لغت نامه



عدم رعایت طرح و نقشه به هنگام بافتن فرش و زدن گره. غلط بافی بر دو گونه انجام می گردد: الف- عدم رعایت تناسب در نقش ها و نقشمایه ها: در ابعاد و فواصل نقش ها و قرینه بافی آن دقت لازم به عمل نیاید. ب- ناقص بافی و حذف بخشی از طرح: این حدف و نقص ممکن است نقشمایه ای را به طور یکجا در بر گیرد یا جزئی از آن را شامل شود. غلط بافی از «عیوب فرش» است و متاسفانه برطرف سازی آن اگر غیرممکن نباشد بسیاررمشکل است.

میزان و مقدار یک جسم که در جسم دیگر حل شده باشد. غلظت بر حسب وزن یا وزن به حجم محاسبه و تعریف می گردد.

یا «گره» که آن را «پاغنده، پاغند، پنجک، پنجش» هم گفته اند. هرچیز گلوله و پیچیده شده از جمله پنبه و الیاف آماده رشتن را نیز گویند.

یا جوزعه، غوژه. میوه پنبه را گویند که از تبدیل و تغییر شکل مادگی و رشد و نمو تخمدان بارور شده گیاه پنبه بدست می آید. اندازه غوزه در نژادهای مختلف پنبه متفاوت است و طول آن از «5/2 تا 5» سانتیمتر می رسد. غوزه ثمر بوته پنبه است و پس از رسیدن دهان باز می کند و می شکافد و دانه پنبه (پنبه دانه) به همراه «تارهای بلند» که وش نامیده می شود و در اثر رشد سلول های اپیدرم تخمک در هنگام باز شدن گل تشکیل می گردد بیرون زده می شود. ماشین یا کارگران غوزه را از بوته پنبه می چینند و الیاف پنبه و پنبه دانه را از آن جدا می کنند یا همانطور که غوزه بر بوته است الیاف پنبه را از داخل آن خارج می نمایند.

در استان فارس به ویژه بین ایلیات و عشایر و روستاییان آن صنایع بافندگی دستی از جمله قالی و گلیم بافی رواج دارد. استان فارس محدود است از شمال به استان اصفهان و بویراحمد و از جنوب به استان ساحلی، از مشرق به استان کرمان و از مغرب به خلیج فارس و کهکیلویه. کوهستان های این استان که به طور کلی از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده منطقه را مستعد دامداری و دامپروری نموده است. آب و هوای فارس به جهت مختلف بودن وضعیت جغرافیای استان و وسعت آن متفاوت است، در جنوب کاملاً گرم و در مرکز معتدل و در نواحی شمال که کوهستانی است سرد می باشد. وجود مراکز دامداری در این استان منطقه را مستعد بهره وری از محصولات دامی بویژه پشم آن در کار صنعت بافندگی و بالاخص قالی و گلیم بافی نموده است و همین امر موجب گردیده تا هنر و صنعت فرشبافی در سطح استان و بین روستائیان و عشایر آن توسعه یابد. در این استان صنایع دستی دیگر از قبیل پارچه بافی قلم زنی، میناکاری، مینیاتور نیز رواج دارد. و دارای سابقه ای طولانی است ازجمله نوشته اند:«کازرون در جنوب ممسنی مهم ترین شهر صنعتی ایران در دوره قرون وسطی بوده که در آن هزاران نساج و جولاهه در کارگاه های صنایع دستی کار می کرده اند». بنا به تایید مورخان و جهانگردان فرشبافی در این استان و بین عشایر آن یعنی ایلات قشقایی، خمسه، ممسنی که در سراسر ناحیه پراکنده اند از دیرباز رایج بوده است. نقل شده است: پیش از اسلام در این استان حداقل سه ناحیه وسیع فرشبافی وجود داشته: اول دارب گرد شامل شهرهای داراب و فسا و جهرم بوده. دوم: کئره بیشابور که تا حاشیه ارجان و سرزمین لرنشین کهکیلویه امتداد داشته. سوم: بوانات و قونقری. فرش در استان فارس در حقیقت هنر و صنعتی عشایری است نه شهری و چنانچه دامداری که حرفه اصلی عشایر است بر اثر از بین رفتن چراگاه ها لطمه نبیند و پشم از گوسفندان محل کماکان فراهم شود بافتن فرش این هنر اجدادی عشایر نیز ادامه خواهد یافت. در فارس عشایر قشقایی، خمسه، ممسنی، باصری، بهارلو فرشهای ذهنی بسیار جالب می بافند. و طرح های زیبای بافت ایشان از جمله طرح «ترکی شیرازی» که بافت ایل قشقایی است معروفیت جهانی دارد. قالیچه های شکرلو، یلمه نیز به وسیله همین ایل که در سمیرم علیا و سایر نقاط آن ناحیه ساکن شده اند بافته می گردد. «قالیچه های شیری» نوعی دیگر از طرح هایی است که وسیله عشایر این منطقه فراهم می شود. گروه قالی های استان و عشایر آن، متقارن ترکی باف و نیز نامتقارن فارس باف می باشد، نقش اغلب هندسی است و رنگها مطلوب و جلوه گرند.

اصطلاحی و فرمولی است اقتصادی و بین المللی که به موجب آن «کالا در کنار کشتی در نقطه و محلی که جهت بارگیری بیم خریدار و فروشنده تعیین گردیده تحویل می شود» پیرامون وظایف خریدار و فروشنده در این فرمول بعنوان «بازرگانی بین المللی اصطلاحاات» مراجعه شود.

ته «رنگ».کیفیتی از رنگ که توسط لغاتی چون زرد، قرمز، بنفش ... بیان می گردد.

یا «سیاهه»

فرانسه از جمله کشورهای انگشت شمار اروپایی است که اصولاً مردم آن به امور دستی به ویژه انواع بافندگی علاقه دارد. فرانسه در اروپای غربی و شمال جزیره «ایبری» با 547026 کیلومتر مربع مساحت بین خلیج «بیسکاری» در اقیانوس اطلس از غرب و کشور بلژیک از شمال و آلمان و سویس و ایتالیا از شرق و اسپانیا ازجنوب قرار گرفته و دارای آب وهوایی معتدل مرطوب می باشد. 75 درصد مردم این کشور در شهرها از جمله پایتخت آن «پاریس» و مارسی، لیون، بردو، نیس سکونت دارند. کشور فرانسه بویژه در ناحیه شرقی به جهت کوهستانی بودن و مساعد آب و هوا برای پرورش گوسفند و استفاده از پشم و سایر فرآورده های دامی مناسب است مردن فرانسه از قرون 16 و 17 میلادی با بافتن فرش های پرزدار از طریق فرش ایران آشنا شدند اما قبل از آن در این کشور بافتن «گوبلن» و گلیم رواج داشته و بافتن فرش بدون پرز (گلیم) از آن پس بویژه اغلب در نواحی «آبوزان» ادامه یافته است. طرح های مورد استفاده در فرش فرانسه اغلب محلی و از ابتکارات مردم آن کشور می باشد و از ترئینات و نقاشی و گچ بری های فرانسوی الهام می گیرد. فرش های بافت فرانسه کوچک پارچه است و جنس پرز آن پشمی می باشد که با گره متقارن بافته می گردد.

میزان مشخصی از خسارت است که بیمه گر از جبران آن معاف می باشد.

واحد شمارس فرش.

کسی که با موسسه حمل و نقل قرارداد باربری تنظیم می نماید و بار را برای حمل تحویل می دهد. این شخص ممکن است تولید کننده، فروشنده و واسطه حمل و نقل باشد.

چو یزدان بگسترد فرش جلالت تو اندر جهان فرش نیکی بگستر)ناصرخسرو( همی گسترانید فرش تراب چو سجاده نیکمردان برآب )سعدی( گستردنی، آنچه بر زمین گسترده شود. بساط افکنده شده (منتهی الارب) کلمه فرش برای هر گستردنی بکار می رود. از جمله سعدی در گلستان فرماید: «... فراش باد صبارا گفته تا فرش زمردین بگستراند و دایه ابر بهاری را فرموده تا بنات نبات در مهد زمین بپرورد...» و فردوسی شاعر گرانقدر در شاهنامه: بگسترد فرشی زدیبای چین که گفتی مگر آسمان شد زمین فرش در بین عامه مردم به زیراندازی گفته می شود که با مواد اولیه طبیعی مانند الیاف «پنبه، ابرشم، کتان» غیره یا مصنوعی بصورت دستی یا ماشینی بافته شود. اگرچه «گلیم، زیلو، جاجیم، پلاس، نمد» و امثال آنها نیز فرش اند اما اصطلاح فرش معمولاً برای «قالی» بکار می رود. حرفه «فرشبافی» به شهادت تاریخ بعد ازسایر مشاغل نظیر سبد بافی، پارچه بافی در دوران مادرشاهی و زمانی که مردان به شکار و جنگ مشغول بوده اند ابتدا توسط زنان پدبد آمده و تا امروز بیشتر وسیله همین گروه ادامه یافته است. بدون شک فرش های اولیه از پوست درختان و حیوانات و سایر الیاف نباتی تهیه می شده و پس از اهلی شدن گوسفند از پشم آن برای فرش های پرزدار استفاده گردیده است. طرز بافتن و رنگرزی و حتی ریسیدن نخ از الیاف با گذشت زمان و پیشرفت تمدن بشر تغییر یافته و بدین جهت اینک یکی از روش های پی بردن به درجه تمدن هریک از اقوام پیشرفت هنر وصنعت بافندگی ایشان و بویژه فرشبافی است. در اینمورد که اولین قالی بافته شده از کدام قوم است قاطعانه نمی توان اظهار نمود همان گونه که نسبت به مبداء و مولد بسیاری از دست آوردهای تاریخی انسان نمی توان نظری داد، اما آنچه مسلم است و نوشته های تاریخی در مورد هدایای ایرانیان به سرداران و بزرگان سایر ملل و اقوام نشان می دهد مردم دیگر نقاط جهان از طریق فرش ایران به چگونگی این هنر و صنعت آگاهی یافته اند. کشف فرش «پازیریک» با پرز پشمین و دارای رنگهای متعدد از جمله سرخ و سبز و آبی زرد و طرح و نقشمایه های بکار رفته در آن نشان دهنده پیشرفت و تکامل هنر و صنعت فرشبافی و فنون جانبی آن از جمله رنگرزی و طراحی در ایران باستان ناست. در سایر نقاط جهان مانند چین، مصر، ارمنستان، قفقاز، شبه جزیره هندوستان نیز فرشهای قدیمی بدست آمده که گویای قدمت صنعت فرش بافی در جهان و تاثیرگزاری طرح و نقش و بافت و رنگ آمیزی فرش ایران بر این صنعت در سطح گیتی است. فرشبافی در ایران صنعتی است روستایی و عشایری که بدلیل گسترده بودن و پراکندگی مراکز تولید تاکنون متاسفانه اطلاعاتی دقیق و فراگیر از آن تهیه نشده است. بدین لحاظ نمی توان آماری از تعداد مراکز، کارگاههای قالیبافی، دار قالیبافی، مقدار مواد مورد مصرف در این صنعت، تعداد قالیبافان تعداد فرش بافته شده در سال، تعداد فرش صادره و سایر آگاهی ها بدست داد، تا با مطالعه آنها نسبت به تامین مواد موردلزوم و عموماً بهبود وضع بافت غفرش و نیز فرشبافان اقدامی جدی نمود. لذا همانطور که در ذیل عنوان آمار فرش و فرشبافی ایران آمده است یکی از اقدامات ضروری و اولیه موسسات دست اندرکار آمار کشور یا فرش، تهیه آماری همه جانبه و گویا دراینباره در یک مقطع زمانی است. فرش، این کالای هنری، صنعتی دارای انواع و ویژگی هایی است که آن را از سایر فرآورده ها ممتاز می سازد. علم فرش و فرش شناسی خوشبختانه طی قرن اخیر به صورت دانشی مستقل و جداگانه بررسی شده و مورد توجه محافل علمی قرار گرفته است. اگرچه پایه گذاران این علم در حقیقت و بدون شک زحمتکشان گمنام طراح و بافنده و رنگرزی هستند کهنسل به مسل و سینه به سینه این هنر و صنعت مردمی را به یمدیگر منتقل نموده اند اما خدماتی را که پژوهشگران و مستشرقان غربی و در سالهای اخیر ایرانی و رقی در اینباره نموده اند نباید از نظر دور داشت. «یولییوس لسینگ» رئیس موزه منسوجات برلین در ردیف اولین کسانی است که این علم را به جهانیان معرفی و شناسانیده اند، او با نوشتن کتابی به نام «نقوش فرش های مشرق زمین از روی اصل و از روی تابلوهای قرن 15 و 16 میلادی» در سال «1877م» این دانش را پی ریزی نمود و عرضه داشت (ف.با.فسا)

به منظور اندازه گیری ابعاد و سطح فرش باید آن را روی زمین صاف پهن کرد به نحوی که هیچ گونه ناصافی و چین و چروک نداشته باشد، سپس طول و عرض آن رابا متر پارچه ای یا فلزی دارای تقسیمات سانتی متر و میلی متر به شرح زیر اندازه گیری نمود: الف- درازا در سه نقطه فرش که کناره ها و میان آن است اندازه گیری می شود و میانگین اندازه ها درازای فرش خواهد بود. ریشه و گلیم باف فرش در این اندازه گیری محسوب نمی گردد مگر آنکه در قسمت گلیم باف نقشی اساسی یا زری بافی یا نقشی خاص بافته باشند که در این صورت این قسمت به طول فرش اضافه می شود. ب- پهنا- ابتدا فرش از طول به دو قسمت و سپس هر قسمت یکبار در کناره ها و بار دیگر در وسط اندازه گیری شود، در نتیجه جمعاً پنج جای فرش برای تعیین پهنای آن اندازه گیری میانگین اندازه ها پهنای آن را نشان می دهد. قسمت کناره پیچ و ملیلیه دوزی جزء پهنای فرش محسوب نمی گردد. اندازه گیری فرشهای ابریشمین به روش بالا انجام می شود.

فرش دستباف به عنوان زیرانداز یا آنچه که از جنس قالی و سایر فرشها برای پوشاک یا تزیین یا وسایل کار و غیره فراهم می سازند دارای انواعی است که برخی از آن به شرح زیر می باشد: اول :قالی یازدهم : چنته یا توبره دوم: گلیم دوازدهم :روزبینی سوم :پلاس سیزدهم : پاپیچ چهارم :زیلو چهاردهم :تنگ اسب پنجم :جاجیم پانزدهم : کمربند ششم : نمد شانزدهم :افسار شتر هفتم :جل هفدهم : بند پرده هشتم :جل هیجدهم :قاب دعا نهم :جوال نوزدهم :روگیوه ای دهم :خورجین بیستم :هیبه یا همیان بیست و یکم : نمکدان یل کیسه حمل نمک اما فرش بطور کلی و به عنوان زیراندازهای دارای انواع ذیل است: الف- فرش دستباف: به انواع این گونه فرش در فوق اشاره گردید. ب- فرش ماشینی یا مصنوعی: که وسیله ماشین و در کارخانه با الیاف مصنوعی بافته می شوند. پ- کف پوش نسجی: کف پوشهایی را می گویند که بی نقش یا با نقش از الیاف مصنوعی وسیله ماشین و در کارخانه بطور متری و بدون آنکه دارای قطعات مشخصی باشد بافته گردد. ت: کف پوش انعطافی یا نمدی: که نسجی نمی باشد و از مواد مصنوعی ساخته می گردد.

تاریخ بافت فرش را بطور دقیق منحصراً از روی نوشته ایکه بر آن بافته شده مانند تاریخ، نام بافنده، نام سفارش دهنده، در عهد سلطنت... و غیره مشروط به اصلی بودن و صحت نوشته ها می توان تشخیص داد. کارشناسان فرش با عطف توجه به برخی شواهد نز تاریخ و محل بافت آن را بطور تقریبی مشخص می سازد. برخی از این شواهد عبارتند از: الف: مواد اولیه و رنگ آمیزی فرش: زیرا در برخی مقاطع تاریخی مصرف مواردی بیش از سایر زمانها متداول بوده است. ب: مقایسه فرش مورد نظر با فرشهای مشابه تاریخ دار: این روش با توجه به اینکه نمونه های متعددی از عهد صفویه یعنی زمان شکوفایی هنر و صنعت فرش باقی مانده به ویژه برای شناخت فرش های بافته شده در آن عهد قابل قبول به نظر می رسد. 1: طرح و نقش و نقشمایه: طرح ها، نقش ها، بن نگارهای فرش در زمانهای مختلف وسیله هنرمندان چیره دست و طراح در جهت تکامل تغییر نموده و این تغییرات که متأثر یا هم گام با سایر هنرهای دستی و تزئینی از قبیل کاشی کاری، ملیله دوزی، تذهیب کتاب های خطی، نقاشی بوده می تواند نشان دهنده تاریخ تقریبی بافت فرش باشد. ت: روش بافت: با توجه به اینکه بافتن فرش خودکاری است سنتی و متأثر از خلق و خوی و اعتقادات و خواسته های بافنده و طبیعت اطراف او و روشهای زندگی اش و این اعتقادات و روشها همواره متغیراند می توان با مطالعه آنها بطور تقریب به قدمت بافت فرش پی برد. ث: اسناد و مدارک تاریخی: معمولاً در اسناد مربوط به فتوحات، غارت ها، وقف، ازدواج، سفارش بافت، اموال خانوادگی، سفرنامه ها ضمن سایر موارد اشاره به اموال از جمله فرش هایی می گردد و این فرشها در خانواده ها یا سلسله ها و مساجد و معابد شناخته شده باقی می ماند. بطور مثال: 1- در خانواده نگارنده وصف دست فرشی در عقدنامه ای به تاریخ 1310 هـ.ق به عمل آمده که آن «دست فرش» اگرچه به کلی پوسیده شده اما باقیمانده است. 2- چند تخته قالی های بافت سال 1010 هـ.ق (1601 م) کاشان که به سفارش «زیگموند وازا» پادشاه لهستان بافته شده و به عنوان جهیزیه به دختر او منتقل گردیده و اینک در موزه «رزیدنتز» مونیخ نگهداری می گردد.

مساحت فرش یا «فرش انداز» مقدار سططحی است که این دستباف به هنگام کاملاً پهن بودن پر می کند.

چون شکل انواع فرش هندسی است لذا اندازه گیری مساحت آن به روش تعیین سطوح اجسام و بشرح فرمول های زیر انجام می گردد:الف- چناتچه فرش مربع باشد: s=L2. ب- اگر فرش مستطیل باشد: s=L×W /پ- اگر فرش دایره باشد: s=R2×P. در این فرمولها «s» مساحت و «L» طول و «W» عرض و «R» شعاع دایره و «P» عدد ثابت «14/3» می باشد.

فرشی که حداقل پرز آن از نخ ابریشم باشد. این گونه فرش ها را از آن جهت که نخ ابریشم در کدام قسمت آن به کار رفته باشد به نام های زیر می نامند: 1- «فرش گل ابریشم» که فقط برخی از نقش های آن ابریشمین بافته شود. 2- «فرش کف ابریشم» که متن یا زمینه فرش را با نخ ابریشم بافته باشند. 3- «فرش چله ابریشم» که چله فرش با نخ ابریشم بافته شده باشد. 4- «فرش تمام ابریشم» که تماماً از نخ ابریشمین فراهم شده باشد. بدیهی است که جنس گلیم باف بستگی به جنس تار و پود آن دارد، اگر تار و پود ابریشمی است ،گلیم باف نیز اغلب ابریشمی خواهد بود. تولید فرش ابریشمی نسبت به سایر فرش ها دارای هزینه بیشتری است زیرا: 1- پرورش کرم ابریشم، تهیه ابرشم وقت بیشتری مصروف می نماید و نیاز به مهارت دارد و معمولاً انجام آن به وسیله کارگران با دستمزد بالا صورت می گیرد. 2- بافتن فرش به جهت ظرافت و رجشمار بالای آن نیازمند مهارت و صرف وقت بیشتری است. پژوهشگران ایران از قدیمی ترین تولیدکننده فرش های ابریشمی می دانند و امروزه در این سرزمین بیش ترین و جالب ترین این گونه فرش ها در اصفهان، قم، کاشان، تبریز بافته می شود.

ابعاد فرش که ضمناً با کمک آنها می توان مساحت این دست باف را بدست آورد عبارت است از: الف- در فرش های چهارگوش (مربع – مربع مستطیل) طول و عرض. ب- در فرش های گرد و دایره ای و بیضی قطرها. ابعاد فرش اعم از قالی یا سایر انواع آن ضابطه خاصی ندارد و در اندازه های مختلف تعیین و بافته می شود اما در بین فرش شناسان و بازاریابان ابعادی خاص متداول است.

در میان فرش های دست باف اغلب نقاط ایران مواردی استثنایی بافت می گردد ضمناً در طراحی و بافت آن منتهای هنرمندی و ظرافت و دقت بکار رفته است. به دلایل زیر ممکن است فرش بصورت استثنایی درآید: الف- غیرعادی بودن ابعاد و شکل و طرح. در برخی موارد و بنا بر صفارش افراد یا مؤسسات و کشورها فرش هایی با ابعاد استثنایی چه از لحاظ طول یا تناسب ابعاد و چه از لحاظ طرح بافته می گردد. اینگونه قالی ها اغلب هنری است و جهت زیرانداز بکار نمی رود. ب- غیرمعمول بودن مواد اولیه و بافت: برخی فرش های سفارشی و هنری را با انواع رشته های غیر معمل مانند نخ های طلا یا نقره و زرین و سیمین می بافند یا دریافت آن روش غیر معمول بکار می برند. پ- تزیین انجام عملیاتی تزیین گونه چون دادن کادر یا برجسته نمودن گل ها یا استفاده از الیاف بسیار مرغوب و دست چین نیز مشروط بر داشتن بافت خوب فرش ها را استثنایی می نماید. فرش ممکن است با سنگهای قیمتی چون الماس و غیره هم تزیین گردد که در این صورت آن را فرش «مرصع» گویند.

مساحت فرش. آن مقدار از سطح اطاق یا سایر محل هایی که فرش گیر می باشد.

...درم دارم و گنج و دینار نیز همان فرش دیبا و هرگونه چیز)فردوسی) «جایگاه فرش ایران در میان دست باف های سایر ملل ممتاز است...» این واقعیتی است که جملگی هنرمندان و فرش شناسان جهان برآنند. این جایگاه رفیع نه به سادگی بلکه با تحمل رنج فراوان بافندگان و سایر هنرمندان گمنام دست اندرکار فرش طی قرن ها، در وضعیت سخت و طاق فرسای زندگی ایشان احراز گردیده است. جایگاه فرش ایران امروزه که شرایط زیستی فراهم سازندگان آن در جهت بهبود تغییر کرده و وسایل و ابزار کار در چرخه تولید، روند تکاملی بافته طبیعی است که: نتنها باید حفظ شود بلکه می بایست بر قله ای بمراتب فرازمندتر از گذشته استقرار یابد، و با هوشیاری و به صورتی همه جانبه پاسداری گردد. بدیهی است در غیر اینصورت رقیبان در سراسر گیتی بدانگونه که طی نیم قرن گذشته بعضاً دیده شده است موقعیت فرش ایران را مورد تهدید قرار داده بر این جایگاه تکیه خواهند زد. موقعیت ممتاز فرش کشور ما متاسفانه وسیله عوامل اجتماعی داخلی بیش از هر پدیده مخرب دیگرتهدید می گردد. برخی از عوامل تهدید کننده عبارتند از: 1- مهاجرت بی رویه، به ویژه نسل جوان روستایی و ایلات و عشایر که اغلب بافندگان فرش اند به شهرها به امید واهی استفاده از رفاه ظاهری روز افزون این مراکز جمعیت و در نتیجه کمبود کارگران ماهر بافنده که پی آمدی چون کاهش مهارت ها، کمبود نیروی کار، افزایش دستمزد کارگران در پی خواهد داشت. 2- سقوط کمیت مواد اولیه فرش از جمله پشم و رنگ و جایگزینی الیاف مصنوعی و رنگهای شیمیایی نامرغوب بجای انواع طبیعی آن که این عامل نیز ریشه اجتماعی دارد و به حسن شهرت این دستباف لطمه می زند. بازگردانیدن موقعیت فرش ایران این هنر دیرپا و صنعت قوام بخش پایه های اقتصاد کشور به جایگاه ارجمند خود در سطح جهانی نیازمند برنامه ریزی دقیق و حساب شده و اقدامات همه جانبه علمی، اجتماعی، صنعتی و فنی است. می توان موارد زیر را از رئوس این اقدامات برشمرد. اول – امور زیربنایی و اساسی و بلنددمدت: الف- ایجاد مراکز علمی و عملی: این مراکز در سطوح تحصیلی از ابتدایی تا مراحل عالی در امور مختلف فرشبافی با وظایف زیر بوجود می آید: 1- تربیت استادکاران و محققان در هر یک از رشته های طراحی، رنگرزی، ریسندگی، بافت، رفوگری و بازاریابی. 2- پژوه در امر تکثیر و بهبود روش کاربردی مواد رنگینه گیاهان. این اقدام «دانش فرش» را قوام می بخشد و فرشبافی و صنایه جانبی آن را به صورتی علمی مطرح می کند و علاقه به آن را در نهاد افراد پایدار می سازد. ب- برقراری مؤسسه ای قدرتمند و واجد صلاحیت و مسؤل در کار فرش به منظور: 1- سرپرستی امور فرش ایران و مؤسسات مربوطه و تدوین خط مشی لازم پیرامون توسعه و ترویج این هنر و صنعت ونظارت بر اجرا صحیح خط مشی مذکور. 2- نظارت بر امور فرشبافی در شور از مرحله توسعه امر تهیه مواد اولیه تا فراهم سازی طرح و نقشه و سپس بافتن و بازارایابی و ایجاد نمایشگاه ها در جهت معرفی فرش ایران. 3- کمک به برقراری مؤسسات جانبی در جهت یاری دست اندرکاران فرش همچون بانک اعتبارات و اطلاعات فرش، شرکتها و اتحادیه های تعاونی فرشبافان و غیره. دوم- اقدامات فوری و کوتاه مدت: الف- جلوگیری از ورود پشم و رنگهای نامرغوب و تشویق دامداران داخلی به تکثیر دام از نژاد پشمی منتخب و تیز توسعه کشت گیاهان رنگدار و توزیع مواد مرغوب بین فرشبافان از طریق مؤسسات مسؤل. ب- اجرای برنامه های ارشادی فرشبافان بویژه روستائیان و عشایر از طریق اعزام کارشناسان به مراکز بافت و نیز رادیو و تلویزیون. پ- تهیه اوراق تبلیغاتی و چاپ کتب به زبانهای مختلف برای معرفی و ارائه حقایق و ویژگیهای فرش ایران به جهانیان و شرکت در نمایشگاه ها و سمینارهای بین المللی به منظورر بازگویی وجوه برتری فرش دستباف ایران. ت- مطالعه پیرامون بازارهای مهم فرش و توسعه امر بازاریابی این کالای هنری. ث- تدوین مقررات و قوانین لازم پیرامون: 1- ثبت طرح ها، نقشه ها و سایرابتکارات دست اندرکاران در دفتر ویژه به نام مبتکران به منظور تشویق هنرمندان در ارائه نظریات ارزشمند خویش. 2- جلوگیری از تقلبات در کار فرش. 3- بیمه عمومی کلیه افرادی که به کار فرشبافی و مشاغل جانبی آن اشتغال دارند.

نوعی از فرش دستباف است که طرح و رنگ آمیزی و بافت آن معمولی است و قیمتی متوسط و در نتیجه خریدار بیشتری در بازار دارد. رجشمار این گونه فرشها معمولاً از «21 تا 35» در گره است.

معروف ترین فرش ایران که پیرامون مشخصات و سرنوشت آن داستان های بسیار گفته و نشوته اند. ابوجعفر محمد طبری (311-225هـ.ق) در این باره در تاریخ خود می نویسد: «...یک قالی بسیار عالی کار ایران موسوم به «بهار خسرو» در قصر تیسفون که در نوشته جات پارسی بنام طاق کسری موسوم است موجود بوده است که طول آن 45 قدم و عرض آن 90 قدم بوده».در مورد این فرش آورده اند که «...برای خسرو انوشیروان بافته شده و تا زمان یزگرد سوم در موارد خاصی در قصر مداین گسترده می شده، و طول آن 30 گز و عرض آن نیز 30 گز بوده است». در بافت فرش که نشان دهنده تکامل هنر و صنعت فرشبافی و صنایع جنبی آن مانند رنگرزی، ریسندگی، در ایران در 14 قرن پیش می باشد از نخ های نوع عالی پشم و ابریشم و زر و سیم و انواع جواهرات و گوهرهای رنگارنگ استفاده شده است. ترنج آن تصویر حوض آبی بوده و در کنار جوی ها گل های رنگارنگ از لعل و یاقوت و مروارید و سایر سنگ های قیمتی نصب شده و درخشندگی خیره کننده داشته است، متن قالی نیز باغ و گلستانی را نشان می داده که با درختان سرسبز و انواع غنچه و شکوفه تزیین یافته است.

یا «حاشیه درباری، حاشیه سرخود» فرشی است که حاشیه نداشته باشد و نقشه متن تا کنار اده بافی فرش با «حاشیه باف ساده» ادامه یابد.

قدیمی ترین فرش موجود جهان که تاکنون بدست آمده جل اسبی است که بسال 1327-1328 شمسی در نقطه ای بنام «پازیریک» در 80 کیلومتری مرز مغولستان خارجی و 200 کیلومتری جنوب شرقی «بی ایسک» در مقبره ای متعلق به شاهان سکایی میان یخ ها وسیله پروفسور «رودنکو» کارشناس روسی کشف شده است پازیریک منطقه ای است در کوههای «آلتایی» و در «اوست اولاکان» سیبری جنوب. این فرش که نسبت به طول زمان بافت آن تا امروز بسیار خوب مانده در حال حاضر در موزه «آرمیتاژ» لنین گراد اتحاد جماهیر شوروی سابق در محفظه ای خالی از هوا نگهداری می گردد. به سال 1950 در شوروی پیرامون کشفیات پروفسور «رودنکو» کتابی انتشار یافته که در آن شرح مشخصات این قالیچه آمده است. پروفسور رودنکو معتقد است که این فرش کار مردم «مادیاپارت» خراسان بزرگ است. به هرحال کشف این فرش که حدود سه هزار سال پیش بافته شده نشان دهنده این حقیقت است که صنعت فرشبافی بیش از پنجاه قرن در ایران سابقه دارد. مشخصات فرش «پازیریک» بطور خلاصه بشرح زیر است: ابعاد: 6فوت و 8اینچ در 6فوت معادل 210 × 183 سانتیمتر. طرح: نسبت به قدمت آن بسیار پیشرفته. نقش: قسمت بیرونی حاشیه نق تکراری کوچکی از جانوری افسانه ای و بال دار و پس از آن یک ردیف سوار که یک در میان ایستاده سوار بر اسب اند و جملگی در حال راه رفتن. یک ردیف گوزن خالدار یک در میان با سواران و پیادگان مذکور یافته شده است و مردانی که در کنار اسبان راه می پیمایند با پوشش و اسلحه خود آشکارا نقش ستون های تخت جمشید را بیاد می آورند. جنس پرز: پشم رنگ های بکار رفته: سرخ، سبز، آبی، نارنجی، و نوعی سبز متمایل به آبی که بنام زنگ پازیریک معروف است. نوع گره: متقارن (ترکی باف) تعداد گره در ده سانتی متر مربع: 3600 عدد مورد استفاده: پوشش اسب بوده.

یا «فرش تمام پشم» فرشی است که تار و پود و پرز (خامه) آن از مس پشم باشد. انواع فرشها از جمله قالی، قالیچه، گلیم، پلاس، جاجیم را پشم در پشم نیز می بافند.

فرشی است که تار و پود و رز آن یا حداقل «پرز» آن که گوشت و خواب فرش را می سازد از جنس نخ پشمی باشد. دوام فرش پشمی اعم ازقالی، قالیچه، گلیم، پلاس، جاجیم و غیره نسبت به فرش هایی که با سایر الیاف بافته می شود بیشتر است. علاوه بر دوام، فرش پشمی دارای مزایای زیر می باشد: 1- مقاومت بیشتر برای بهره برداری و در مقابل سایش. 2- قدرت رنگ پذیری ببیشتر و رنگ آمیزی بهتر. 3- جذب بهتر گرد و خاک. 4- قدرت تولید الکتریسیته ساکن بر اثر جذب رطوبت. 6- درجه بالای پذیرش پاکیزگی و تنظیف در مقابل شامپو و سایر شوینده ها و حتی جارو کردن و غیره. 7- قدرت مقاومت بیشتر در برابر آتس سوزی و شعله ور گردیدن. 8- زیبایی و شفافیت ظاهری و افزایش این خواص بر اثر پاخوردن.

فرشی که طرح و بافت آن اندازه استاندارد و حالتی عادی، مشخص، یکنواخت داشته باشد و در طراحی و بافت آن سلیقه همگان ملحوظ گردد. به خلاف «فرش هنری» که هنرمند طراح آن به هیچ وجه در چهارجوب ضابطه مشخص قرار نمی گیرد و از هر جهت خواسته و سلیقه خود را در آن اعمال می کند.

فرشی که تار و پرز آن از نخ ابریشم فراهم گردد. این گونه فرش را «فرش ابریشمی» نیز نامند معمولاً پود این فرشها از نخ پنبه است، اما به کار بردن پود ابریشمی دوام آن را افزایش می دهد زیرا مقاومت ابریشم و پنبه یکنواخت نیست و فرش ابریشمی با پود پنبه ای زودتر از بین رفته از هم گسیخته می گردد. چله ابریشمی را در فرش ابریشمی به کار نمی برند زیرا دوام الیاف ابریشم و پشم نیز متفاوت می باشد و اینکار به استحکام فرش لطمه می زند.

یا «فرش پشم در پشم»

یا «فرش ریشه ابریشم، چله ابریشم» فرشی است که نخ تار (چله) آن از جنس ابریشم باشد. این گونه فرشها ظریف، بادوام بوده و پود و پرز آن نیز متناسب با «چله» انتخاب و مصرف می گردد. معمولاً فرش های ریزبافت بالاتر از رجشمار (50) تون ابریشم است.

فرشی که تون یا چله ی آن از نخ پشمی فراهم گردیده باشد.

فرشی که تون یا چله آن از نخ پشمی فراهم گردیده باشد.

فرشی که چله (تار، تون) آن از الیاف پنبه باشد

فرشی است که دارای «حاشیه» باشد. حاشیه ممکن است یک ردیف بیشتر، نازک یا پهن یا هر دو گونه انتخاب گردد.

نوعی از فرش درشت باف است که در طراحی و رنگ آمیزی و بافت آن دقتی به عمل نیامده و حتی نخ پنبه ای در پود یا پرز آن به کار می رود. معمولاً این فرش ها با پشم درجه «3 و 4» و پرز بلند بافته می شود و با قیمت ارزان به فروش می رسد.

فرشی است که از «پشم خودرنگ» و دارای رنگ طبیعی بافته شده باشد.

کمتر فرآورده ای یافت می گردد که در ارتباط با سایر فعالیت های اقتصادی جامعه گسترده ای چون فرش وسیع و همه جانبه داشته باشد این خود نشانگر اهمیت اقتصادی این دستباف صد در صد هنری است.فرش مستقیم و غیر مستقیم با سایر کوشش های اقتصادی مردم ما در ارتباط است، برخی شاخه های این ارتباط به شرح زیر می باشد: الف: ازلحاظ مواد اولیه از جمله با افراد و موسسات زیر: 1- کشاورزان پنبه کار و افراد و مشاغلی که با ایشان سروکار دارند از جهت مصرف پنبه در نخ تار فرش. 2- دامداران و افرادی که با ایشان در ارتباط از لحاظ تأمین پشم که ماده اولیه بسیار مهم فرش است. 3- نوغان داران و پرورش دهندگان کرم ابریشم و کسانی که با ایشان در ارتباط اند مانند صاحبان توتستان ها و فروشندگان «تخم نوغان».4- فروشندگان مواد رنگ دار و رنگزای طبیعی و مصنوعی اعم از داخلی و خارجی و در نتیجه در ارتباط با واردکنندگان و گمرکات و غیره. 5- فروشندگان سایر مواد از جمله دندانه ها، ضدبیدها مواد تمیزکننده. 6- سازندگان وسایل از قبیل دار، شانه، پاتیل و غیره. ب: از جهت کار با افراد و موسسات زیر: 1- کارخانجات پنبه پاک کنی. 2- کارخانجات حلاجی پنبه و پشم یا افرادی که بطور دستی این کار را انجام می دهند. 3- کارخانجات ریسندگی و تاب دهی نخ یا افرادی که دستی این کار را انجام می دهند. 4- رنگرزان و عوامل آنها. 5- طراحان و نقشه کش ها. 6- نصب کنندگان دار، چله کش ها بافندگان، استادکاران. 7- رفوگران، ترمیم کاران، از جهت برطرف سازی عیوب فرش. 8- کارگرانی که مامور خرید انواع وسایل اند. 9- شویندگان و صیقل دهندگان فرش. پ: از لحاظ معاملات و تجارت فرش با: 1- واسطه ها، پیله وران، کسبه، تجار فرش داخلی، صادرکنندگان. 2- بازاریابان، کارگران و کارمدان موسسات تجاری. 3- موسسات دولتی چون موسسه استاندرد و تحقیقات صنعتی ایران ایران، بانک ها، گمرکات، اطاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران ... به طور کلی فرش و صنایع جنبی آن در به گردش درآوردن چرخ اقتصاد جامعه ما و ایجاد کار برای میلیون ها افراد ذیربط و نیز تقویت بنیه ی اقتصادی کشور از طریق افزای سپرده های خارجی و تامین ارز تأثیر بسزا و قابل توجه دارد.

فرشی است که بافت آن درشت و رجشمار آن کم باشد. رجشمار فرش های درشت باف از 15 تا مرز 30 رج است.

فرشی است که وسیله بافندگان و با دست بافته گردد بر خلاف فرش «ماشینی، مصنوعی» که در کارخانجات مخصوص وسیله ماشین فراهم می شود. معمولاً اصطلاح فرش دستباف برای قالی و انواع آن مصرف می گردد و گلیم یا زیلو و جاجیم و پلاس اگرچه با دست بافته می شود اما عنوان فرش دستباف ندارد.

فرش کالایی است هنری، صنعتی. این دستباف ضمن به وجود آوردن صدها حرفه گوناگون و به کارگیری میلیون ها افراد روستایی، عشایری، شهری در این مشاغل دارای ویژگی هایی است که آن را از سایر دست آوردهای بشر ممتاز می سازد. هنر است، صنعت، تجارت، پشتوانه خانواده ها و اعتبار ملی و ذخیره ارزی کشور می باشد. برای هر یک از طبقات جامعه از پیر و جوان، زن و مرد سرمایه ای مطمئن و در دسترس است. مجموع این ویژگی های متفاوت در یک فرآورده به ندرت گرد می آید و چنین است که بسیاری از افراد کشورما از هنرمند، طراح، رنگرز، بافنده، کاسب، تاجر، واسطه، بازاریاب به حق به جانب فرشبافی و حرفه های جانبی آن کشانده شده اند. ویژگی های فرش دستباف را می توانن به شرح زیر خلاصه نمود: الف: فرآورده ای است هنری ناب به گونه ی یک تابلو نقاشی. ب: کالایی است فنی که فراهم سازی آن نیاز به آشنایی به فنون ویژه و کارگران متخصص دارد. پ: دست آوردی می باشد سنتی که با فرهنگ مردم اجین گشته است تا آنجا که عامه مردم بدان علاقه دارند و عشق می ورزند و این علاقمندی اجدادی بوده و نسل به نسل منتقل گردیده است. ت: عرصه وسیع و پردامنه ظهور هنر هنرمندان ایرانی است و این گروه ممتاز از جامعه ما با دست باز و وسعت تاخت و تاز در این میدان هنرنمایی می کنند و توسن قلم می رانند. ث: بالا برنده سطح اشتغال در میان مردم کشور است. ج: اوقات فراغت و بیکاری روستائیان و عشایر و ایلیات را فرا می گیرد. د: کسب و تجارت را رونق می بخشد و موجب گرمی بازارهای داخلی و خارجی کشور می گردد. ذ: سطح خودکفایی و اعتبار فردی و عمومی را در جامعه بالا می برد زیرا نه تنها تبدیل مواد اولیه به فرش خود ارزش افزوده ای قابل توجه ایجاد می کند، بلکه بر اثر تغییرات داخلی و خارجی بازار و قیمت ها بهای آن همواره رو به فزونی است.

فرشی است که در دوروی آن دو نقش متفاوت با رنگ های مغایر بافته شود فرش دورو رینتی هنری بوده و برای بهره برداری در زیر پا به کار نمی رود. برای بافت این نوع فرش در دارهای ایستاده دو نفر هم زمان از پشت و روی دار می توانند به کار بافت بپردازد با یک نفر ابتدا یک ردیف گره را از یکرو می زند و سپس به بافت یک ردیف از پشت می پردازند. دو طرف فرش رو محسوب می گردد و اصطلاح پشت در بالا برای مشخص شدن جهت کار آمده است. چله کشی این نوع فرش ابتدا دو صفحه ای انجام می شود و سپس تبدیل به یک صفحه می گردد. دو رو بافی در ایران سابقه طولانی دارد و به احتمال زیاد از بافته های ساده تر مانند پارچه آغاز گردیده است. پارچه دورو که در قدیم بافته می شده منسوجی بسیار زیبا و ارزشمند بوده و بیشتر در یزد سابقه تولید دارد. زردوزی های نقش دار ابریشمی، حوله های ساده با طرحهای هندسی و سیاه و سفید، که هر رویه صورت معکوس رویه دیگر است از اینگونه بافته ها می باشد.

اینگونه زیراندازها اعم از قالی، قالیچه، گلیم، پلاس، زیلو و غیره با وجود تنوعی که در طرح و رنگ دارد، عموماً ساده و با خطوط هندسی و شکسته و طرح و نقشی ذهنی و بدون تدوین مقدمات بافته می شود. زیبایی طبیعی، استحکام، اصالت طرح و نقش، ارزانی قیمت مزایای فرش های روستایی عشایری است. این مزایا نه تنها موجب کشش عامه به جانب استفاده از آن گردیده بلکه بقا و پایداری صنعت فرشبافی، این سنت دیرپا را در بین روستائیان و عشایر و ایلیات کشور تضمین نموده و نام اغلب بافدگان ازجمله عشایر ترکمن، قشقایی، کرد، بلوچ، شاهسون، بختیاری را به عنوان مردمی هنرمند و شکیبا پایدار ساخته است.

فرشی که ریز بافته شده و دارای «رجشمار» بالا باشد. در میان بازاریان و فرش شناسان معمولاً فرشی را که رجشمار آن از «40» بیشتر باشد، ریزباف نامند. نخ تار و پود اینگونه فرشها نازک تر اما از جنس مرغوب با مقاومت بیشتری انتخاب می گردد. بافتن فرش های ریز نیاز به بافندگان ماهر، مواد اولیه مرغوب، طراحان کار آزموده دارد. امروزه به طور متوسط اینگونه فرشها در مراکز فرشبافی تبریز، نایین، قم، اصفهان بافته می شود.

فرشی است که «چله» آن از نخ ابریشم باشد.

قالی یا سایر فرش هایی که «تار، چمله» آن از نخ پشم است. اینگونه فرش هاممکن است دارای پرز ابریشمین یا پشمین باشد که در این صورت فرش را ابریشمی یا پشمی نامند. نخ پشمی برای به کارگیری به عنوان ریشه فرش بهترین است مشروط بر آنکه این نخ از لحاظ جنس الیاف و تاب و لا با سایر مشخصات فرش منطبق باشد.

یا «فرش نخ» فرشی است که «تار، چله» آن از نخ پنبه ای باشد. ریشه اغلب فرش های معمولی اعم از قالی، گلیم، زیلو، جاجیم، پلاس نخ پنبه ای است.

یا «فرش ریشه پنبه»