لغت نامه



پوست سبز گردو

قرمز زرشکی،رنگی است مورد مصرف در رنگرزی موادّ اولیه فرش.این اصطلاح بیشتر در باختران رایج است.

گل های بیضی شکل که با الهام از شمسه های بیضی اطراف ترنج و لچک موجود در «طرح شیخ صفی»و به صورت بزرگ شده آن در فرش ها از عهد صفویه به بعد بافته می گردد.

یا گرد روناس ساییده ریشه روناس است.

رنگ زرد و طبیعی که از هزاران سال پیش در هند و چین و ایران و سایر نقاط جهان مورد استفاده بوده.این گل شامل دو ماده رنگین زرد و قرمز است و رنگ زرد آن به سادگی در آب حل می شود.

گیاهی است خودرو که در مناطق مرطوب بر سنگ می روید.گل سنگ ها دارای رنگ می باشند ودر سراسر جهان انواع آن با رنگهای مختلف از جمله زرد مایل به نارنجی،خاکستری کم رنگ،قرمز،قهوه ای قارچی،سبز و مشکی دیده می شوند.گل سنگ ها در ایران یا اصولاً مورد استفاده رنگرزان قرار نگرفته اند یا مانند سایر ظرایف رنگرزی چگونگی آنها به عنوان اسرار رنگرزان مکتوم مانده است.نوشته اند:زمان های پیش در برخی نقاط ایران از جمله کردستان و لرستان به احتمالی در بین ایلات ترکمن از این گیاه در رنگرزی استفاده می شده است.گل سنگ را که در فصل بهار و تابستان از سنگ جدا می کنند به صورت تازه یا خشک شده به مصرف می رسانند.گل سنگ ها دارای انواع بوده،در سطح جهان طبقه بندی شده اند و به جهت شباهتی که این گونه ها با یکدیگر دارند تشخیص آنها مشکل می نماید.

گل میانه نمد. گل طشت به اشکال چند بر می باشد که در میانه سایر گلهای نمد احاطه شده است.این گل و بقیه گلهای نمد به وسیله فتیله های رنگی پشم ترسیم می گردد.

یا «قرمز»

بچه کار آیدت ز گل طبقی ، زگلستان من ببر ورقی/گل همین پنج روز و شش باشد ، وین گلستان همیشه خوش باشد(سعدی). گل با همه زیباییش به صورت حقیقی یا تجریدی و خیالی از زمانهای بسیار دور یکی از رایج ترین نقشمایه های فرش ایران بوده است.گل در فرش و سایر مصنوعات دستی،محملی است برای مفاهیمی که طراح و بافنده قصد القاء آنها را به بیننده دارند.هنرمندان از شکل گی این آفریده زیبا و بیانگر اعجاز خالق در هنرهای ظریف دستی به صورت های گوناگون بهره می گیرند.ایشان در بیشتر موارد گلهای تجریدی از طبیعت را به سلیقه خود تغییر شکل می دهند.و آن را با طرح مورد نظر هم آهنگ می سازند.در فرش گلها اغلب تغییر شکل یافته از نوع طبیعی آنها است و شکل طبیعی گل در این دستباف به ندرت مشاهده می گردد.همین تغییر شکل نقشمایه ها از وضع طبیعی آنها برای هم آهنگی با سایر نگاره های فرش نشانه هنرمندی طراحان و بافندگان آن است و این کار هنری تا بدان حد در نقش فرش دارای تاثیر گذاری است که خود بیانگر «بافتگاه»فرش نیز می باشد.در طرح فرش از شکل طبیعی یا تغییر شکل یافته اغلب گلها استفاده می گردد که برخی آنها عبارتند از:1-گل محمدی و انواع آن. 2-گل آفتابگردان 3-گل کاغذی 4-گل شاه عباسی 5-گل اطلسی 6-گل حنا 7-گل ختمی 8-گل سوری 9-گل لاله عباسی

رشته های باریک طلا و نقره که جهت نهیه زری یا برای بافتن منسوجات و قالی مصرف می گردد.در حال حاضر از نخ های اکلیلی زرین و سیمین بدین منظور استفاده می نمایند.به گلهای برجسته که با رشته های نقره و طلا روی پارچه می دوزند نیز «گلابتون» گویند.

گل کوچک،گل ریز که به عنوان نقش مایه در متن یا حاشیه فرش نقش می بندد.گلچه بیشتر در حاشیه باریک فرش ها به صورت سری و پشت سر هم و زنجیره ای جای داده می شود.

گیاهی است مرکّب و قدیمی که در بسیاری نقاط جهان می روید،گل برگ های نارنجی یا قرمز دارد و از دسته مواد رنگزا می باشد.از زمانهای دور از این ماده برای تهیه فام های زرد و قرمز در ایران و هند و چین استفاده می شدهوبه آن«خاربته رنگرزان» یا «چوب رنگرزان» نیز گویند.رنگ زرد و قرمز از گلبرگ های خشک شده این گیاه تهیه می شود،زرد به سهولت در آب حل می گردد اما رنگ قرمز آن به سختی حل می شود.نام رنگ حاصل از گل رنگ «کارتامین»است.

وسیله ای شبیه شانه است و برای محکم کردن چین های بافته شده به کار می رود،این اصطلاح در کرمان رایج است.

از رنگهای فرش است و از خانواده قرمز.نوعی از اختلاط زاج سفید،قره قروت و روناس تهیه می گردد.گلنار یا «گلنار فارسی»انار وحشی است که در شمال ایران فراوان می باشد.دارای ماده مازوجی بسیار است و در رنگرزی همچون انار معمولی از آن استفاده می گردد.

به رنگ گل،قرمز تیره.

شیخی شبی به مدرسه آمد ز خانقاه ، بگسست عهد صحبت اهل طریق را/ گفتم میان عابد و عالم چه فرق بود ، تا اختیار کردی از آن این طریق را/ گفت آن گلیم خویش بدر می برد ز موج ، وین سعی می کند که بگیرد غریق را(سعدی). نوعی فرش بدون پرز است که با نخ پشمی یا پنبه ای یا کنفی جهت زیرانداز یا تزیین با درگیری تار و پود بافته می شود.بافت گلیم به عنوان صنعتی دستی از مردم روستاها و ایلیات و عشایر در تقریباً تمام نواحی ایران و سایر کشورهای جهان سابقه طولانی دارد و این دست باف با توجه به ارزانی قیمت آن همواره دارای مصرف کنندگان از طبقه متوسط جامعه بوده است.در گذشته «نخ گلیم بافی»فقط از پشم تهیه می شد و گلیم بافته شده بدین گونه انعطاف و نرمی خاصی داشت.نمره خامه مورد مصرف در گلیم برای نخ یک لا معمولاً «3 تا 5»است و گلیمی که با نخ دولای تابیده بافته شود استحکام بیشتری خواهد داشت.تاب خامه معمولاً بشکل «s» یا «z» است و در هر رده سانتیمتر«25»تاب دارد.«رنگرزی نخ گلیم»مانند سایر نخ ها انجام می شود. در بین روستاییان و عشایر رسم بر این است که برای شروع کار «گلیم بافی»ابتدا دار گلیم بافی را در محوطه ای باز بر روی زمین به طور افقی برقرار می کنند،پس از «چله کشی گلیم»که معمولاً با نخ پنبه ای صورت می گیرد،که بافتن را آغاز می نمایند.بافندگان گلیم اغلب زنان و نوجوانان روستایی و عشایر اند.نوعی نیز «گلیم سوزنی»بندرت بافته می شود که دارای نقشه برجسته سوزن بافت از گل و درختان و پرندگان است.

یا «لواّف،شالنگی»کسی که گلیم می بافد.او پشت دار گلیم بافی می نشیند و با توجه به نقشه ای که در نظر دارد با گذراندن پود از لابلای تارها و تکرار آن کار گلیم بافی را انجام می دهد.گلیم بافان روستایی و عشایر اکثراً زنان و نوجوانان اند.

قسمت سر و ته قالی قبل از «حاشیه بافت ساده»را گویند که به منظور استحکام بخشیدن به فرش و تزیین آن و جلوگیری از حرکت و ریزش گره ها بافته میشود.طرز بافتن گلیم باف بدین گونه است که نخ هایی به رنگ زمینخ فرش یا سفید و بی رنگ به گونه پود از لابلای تارها بلافاصله پی از ساده باف بصورت یک در میان عبور میدهند.طول قسمت گلیم باف معمولاً حداقل سه سانتی متر یا پانزده رج است.جنس گلیم باف متناسب با جنس تار و پود فرش می باشد.گلیم باف قالی بر دو نوع است:1-گلیم باف تبریزی که پود وسط چلّه ها داده میشود. 2-گلیم باف معمولی که یک پود زیر و رو داده می گردد. این بخش از فرش را «سردوزی،زیرسازی قالی،مهر و قفل فرش»نیز نامند.

رایج ترین صنعت دستی مردم ایران است که بافت آن سابقه طولانی در این دیار دارد.بافتن گلیم بین روستاییان و عشایر معمول است و صنعت گلیم بافی اصولاً از مشاغلی است که چنانچه با کشاورزی و دامداری توام و هم جوار باشد به صرفه و صلاح است زیرا: 1-وسیله خوبی جهت مصرف فرآورده های دامی از قبیل پشم است. 2-بیکاری فصلی کشاورزان را می پوشاند. 3-ارزان و از لحاظ وزن سبک است و به کار روستاییان و عشایر که در ییلاق و قشلاق اند می رود. چرخه بافت گلیم را میتوان بشرح زیر خلاصه نمود: الف-فراهم سازی موادّ اولیه و وسایل: 1-نخ چلّه که معمولاً پنبه ای یا کنفی است. 2-نخ پود که پشمی یا پنبه ای یا کنفی یا ابریشمی است در هرصورت به دلخواه رنگ می شود. 3-وسایل بافتن از قبیل دار گلیم بافی،قیچی،چاقو،شانه،چنگک. ب-نصب دار که در محوطه ای مناسب مانند دار قالی انجام می شود و چلّه کشی آن. پ-بافتن گلیم:اینکار با عبور دادن نخ های رنگ شده پود بر طبق طرح و نقشه گلیم از لابلای تارها انجام می شود.جهت بافتن گلیم مانند قالی از پایین به بالا است و معمولاً کار بافت بر روی یک دار بوسیله یک یا دونفر انجام می گردد بافنده پس از هر یک یا دو ردیف پودگذاری نخ های پود را بوسیله شانه به دقت مستقر می کند.و این کار را آنقدر ادامه می دهد تا پود بر جای خود بنشیند و سپس کار پود گذاری ادامه می یابد تا گلیم کاملاً بافته شود.سر و ته گلیم مانند قالی دارای ریشه ای بطول حدود 20 سانتیمتر است که ادامه چله گلیم می باشد.انتهای ریشه ها دو به دو یا بیشتر بهم گره می خورد یا بنحو دیگری مستحکم میگردد تا قسمت بافته شده گلیم باز نشود.دستگاه گلیم بافی را «کار» گویند و بر روی این دستگاه فرشهای دیگری از جمله جاجیم،خورجین،جوال و غیره را نیز می بافند.

گلیم کوچک.گلیم هایی است که ابعاد آن معمولاً تا حداکثر «1/10 × 1/10»متر است و اکثراً در بیجار و روستاهای اطراف سنندج با طرح های مختلف و زیبا بافته می شود.

نوعی گلیم ارزشمند است که پس از بافتن بدنه آن به صورت عادی روی آن را با سوزن و نخ مخصوص نقش های برجسته گل و گیاه درختان و حیوانات و پرندگان با رنگ های الوان زیبا می دوزند.

ابعاد گلیم مانند سایر فرش ها مختلف است و بنا به سلیقه و خواست سفارش دهندگان یا طرّاحان و بافندگان آن تعیین و بافته می گردد. روش اندازه گیری ابعاد گلیم و مقدار مساحت آن مانند سایر فرشها است.

گلیم دارای انواع بشرح زیر است:یکم-از لحاظ ابعاد: 1-گلیم معمولی:که دارای ابعاد عادی مانند قالی است.نوع بزرگ آن با مساحت«12»متر بیشتر برای مفروش نمودن مسجدها و تکیه ها سفارش بافت داده می شود. 2-گلیمچه:این فرش که به عنوان تودری،پاگرد از آن استفاده می شود حداکثر ابعادی معادل 1/10 × 1/80 متر دارد. دوم-از لحاظ جنس تار و پود: 1-گلیم پنبه ای:تارو پود این گلیم از «نخ پنبه ای»است و معمولاً اندازه و لای نخ گلیم مانند نخ زیلو می باشد.2-گلیم پنبه و پشم:نخ تار(چلّه)این فرش پنبه ای و نخ پود آن پشمی است.3-گلیم پشم در پشم:که تار و پود آن از نخ پشم است.4-گلیم ابریشمی:نخ پود این نوع گلیم که به ندرت و به صورت هنری و زینتی بافته می شود ابریشمی است.سوم-از لحاظ محل استفاده: الف-گلیم مسجدی:که برای استفاده در مساجد با نخ محکم تر و بافتی مرغوب به شکل کناره با عرض 0/80 تا 1/100 متر و طول دلخواه بافته می شود.جنس نخ تار و پود این نوع گلیم پنبه است،حاشیه آن به رنگ سفید چرک و رنگ زمینه حاشیه معمولاً آبی می باشد.در این نوع گلیم مانند زیلو بویژه در حاشیه معمولاً با خط نسخ مطالبی نوشته می شود و این نوشته ها اغلب حاوی مطالب حاوی مطالب زیر است:1-نام واقف 2-ذکر اندازه و تعداد گلیم 3-نام محل استفاده از آن 4-تاریخ وقف 5-سایر تذکّرات و یادآوری ها مانند عدم نقل آن به جای دیگر،التماس دعا و غیره. ب-گلیم معمولی. چهارم:از لحاظ یک رو و دو رو بودن. الف-گلیم یک رو:کهخ از یک رو بافته می شود وپشت آن بر اثر خشن بودن غیرقابل استفاده است. ب-گلیم دو رو:که از دو طرف بافته می شود و مورد استفاده قرار می گیرد. پنجم-از جهت محل بافت: الف-گلیم قشقایی که بافت آن در بین عشایر و ایلیات قشقایی معمول است،این نوع گلیم دارای رنگی زیبا،شاد،نقش متنوع،خطوط هندسی است. ب-گلیم بلوچ:این نوع گلیم بیشتر در شمال و مرکز خراسان بافته می شود و رنگ آن تیره،نقش محرّمات و راه راه است. پ-گلیم کردستان:نقش این گلیم اغلب لچّک و ترنج دار و نقش مایه ها انواع گل می باشد. ت-گلیم ارسباران:که گلیم های بسیار مرغوب بوده و «ورنی»هم جزء این نوع گلیم ها است.

برای انکه فرش را بتوان باسطح کف اطاق به راحتی تطبیق داد،در زمانهای گذشته قالی یا گلیم رابه قطعات و با ابعاد مشخص به صورت دست گلیم می بافند.معمولاً «دست فرش»را از پنج قطعه می بافند اما دست گلیم از چهارقطعه بشرح زیر تشکیل می گردد: 1-کناره:دو تخته برای فرش کردن طرفین اطاق 2-میانی:یک تخته برای فرش کردن وسط اطاق 3-سر انداز:یک تخته برای فرش کردن طرفین بالای اطاق

گلیم را مانند قالی هم با نقشه از پیش فراهم شده و از روی طرح و هم به صورت ذهنی می بافند.نقش گلیم بوسیله بافنده یا سفارش دهنده به هنگام بافت تعیین می شود و در اکثر نقاط ایران معمولاًگلیم را ذهنی می بافند و بدین لحاظ به ندرت گلیم هایی یافت می شود که کاملاً منطبق بر هم بافته شده باشند و این از مزایای گلیم می باشد.نقش گلیم متنوّع است و با عبور دادن نخ های پود رنگارنگ به صورت یک در میان از لابلای تارها بوجود می آید و به همین جهت است که در اکثر گلیم ها پشت و روی آن یک نقش دارد و یکسان است رنگهایی که بیشتر در نقش گلیم به کار می رود تند و شاد بوده اغلب زرد،آبی،قرمز،سفیذ شکری می باشد.تنوّع در نقش و هم آهنگی در رنگ است که گلیم را اصالت بخشیده و به عنوان هنری دستی شهرت جهانی داده است.نقش گلیم در سراسر جهان از جمله ایران با طرحهای هندسی و خطوط مستقیم و شکسته معمولاً شکل میگیرد و نقشهای ایلیات از تغییرات به دور بوده،به سنت های اقوام نزدیکتر اند و بدین لحاظ دارای غنای بیشتری از نقشهای روستایی و شهری می باشند و مورد توجه هنردوستان جهان قرار دارند.نقشهای متداول در بافت گلیم بسیاراند که از جماه به شرح زیر است: الف-چشم خروسی:این نقش با بن نگاره های دایره،مربع،مستطیل و به ابعاد گوناگون با ظرافت خاص بافته می شود و رنگها متغیّر است. ب-شطرنجی:که نقش به صورت خانه های شطرنج مربع یا مستطیل و به رنگها و ابعاد مختلف بافته می شود. پ-جناغی که با خطوط «7 و 8» شکل های متنوّع با رنگها و ابعاد گوناگون بافته می گردد. ت-نقش خلاصه شده حیوانات مانند:خروس،بز،گوزن و... ث-اشیاء مانند:شانه،سماور،چای دان...

یا «گلیم باف قالی»که در حدود سه تا چهار سانتیمتر است.اصطلاحی است رایج در ناحیه باختران.

آنچه شبیه گلیم و از جنس آن بافته می شود،اعم از آنکه به عنوان زیرانداز مورد استفاده قرار گیرد و گستردنی باشد یا به شکل دیگر مانند:جوال،سفره آرد و خمیر،چنته،آینه دان،مفرش... نقش و نگار گلیمینه ها که بوسیله ایلیات و عشایر بافته می شود بسیار جالب و زیبا و چشمگیر است و اصولاً این دستبافتها نسبت به قالی بافت عشایر دارای مزایایی از جمله موارد زیر می باشند. 1-به خوبی تا و جمع شده و به هنگام حمل حجم کمی را میگیرد. 2-سبک است و حمل و نقل آن در وقت کوچ ساده می باشد. 3-برای ساخت وسایلی چون کیسه حمل مواد،جوال فرمان پذیر و مناسب است. 4-مدت زمان کمتری صرف بافتنن آن می شود و می توان به فاصله زمانی یک ییلاق و قشلاق آن را به پایان رسانید. 5-طرح و نقش آن متنوع و گوناگون است و همین تنوّع دلیل قدمت بافت آن می باشد. بافت گلیمینه و پلاس(سیاه چادر)یک نواخت انجام می شود. نقش گلیمینه در بین عشایر گوناگون است و اسامی مختلف دارد.ازجمله برخی طرحها و نقش های عشایر نوحی سیرجان به شرح زیراند:1-دوره ختایی(7رنگ) 2- دوره کرمانی 3-زلف عروس 4-عنّابی 5-گل عبّاسی 6-گل میخو 7-مازنجبیل 8-مرغو 9-نقش خان 10-نقش و نگار(با-مف)

گلیمینه دارای انواعی به شرح زیر است(با-مف) یکم-از لحاظ جنس: الف-پنبه ای:که جنس نخ تار و پود آن پنبه ای است. ب-پشمی:که نخ تار و پود یا حداقل پود آن از الیاف پشم فراهم شده. این نوع گلیمینه ها خود بر دو گونه است:1-گلیمینه های با پشم شتر که در نواحی مختلف به اسامی جداگانه معروف است مثلاً در بین عشایر نواحی «سیرجان»به نام «بور»شناخته می شود.2-گلیمینه های با پشم میش که ظریف و لطیف و نقش دار است و در بین عشایر مذکور به نام «نقش»معروف می باشد. پ-گلیمینه های مویی که جنس نخ تار و پود آن از موی بز است. دوم-از لحاظ طرح: الف-ساده باف:که درآن نقشی وجود ندارد و ساده است و در نتیجه رنگ نخ پود آن نیز سفید یا شکری یا سیاه و همرنگ نخ تار انتخاب میگردد. ب-نقش دار:که دارای طرح و نقش است و این نقش ها در نقاط و بین عشایر مختلف گوناگون می باشد. رنگ گلیمینه ها اغلب سفید است و گلی یا نوار نازکی رنگین برآن نقش داده اند.

یا «شانه»

مالیاتی که در مرز از کالاهایی که وارد یا صادر می شود میگیرند.

گنبدکاووس از شهرهای شمالی ایران و هم مرز جمهوری ترکمنستان است.این شهر محدود می باشد از شمال به جمهوری مذکور و از مشرق به بجنورد و از مغرب به گرگان و از جنوب به شاهرود.در «55»درجه و «10»دقیقه طول و«37»درجه و«15»دقیقه عرض جغرافیایی قرار گرفته و فاصله آن تا تهران حدود«520»کیلومتر است.هوای محدوده شهرستان گنبدکاووس در تابستان گرم و در زمستان معتدل می باشد.هنگامی که سخن از فرشبافی در مناطق مازندران و شمال خراسان می رود بلافاصله قالیچه های ترکمن،این مصنوعات کم نظیر عشایر هنرمند این منطقه به یاد می آید.مردمی که در نواحی جنوب رود اترک از جمله شهرهای«گنبدکاووس،آق لا،بندرترکمن،علی آباد کتول،بندرگز،گرگان و اطراف آن»سکونت دارند و صنایع دستی از جمله بافت حصیر،جاجیم،پلاس،قالی در جنب کشاورزی و دامداری از اشتغالات عمده آنها بشمار میرود و امروزه این ناحیه را به قالی و قالیچه بافت ایشان می شناسند.تاریخ و سرگذشت ایلات ترکمن همچون سایراقوام قدیمی چندان روشن و آشکار نیست،کتاب ها و شجره نامه هایی که تاکنون در این مورد نوشتخ شده نیز روشنگری موثری پیرامون این مهم نداشته اند.اگرچه قوم ترکمن اینک با کشاورزی و باغداری اشنا گردیده و زندگی شهری را آزموده است،سنّت ها و آداب و رسوم ایلیاتی و عشیره ای خویش را در جهات مختلف از جمله پرداختن به دامداری و استفاده از فرآورده های دامی چون پشم و زندگی دسته جمعی در خانه های مدوّر با پوشش حصیر و نمد به نام «یورت»در مجموعه ای به نام «اوبه»که درواقع روستای ترکمن صحرا است در برخی مناطق و تا اندازه ای حفظ کرده است.قوم ترکمن قالی بافی را به عنوان صنعتی در جنب دامداری خویش و هنری ارجمند و اجدادی و قوام بخش زیربنای اقتصادخانوادگی و ایلی و عشیره ای برای خود نگهداشته و هرنسل حتی در تکامل کیفی آن نیز تا آنجا کوشیده است که اینک قالیچه ترکمن شهرتی جهانی یافته و تزیین کننده موزه ها و نمایشگاههای فرش گردیده است.ایل ترکمن به اقوام مختلف تقسیم میگردد وپیرامون این تقسیم بندی اقوال گوناگون وجود دارد که از جمله است:قوم ترکمن از ایل بزرگ«یموت» و «کوکلان»تشکیل شده و یموت شامل تیره های«جعفربای» «آتابای» «آقا آتابای» و سایر تیره های فرعی است و درنواحی گرگان و دشت و گمیشان و خواجه نفس تاحوالی آق قلا و گنبدکاووس سکونت دارند و ایل «کوکلان»در نواحی شرقی دشت تا شهر بجنورد زندگی میکنند.گوسفندداری و کشاورزی و پرداختن به صنعت و هنر فرشبافی مشاغل عمده ایلات مختلف این قوم میباشد.قالیبافی بویژه حرفه زنان ترکمن است و آنان این هنر ارجمند را نسل به نسل از گذشتگان به ارث برده اند.زن و دختر ترکمن به فرشبافی نه به عنوان تفنّن بلکه امری ضروری و لازمه زندگی خود می نگرد وآنگاه خویش را آماده قبول زندگی مستقل می بیند که بتواند قالی ببافد و بدینگونه قادر به خلق اثری هنری و باارزش معنوی و مادّی باشد.دختر ترکمن با طراحی و بافت قالیچه ای رنگین و زیبا برای جهیزیه خویش پنداری به اطرافیان کفایت و لیاقت خود را در اداره زندگی جدای از پدر و مادر مینمایاند.دستگاه قالیبافی در بین ایلات و عشایرترکمن مانند سایر عشایر خوابیده و افقی است،انتخاب اینگونه«دار قالی»و استمرار استفاده از آن طی نسلها بدون شک نشاندهنده مفیدبودن آن باتوجه به جهات عدیده زندگی ایلی این مردم است زیرا اینگونه دستگاه قالی اوّلاً در محلهای محدود و کم ارتفاع سکونت سنّتی آنها قابل نصب است و ثانیاً حمل و نقل آن بویژه در مسافرتهای فصلی و همیشگی ییلاق و قشلاق و با وسایل ابتدایی در اختیار ایشان که حیوانات بارکش است به سادگی میسّر میباشد.اما باتوجه به اینکه از یکسو امروزه بسیاری از عشایر و روستانشینان در وضعیت محل سکونت خود تغییرات اساسی داده و خانه ها مرتفع و با مصالح ساختمانی و اصول فنی ساخته میگردد و ییلاق و قشلاق نیز در حجم و سبک گذشته انجام نمیگیرد و ازسوی دیگر زیان بخشی اساسی اینگونه دارها به سلامت روح و جسم قالیبافان لازم است موضوع تبدیل دارهای افقی به عمودی یا بررسی و ساخت دستگاهی جدید با توجه به ویژگیهای قومی و زندگی و عادات عشایر موردتوجه پژوهشگران و کارشناسان قرار گیرد.در ذیل عنوان «طرح ترکمن»مطالبی پیرامون ویژگیهای فرش ترکمن آمده است.

توپ نخ که به کلاف تبدیل میگردد و حدو سه کیلو وزن دارد.

زرد مایل به سبز. گندل گیاهی است خودرو،دارای موادّ مازوجی که در رنگرزی به کار میرود.درمنطقه بختیاری می روید و برای فراهم سازی رنگ زرد مایل به سبز به مصرف میرسد.شیوه رنگرزی گندل شبیه«اسپرک»است.گندل با دندانه زاج سفید زرد روشن و دندانه آهن زرد تیره می سازد.

مقیاس اندازه گیری قدیمی وزن و معادل 0/25 نخود است.

از مدارک مورد لزوم در صدور کالا است.در گواهی مبداء نام مبداء صدور یا محل تولید و تهیه و نیز نام صادرکننده و واردکننده کالا و مقصد آن قید می شود و از نظر مقامات گمرکی هرکشور ارائه آن ضروری است.گواهی مبداء باید به امضاء مقامات صلاحیّت دار تعیین شده از طرف اطاق بازرگانی کشور صادرکننده برسد(با-فص)

ابزاری است به صورت عصای چوبی یا فلزی به طول حدود «120»سانتیمتر که نمدمالان برای زیر و رو کردن و حالت دادن به توده پشم در قالب نمد از آن استفاده مینمایند این اصطلاح در ناحیه باختران رایج است.

پشم،چین اول برّه،اصطلاحی است رایج در آذربایجان.

حیوانی است اهلی،علف خوار که انسان آن را پرورش میدهد تا از پشم و شیر و پوست و گوشت آن استفاده نماید.گوسفند دارای نژادهای مختلف مورد توجه قرارگرفته است: اول-از لحاظ«پشم»آن که در ایجاد نخ و بافت فرش به کار می رود. دوم-به عنوان نقشمایه ای در فرش که نظر شکل ظاهری حیوان است.

یا «خواب قالی،ضخامت فرش»ادامه ساقه گره هایی است که بوسیله خامه به تار زده می شود و سطح خارجی قالی را تشکیل می دهد و نقش و رنگ قالی را می نمایاند.به عبارت دیگر گوشت قالی طول پرز در بالای سطح فرش است.ضخامت فرش بسته به موارد زیر متفاوت می باشد:1-نوع رجشمار 2-ظرافت خامه 3-نوع بافت به طور مثال ضخامت فرش«65»رج که جزء فرشهای ریزبافت به شمار میرود یک الی یک ونیم سانتیمتر است و همین ضخامت در فرشهای درشت بافت تا حداکثر «35»رجی از «1/5 تا 2/5» سانتیمتر بالغ می شود.

نخی است که به منظور جلوگیری از جمع شدن قالی و شکم دادن در جلو کار به وسیله آن طرفین فرش به چوبهای راست رو و چپ رو محکم میگردد.

یا «شیرازه»

یا «هاف»اصطلاحی است رایج در جلگه رخ از نواحی تربت حیدریه.

پارچه زبر و ضخیمی که از کنف یا الیاف برخی گیاهان دیگر بافته می شود و از آن کیسه یا وسایل دیگر می دوزند.گونی جهت کشیدن لفاف بر بسته های بزرگ مانند عدل های پنبه یا پشم یا فرش که در داخل یا خارج کشور حمل و نقل می شود مصرف می گردد.

تخته نازک سه گوش که از وسایل هندسی است و جهت رسم زاویه و خطوط از آن استفاده می گردد.

یا «گاوه،گاز»تکه چوب کلفتی است که هنگام ارّه کردن چوب یا تخته در لای قسمت ارّه شده میگذارند تا ادامه کار آسان گردد.در قالیبافی وسیله دارهای قدیمی اصطلاحاً چوب هایی را گویند که برای محکم کردن دو طرف زیر دار در شکاف پایین راست رو و چپ رو بر روی هم کوبیده می شود و به هنگا شل کردن زیر ذار آنها را بیرون می آورند.

گیاهانی است که دارای مواد مازوجی اند.گیاهان مازوج دار از جهت داشتن مقدار مازوج متفاوت می باشند.برخی از این گیاهان عبارتند از:بلوط،سماق،کاج،گردو،انار،هلیله،گندل،جفت.

کسی است که به موجب بارنامه حق دریافت بار را دارد.

واحد اندازه گیری قدیمی است که در اغلب نقاط ایران بویژه آذربایجان رایج بوده و معادل «800»گرم می باشد.

یا «شیرازه دوزی»

رنگ سنگ لاجورد که از خانواده رنگ آبی است.این رنگ ترکیبی از سفید،آبی و قرمز است و درآب غیرمحلول می باشد.لاجورد از سنگهای معدنی و به رنگ آسمانی یا کبود است.سنگ لاجورد را می سایند و محلول آن را در رنگرزی به کار می برند.انواع لاجوردی عبارتند از:1-بدخشی(مرغوب) 2-گرجی 3-دزماری 4-کرمانی اکنون مواد رنگزای حاصل از قطران زغال سنگ تا حد زیادی جانشین لاجورد شده است.