب-در برخی نقاط جهان: 1-آرشین در شوروی (سابق)که معادل 71/12 سانتیمتر است. 2-اینچ در اغلب کشورها که معادل 2/543994 سانتیمتر است. 3-کلافتر در آلمان که معادل 173/736سانتیمتر است.

در کار توزین مواد مقیاس های گوناگون به کار می رود که برخی از آن به قرار زیر است: الف-در داخل کشور:1-گرم 2-کیلوگرم معادل 1000گرم 3-تن:معادل 1000کیلوگرم. 4-سنگ:معادل 100 مثقال معمولاً برای توزین ابریشم. 5-من:که دارای انواع است. 6-خروار:معادل 296/96 کیلوگرم یا 64000مثقال. 7-چارک:معادل 742/4گرم یا 160 مثقال. 8-سیر:معادل 74/24 گرم یا 16 مثقال. 9-گندم:معادل 0/25 نخود. 10-مثقال:معادل 4/64 گرم یا 24نخود. 11-نخود:معادل 0/1933 گرم یا4 گندم. 12-ری:یا «من ری»معادل 11/8784 کیلوگرم یا 2560 مثقال. 13-پوط:معادل 16/3328 کیلوگرم یا 3520مثقال. ب-در خارج از کشور:برخی از مقیاس های وزن در خارج کشور به شرح زیر است: 1-پوند انگلستان 2-فونت در شوروی(سابق)معادل 0/902 پوند 3-اوکه در ترکیه معادل 2/826 پوند 4-سنتز در آلمان معادل 113/44 پوند. شرح هریک از این مقیاس ها در زیر عنوان مربوطه آمده است.

به رنگ نمک که سفید مایل به زرد است.

مقدار بافتی حدود یک الی سه رج با نخ رنگین بر چلّه در بین گلیم باف قالی و «حاشیه باف ساده».ملیله در این قسمت فرش بدان جهت بافته می شود که تقسیم بندی و تنظیم و یک نواختی چلّه ها را ثابت نگه دارد و تضمین نماید.بطور کلّی ملیله رشته های باریک زر و سیم که با آنها روی یقه یا آستین یا دامن لباس نقش و نگاری که یا زردوزی می کنند،نقش و نگاری که با رشته های زر و سیم در روی پارچه دوخته باشند.

واحد اندازه گیری وزن قدیمی. به نوشته«فرهنگ تاریخی سنجش ها و ارزش ها»:لغت های «من» و «سیر»که هنوز در فارسی رواج دارد از سرزمین بابل به ایران رسیده و در اصل نام های اوزانی بوده و یا مسکوکات را هم چنین خوانده اند من تا سال 1304شمسی در نقاط مختلف کشور بسیار متفاوت بوده است،از جمله بنا به نوشته آقای جمالزاده وزن یک من در شهرهای ایران به شرح های زیر بوده است:1-در شیراز و بوشهر نه عباسی و 720 مثقال معادل 3/375کیلوگرم 2-در تبریز و بوشهر نه عباسی و 1000 مثقال،معادل 4/6875کیلوگرم 3-در شوشتری و بوشهر نه عباسی و 1440مثقال،معادل 6/750 کیلوگرم طبق قانون مصوب سال 1304 ه.ش یک من یا 1000 درهم و برایر (3)کیلوگرم تعیین گردیده با وجود تصویب این قانون در نقاط مختلف استفاده از «من»بعنوان مقیاس وزن ادامه یافت و هم اکنون نیز بعضاً متداول است. من در برخی نقاط ایران مقیاس وزن بشرح زیر می باشد:1-من افشاریه متداول در همدان 960 مثقال محلی 7/50کیلوگرم 2-من تبریز در اکثر نقاط ایران 640 مثقال 3 کیلوگرم 3-من شاه در اکثر نقاط ایران 1280 مثقال5/9392 کیلوگرم 4-من ری در اکثر نقاط ایران 2560 مثقال 11/8784 کیلوگرم 5-من سقط متداول بین سقط فروش ها 640 مثقال 2/9696 کیلوگرم 6-من اراک:640 مثقال معادل 3 کیلوگرم 7-من اردبیل:1280 مثقال 6 کیلوگرم 8-من ترکمان:معادل 1067 مثقال و 5 کیلوگرم 9-من شیراز:معادل 720 مثقال 33/75 کیلوگرم

مقیاس اندازه گیری وزن که همان من متعارف می باشد و معادل 2/996 کیلوگرم یا 640 مثقال است.

مقیاس اندازه گیری وزن که معادل 80 سیر و دو من معمولی است.

کم کردن،رقابت نمودن در کاهش قیمت کالا یا خدمات.اصطلاحاً بدین معنی است که داوطلب خرید چیزی درخواست خود را در معرض آگاهی عموم فروشندگان قرار می دهد تا هرکس آن کالا یا خدمت را به قیمت ارزان تر عرضه کند کالای موردنظر را از او خریداری نماید.

یا «منگله»آویز نخی یا ابریشمی که به شکل رشته یا گلوله می سازند و به کلاه یا لباس یا فرش و پشتی و خورجین و چنته و سایر منسوجات برای تزیین می دوزند یا آویزان می کنند.

از جایی به جای دیگر رفتن و منزل گزیدن. اصطلاحی است که برای کوچ عشایر و ایلیات از ییلاق به قشلاق و بعکس بکار می رود.مهاجرت عشایر و ایلیات در تمام شئون زندگی و کار و پیشه و حتی صنایع دستی ایشان از جمله بافتن فرش تاثیر می گذارد.تاثیراتی که نحوه زندگی عشایر بر کار بافندگی فرش آنها می نهد از جمله عبارت است از: الف-در وسایل کار بافتن فرش:و آن فرم این وسایل می باشد که با زندگی در حال کوچ عشایر منطبق گردیده است.مثلاًدار قالی را خوابیده یا افقی و سبک و قابل نصب بر روی زمین انتخاب و بکار می برند. ب-در موادّ اوّلیّه فرش:چون به بازارهای شهری و عمده دسترسی کمتری دارند لذا از مواد و فرآورده های محصول خود به مصرف می رسانند و پشم مصرفی آنها زبر،ضخیم،رنگهای غیر یکنواخت،غیر یکدست و تند و وضعی ویژه دارد. پ-در طرح،نقشه،بافت:طرح و نقشه محلی،ذهنی و ابتدایی است،و فرشها بوسیله بافندگان عادی بافته می گردد.

یا«نخ مهار»نخی است که قبل از «چلّه کشی»در قسمت پایین دار بسته می شود و چلّه ها را دو مرتبه (مرتبه اوّل وسیله هاف»زیر و رو می کند.این نخ در «صفحه رو»تقسیم چلّه ها را به عهده دارد.به عبارت دیگر در چلّه کشی چلّه ها باید از زیر و روی دو نخ رد شوند اوّلی (بالایی)نخ هاف و دومی(پایین)نخ مهار نامیده می شود.

یا «گلیم باف قالی»

تارهای باریک و نازک که بر روی پوست بدن انسان و حیوانات می روید و به شکل لوله باریک که درون آن سوراخ دارد می باشد.هر تار مو دارای پیازی یا ریشه ای است که درون پوست قرار گرفته.در سلول های مو مادّه رنگی مخصوص وجود دارد که رنگینی مو بواسطه وجود آن است.موی برخی حیوانات و از همه بیشتر «بز»به مصرف تهیّه نخ جهت بافتن گلیم و طناب و احیاناً دوختن اطراف قالی و نیز سیاه چادرها و پلاس های روستایی عشایری می رسد.