لغت نامه



رنگهايي كه از«مواد رنگدارگياهي»گرفته مي شود.

رنگهايي است كه بلاواسطه دندانه ها ياموادتعاون جذب الياف ومنسوج مي شود اين رنگهااغلب داراي دوام وثبات شفافيت لازم نيستندومعمولافقط برروي الياف سلولزي مصرف مي گردنداگرچه بسياري ازآنهاالياف پروتئيني راهم رنگ مي كنند.پشم درحمام خنثي يااسيدي ضعيف بااينگونه رنگها رنگرزي مي گردد واصولارنگرزي اين رنگها درحمام اسيدي داراي يكنواختي خوبي نمي باشد. اين رنگهابعنوان مواد رنگرزي«تمايل ذاتي»ناميده مي شوند وموادانتخاب شده اي ازآن را ميتوان براي ايجاد فام هاي يك دست برروي مخلوط پنبه وپشم بكاربرد.

رنگهايي است كه بلاواسطه دندانه ها ياموادتعاون جذب الياف ومنسوج مي شود اين رنگهااغلب داراي دوام وثبات شفافيت لازم نيستندومعمولافقط برروي الياف سلولزي مصرف مي گردنداگرچه بسياري ازآنهاالياف پروتئيني راهم رنگ مي كنند. پشم درحمام خنثي يااسيدي ضعيف بااينگونه رنگها رنگرزي مي گردد واصولارنگرزي اين رنگها درحمام اسيدي داراي يكنواختي خوبي نمي باشد. اين رنگهابعنوان مواد رنگرزي«تمايل ذاتي»ناميده مي شوند وموادانتخاب شده اي ازآن را ميتوان براي ايجاد فام هاي يك دست برروي مخلوط پنبه وپشم بكاربرد.

مواد رنگزايي كه بااستفاده ازتغييروضعيت موادطبيعي بدست آيد.

رنگهاي طبيعي كه ريشه معدني دارد مثل مشكي آهن.بعبارت ديگررنگهايي كه وسيله رسوب فلزات درداخل منسوجات خودنمايي مي نمايد.

دورنگ كاملاخالص كه وقتي باهم مخلوط شوند توليدفام سفيدنمايند،اين رنگهاازنظرطراحي هنگامي كه دركنارهم يا دريك طرح قرارگيرند،هماهنگي داشته وخوشايندجلوه مي كنند.

ياموا د رنگزاي«جور»كه ازلحاظ مشخصات رنگرزي به صورت يكنواخت عمل كرده وتوليدرنگ جديدي بدون نايكنواختي مي كنندمانندمخلوط زرد وآبي كه سبزيكرنگ وبدون نايك نواختي توليدنمايد.

محلول هاي رنگ كننده اند كه چون ازتقطير برخي«مواد آلي»بدست مي آيند به آنهارنگ هاي قطراني نيزمي گويند. اينگونه رنگ ها درصنايع نساجي ورنگرزي مصرف بسياردارد.مهمترين رنگ هاي قطران عبارتنداز: 1-رنگهاي اسيدي،كه درمحيط اسيدي پشم،ابريشم ونايلون وامثال آن را رنگ مي كنند. 2-رنگهاي بازيك:كه براي رنگرزي الياف پشمي،نباتي،كاغذ بكارمي رود امابراي رنگرزي پنبه نيازبه دندانه دارد. 3-رنگهاي گوگردي:به رنگهاي سياه،آبي،زرد،سبزونارنجي يافت مي شوندوسياه آن بهتراست. 4-رنگهاي كوپن:اين رنگها را ابتداوسيله جسمي احيامي كنند وپس ازآنكه به يك تركيب محلول قلياني تبديل شدبكارمي برند. رنگهاي آلي دربرابرنور وشستشو وعوامل جوي داراي حداكثرمقاومت اند در رنگ كردن الياف نباتي وابريشمي وپشمي ازآنهااستفاده مي شود.معمولااين رنگ ها به الوان زرد،نارنجي،قرمز،آبي،سياه وجود دارند.

واقعيت وذات رنگ آنچه كه معرف رنگ واقعي است ورنگ مجرد بدان شناخته مي شود. به عبارت ديگررنگ اصلي كه به دورازتاثيرات«خطاي باصره»به چشم مي خورد.

يا«قول قزح»نيم دايره رنگارنگي كه گاهي موقع آمدن باران درآسمان ظاهرمي شود وهرگاه درحين آمدن باران آفتاب شود رنگين كمان درافق نمايان مي گردد،اين بدان جهت است كه اشعه آفتاب درقطرات باران داخل شده وهمانگونه كه درمنشورشفاف ديده مي شود تجزيه مي گردد ونيم دايره اي به رنگهاي(ازبالا)بنفش-نيلي(آبي تيره)-آبي-سبز-زرد-نارنجي-قرمزظاهرمي سازد. اين پديده طبيعي درفارسي اسامي گوناگون داردكه ازجمله اند:كمان رستم،آژفنداك،تيراژه،رخش،كمان بهمن،كمان سام،كركم،كلكم وسويسه. رنگين كمان درحقيقت يك قوس دايره اي است كه بارنگهاي طيف به وجودمي آيد.

يا«رونق بازار»گرم بودن بازار دادوستد ومعاملات يك كالابرخلاف كساد.

يا«پرز»اصطلاحي است رايج دربين فرشبافان «چلكه رخ»شمال شهرستان تربت حيدريه.

دست بافي است ازجنس قالي ياگليم كه برروي زين اسب مي اندازند وبرروي آن مي نشينند،ضمنابدن حيوان را گرم نگه مي دارد. بافتن روزيني باتوجه به اينكه ازجنس قالي باشد ياگليم مانند قالي ياگليم صورت مي گيرد ابعاداين دستباف متفاوتست وگاه به حدود5/1*3مترمي رسد(شكل شماره 143)

يانحوه استفاده از«سيستم متريك،سلسله متري»نوع اندازه گيري وسيله«متر»است اين روش كه ابتدادرفرانسه متداول شد بدين گونه است كه اولامتر(برابريك چهل ميليونيم طول نصف النهاربزرگ زمين)به عنوان واحدسنجش طول انتخاب گرديده وثانيااين واحد واجزاء واضعاف آن كه به صورت ده دهي(اعشاري)تقسيم بندي شده است براي اندازه گيري طول مورداستفاده قرارمي گيرد.

مقدارچربي پشم كه اثرات مفيد فراوان دروضعيت الياف آن جهت بهره گيري دركارفراهم سازي نخ هادارد وضمنابه صورت عمده پس ازخالص شدن درصنايع مورداستفاده قرارمي گيرد.

روغني كه قبل ازشروع كار ريسندگي براي ايجادمقاومت واستحكام ونرمي وانعطاف پذيري به الياف مي زنند. اين روغن كه بيشتردركارنساجي مورداستفاده دارد به نحوي انتخاب مي شودكه پس ازانجام عمل ريسندگي به سادگي شسته وبرطرف شود.

كسي كه پشم هاي اضافي قالي رامي گيرد واين زيراندازراصيقل مي دهد.عمل روكارگيري اعم ازآنكه بادست انجام شود ياماشينهاي خودكار وبرقي،وسيله افراد دقيق وماهرصورت مي پذيردزيراكاري است حساس وتاثيربخش درحفظ سلامت فرش وجلوه دادن به اين دستباف هنري.

تسطيح روي قالي وگرفتن پشم وارتفاع اضافي ساقه گره. روكارگيري ازحرفه هاي مستقل جانبي فرشبافي مي باشدكه ازحساسيت واهميت خاصي برخورداراست.تاچندي پيش اين كارفقط وسيله قيچي ياتيغه هاي مخصوص وصد درصد بادست انجام مي شد امااينك ماشينهاي دستي بانيروي محركه برق به كمك استادكاران روكارگيرآمده وسرعت بيشتري به كارآنهاداده ونتيجه رامطلوبيت خاص بخشيده است. روكارگيري نه تنها به هنگام «صيقل دادن»فرش بلافاصله پس ازخاتمه كاربافتن آن انجام مي گردد بلكه به هنگامي كه فرش دورنگ يارگه دارمي شود وارتفاع پرزهم كافي است به منظوربرداشتن يكي دوميليمترازارتفاع پرز ودرنتيجه نمايان گرديدن رنگ درون گوشت فرش كه به رنگ طبيعي آن نزديكتراست نيزانجام مي شود.

يا«جاجيم»

رويه گيوه ازديربازبااستفاده ازنخ پنبه اي باتاب ونقشه اي ويژه به صورت گليم باف دراغلب نقاط ايران بافته مي شود.روگيوه اي را«رووار»نيزنامند.

يا«روغناس،نياس» گياهي است كه ازريشه آن به عنوان رنگ قرمزطبيعي استفاده مي شود. برگهاي نوك تيزوگلهاي كوچك زرد رنگ متمايل به سبزدارد وبلندي آن تا دومترمي رسد وشاخه هايش بلند ونازك بوده وبرگ آن خوراك خوبي جهت دام مي باشد.ميوه اين گياه دانه هاي ريز وسياهي به اندازه خردل است كه شيرين مزه وروي آن راكرك هاپوشانيده اند.ريشه روناس ضخيم ونرم وگوشتي است وتادومتردرعمق خاك نفوذ مي كندوازسه بخش تشكيل شده اول مغزباريكي دروسط كه رنگ قرمزدارد ودوم بخش چوبي ضخيمي كه روي مغزاست وسوم پوسته نازكي كه برروي بخش چوبي كشيده شده اين ريشه ازماده اي اشباع گرديده كه داراي خاصيت جذب اكسيژن وتبديل آن به ماده اي قرمزرنگ است.ريشه ازسال سوم تاهفتم داراي ارزش رنگي بوده وپس ازسال نهم هيچگونه رنگي ندارد ومعمولايكساله آن دربازاربه فروش مي رسد.«روش تهيه روناس»بدينگونه است كه ريشه رادرآخرپاييزازخاك بيرون مي كشند وبااستفاده ازمقداربسياركمي اسيدسولفوريك وسپس محلول رقيق كربنات سديم ودرنهايت باآب شسته خشك مي كنند.مي سايند اين ساييده را«گل روناس»نامند. نوع روناس ايراني بوته اي بوده شاخه آن خارداراست. روناس درايران درآذربايجان ومازندران وكرمان كاشته مي شود ودراغلب نقاط به طوروحشي يافت مي گردد وبهترين روناس ايران درنواحي يزدبعمل مي آيد وروناس جنوب ازمحصول مازندران مرغوب تراست.رنگ روناس ازديربازدرجهان شناخته شده ومورداستفاده بوده اماموطن اصلي آن بنابه مشهورايران ياناحيه خاورميانه مي باشد. نوع زمين درايجادماده رنگي روناس مؤثراست.روناسي كه درزمين هاي داراي كربنات كلسيم رشدكند رنگ آن به مراتب بيشترازروناسي است كه درسايرزمين هامي رويد روناس بدون كمك دندانه قادربه رنگ كردن پشم به نحويكه رنگ ثابت داشته باشدنيست ودراين صورت رنگ آن كدرنيزخواهدبود. بهترين دندانه رنگ روناس براي پشم«بيكرومات پتاسيم،زاج سفيد،سولفات آهن،سولفات مس،كلرورقلع »مي باشد. روناس داراي گونه هاي مختلف مي باشد وهرگونه آن داراي ويژگي هاي مربوط به خوداست اين رنگ طبيعي رابامخلوط موادخارجي تقلبي به بازارعرضه مي كننداين موادخارجي ممكن است نباتي ياكاني باشند كه ازنظررنگ شباهت به روناس دارند.اهم اين موادعبارتنداز:خاك آجر،خاكهاي سرخ وزرد،شن،خاك اره،بلوط،پوست بادام،سبوس،آردگندم وجو. طرزتشخيص روناس ازموادخارجي سوزاندن آن است،زيراخاكستري كه باقي مي ماند چنانچه املاح كاني همراه داشته باشد بيش ازنيمي ازوزن اوليه آن را شكل مي دهد.سايرموادتقلبي نيزوسيله رنگرزي مشخص مي شود. مشهورترين روناس هاي ايران بانام «روبيا»خوانده مي گردند. امروزه ازرنگ مصنوعي«آليزارين»به جاي روناس استفاده مي نمايند.محلول قليايي روناس بادندانه هاي رنگ براي ساختن لاك هاي روناس به كاربرده مي شود. رنگ روناس بادندانه آلومينيوم وقلع رنگ قرمزباكلسيم رنگ آبي،باآهن رنگ سياه وبنفش مي دهد.

يا«گل روناس» طرزتهيه آن چنين است كه ريشه روناس راباآب واسيدسولفوريك به ميزان«3»درصدمخلوط نموده باپارچه تميزصاف مي نمايند وبامحلول رقيق كربنات سديم وسپس آب شستشوداده خشك مي نمايند وبامحلول رقيق كربنات سديم وسپس آب شستشوداده خشك مي كنند ومي سايند تاتبديل به گردشود. درحين عمليات فوق نيمي ازوزن ريشه روناس كاسته مي گردد،به عبارت ديگر:وزن گل روناس به دست آمده حدود«50»درصدريشه گياه موردمصرف مي باشد.

سيرافزايش.مسيرافزايش به جانب پيشرفت.

سيركاهش،سيرقيمت ياسنگيني ياهرپديده ديگركه به جانب كاستن وكاهش باشد

حالتي راگويندكه دربازاربراي دادوستد جنسي بااصولاتمام كالاها علاقمندي نشان داده شود وبه اصطلاح بازارمعاملات گرم باشد. رونق يا روكود بازارفرش همچون سايركالاها ومحصولات درگروتعادل«عرضه وتقاضا»است بدين عبارت:اگرعرضه بيشترازتقاضاشودركودبه وجودمي آيد كه معلول پايين آمدن قيمت ودرنتيجه كاهش اشتغال درآن توليدخاص است وچنانچه تقاضابيشترگردد رونق ايجادمي شود كه بعضا وباتوجه به عللي به تورم مي انجامد. رونق بازارمعمولادريك محيط امن،آرام،رواج قانون وداراي نظم به وجودمي آيد بعكس ركودبازاركه در آشفتگي موجدآن است.

يا«روگيوه اي»

يا«من ري»مقياس وواحدي قديمي براي اندازه گيري وزن است كه معادل8784/11كيلوگرم يا2560مثقال يا160سيريا4من معمولي است

يا«خرده نقش»همان بن نگارمي باشد اين اصطلاح درنواحي باختران رايج است. اين اصطلاح گاه براي يك نقشمايه ويژه نيزبه كارمي رود.

يا«خامه»اين اصطلاح به ويژه دريزد،اصفهان وكرمان رايج است

طناب،رشته ضخيم ومقاومي است كه ازالياف پنبه،پشم بويژه موي بزكه ازاستحكام بيشتري برخورداراست،ابريشم،كتان وسايرالياف نباتي ونيزمصنوعي بافته مي شود. ضخامت رشته ريسمان وتعدادلاهاي آن بنابرنياز كم وزياد مي گردد. ريسمان درفرشبافي نتنها دركاربستن چله هابه دارفرش بامحكم كردن داروسايرمصارف مشابه مورداستفاده است بلكه نوع ظريف ورنگي آن درتزيين فرش وپشتي وسايرفرشينه هابه كارمي رود واصولادرصنعت فرش وحمل ونقل آن داراي كاربرداست.

يا«ريسيدن نخ»تابيدن اليلف پشم باپنبه ياابريشم وغيره است بدانگونه كه ازآن نخ موردنظرحاصل گردد. نازكي وضخامت نخ متفاوت است ونخ هاخودشماره بندي ويژه دارد. ريسندگي به دوگونه صورت مي گيرد: الف-دركارگاههاي كوچك خانگي كه ياوسيله دوك هاي دستي بسيارساده انجام مي شود ياباكمك چرخهاي نخ ريسي كه«جلك»نام دارد وشبيه چرخهاي نخ بازكني است وطرزعمل وسرعت ونتيجه كارآن بهترازدوك مي باشد. ب-دركارخانه هاي بزرگ صنعتي كه معمولادرمراكزشهرهايافرشبافي يانيروي ماشين وتعداددوك بسيارزياد داير مي گردند.اين كارخانه هاباتوجه به حجم كاري كه انجام مي دهند درپيشبردصنعت فرشبافي تاثيربسزا دارند.

«دوك ريس»كسي است كه معمولابه روش سنتي وبادست وسيله دوك الياف«پنبه،پشم»رامي ريسد وبه رشته هاي نخ تبديل مي كند.در روستاها وميان عشايروايليات اين كارمعمولادربين كار روزانه وساعات استراحت افراد وبيشتردرفصول بيكاري صورت مي گيرد.

نخ هاي آزاد سروته قالي كه ادامه نخ هاي تار(چله)است وقبل ازگليم بافت ياسردوزي قرار دارد.اين اصظلاح بيشتردربين خانه داران ومصرف كنندگان فرش رايج است. دربرخي نقاط ايران اصولاتار ياچله راريشه مي نامند. ريشه درحفظ سلامت ونمايش وضعيت عمومي وجلوه گري وزيبايي فرش داراي اهميت است بنابراين بايددرفراهم سازي وحفاظت ازآن دقت لازم معمول داشت. چنانچه ريشه صدمه بيند هم چون سايرنقاط فرش وسيله رفوگري قابل ترميم مي باشد ريشه رابافندگان«چله»واديبان«تار»وروستائيان«تونه»واكراد وعشاير«تان»نامند.

گره زدن پرز برتار. اين اصطلاح دربين مردم كاشان ونواحي آن ازجمله آران وبيدگل رايج است.

حالتی است در بازار و آن چنین است که بر روی جنس معینی یا اصولا تمام اجناس دادوستدی انجام نشود. رونق یا رکود بازار معمولا علل گوناگون دارد که از جمله اند: 1- فصل تولید یا برداشت که عرضه را بویژه در بین تولید کنندگان جزء افزایش می دهد. 2- آشفتگی وضع اجتماعی یا بازارها. 3- عدم امنیت اجتماعی وبلا تکلیفی خریداران در تصمیم گیری برای خرید.

يا«راك،توتيا» جسمي است معدني وبلوري شكل به رنگهاي سفيد،سبزوسياه.زاج سياه همان سولفات آهن است وزاج سفيدرابهترين دندانه طبيعي گفته اند زاج،اصطلاحي است كه به تعدادي ازاملاح آلومينيم كه در رنگزاي به كاربرده مي شود گويند.

به آن زاج ونوس،زاج كبود،«كات كبود»مي گويند.زاج سبز سولفات آهن كه ازدندانه هاي معدني مي باشد وآن را«زاج سبزحاج ترخاني،زاج سياه»نيزگويند

سولفات مضاعف آلومينيوم وپتاسيم است مقدارآلومين زاج سفيد ازسايرسولفات هاي آلومينيوم كمترمي باشد.امامورداستفاده آن ازديگرسولفات هاي آلومينيوم بيشتربوده وبهترين دندانه طبيعي است كه دررنگرزي بويژه پشم بكارمي رود. معمولازاج سفيدباموادديگرهمراه است كه پس ازاستخراج ازمعدن وگرفتن ناخالصي،آن راآسياكرده مصرف مي نمايند. درايران معدن زاج سفيد دراغلب نقاط بويژه محدوده طارم زنجان يافت مي شود ازدندانه هاي آلومينيوم فقط زاج سفيد وسولفات آلومين براي رنگرزي پشم به كارمي رود زيرا اغلب دندانه هاي آلومين زودتجزيه شده بقدركافي درالياف نفوذنمي نمايد ودرروي الياف نشسته ودرمجاورت هواازبين مي روند ورنگ بدست آمده ازآنهاتيره است. چون آب دربرخي نقاط ايران ماننداصفهان سنگين است به هنگام دندانه دادن دراين شهرهامي بايست براي جلوگيري ازرسوب سريع زاج دقت لازم بعمل آورد تاضمنا رنگرزي پشم يكنواخت صورت گيرد. براي اينكه دندانه درجسم پشم نفوذكند ضروري است پشم درآب گرم خيس شود وسپس مدتي بامحلول دندانه جوشانده گردد. پشم رادرمحيط اسيدي دندانه زاج مي دهند وگرم دوتارترواسيدسيتريك(جوهرترشك)اسيد اكزاليك(جوهرليمو)واسيداستيك(سركه)بدين منظور وبراي اسيدي كردن محيط بعنوان موادكمكي به مصرف مي رسد.

يا«سولفات آهن»

يا«زرتار،زري باف،زربفت»پارچه وقاليچه اي كه پودهاي زر(طلا)يازرين درآن باشيوه مخصوص بكاررفته باشد. نوعي پارچه نيزبه صورت زري بافي فراهم مي گرددكه بافت آن دريزدوتهران واصفهان رواج دارد.

دردرون خود بيافزا درد را تاببيني سرخ وسبزوزردرا مولوي بنابرنظريات پژوهشگران يكي ازسه رنگ اوليه درطبيعت است. رنگ اشعه خورشيد،رنگ برگ درختان درپاييز وپس ازخشك شدن وازفلزات رنگ طلاچنين مي باشد ودر«رنگين كمان»پنجمين رنگ ازبالااست.رنگ زردخالص روشن ترين ته رنگهاپوده وتراكمي ازسفيدي است كه قرمزي نقطه ختم آن است.برروي زمينه سفيد بصورت لكه تيره ترجلوه مي كند ونورانيت آن راازدست مي دهد. اين رنگ داراي منفرعاتي است كه ازجمله زردطلايي،گندلي،زعفراني وزردآلويي مي باشد. انواع رنگ زرد راازموادطبيعي وگياهي«اسپرك،برگ مو،برگ چنار،توت،چاي،چوب زرد،هليله،گندل،جفت،زعفران،سماق،پوست پياز»بدست مي آورند. زردنورافشان ترين رنگهاست ونشانه هشياري وفهم ودانش مي باشد. چنانچه آن راباخاكستري،سياه،بنفش سايه دار سازيم نورافشاني خودراازدست مي دهد.رنگ زرد در برابرسايررنگ ها خواص زير رادربرمي گيرد: 1-برروي قرمزپرسر وصدا،بشاش وداراي زرق وبرق است ونشان دهنده شكوه وجلال. 2-برروي سبزاثري درخشان ايجادمي كند وسبزرابه درخشش وادارمي سازد. 3-برروي بنفش بسيارنيرومند و رام نشدني مي گردد. 4-برروي سياه اثري بسياردرخشان دارد ورنگي تند،نيرومند،بي تمكين ارائه مي دهد زرد هرچه كدرترشود بجانب نارنجي متمايل مي گردد. طول موج رنگ زرد580-550ميلي ميكرون است.

زردچوبه ازگياهان تيره ثعلب مي باشد.ازساقه زيرزميني اين گياه زردچوبه معمولي بدست مي آيد ونوع چيني آن مرغوب است. گياه زردچوبه داراي برگ هاي بزرگ وبلندبوده وساقه اش تا80سانتيمترمي رسد. براي كشت زردچوبه تكه هاي ساقه زيرزميني آن را درفاصله هاي معين مي كارند. پشم وابريشم را بازردچوبه ودندانه زاج سفيد اززردمايل به سبزتانارنجي شفاف رنگ مي كنند.

نوعي رنگ معروف است كه به كاررنگرزي مواداوليه فرش مي رسد.

زرشكي ازرنگ هاي متداول درفرش است وازخانواده قرمز. اين رنگ منسوب به زرشك مي باشد كه درختي است كوتاه،پوست وچوب وگلهاي آن زرد وخوشه هاآويزان وميوه اش ريز،ترش مزه،سرخ رنگ است اين درخت ساقه هايي محكم وتيغك داروعمري درازدارد. نوعي اززرشك وحشي است كه درايران درتمام نقاط معتدل كنارمزارع ورودخانه هامي رويد.ازميوه اين گياه درخوراك ها وازريشه اش دررنگرزي استفاده مي گردد. رنگ زرشك ازلحاظ شيميايي«بازيك»است. براي بدست آوردن اين رنگ ريشه زرشك راباآب جوشانده صاف مي كنند. محلول اين رنگ درمقابل آب كلرقرمزشفاف مي شود ورنگ آميزي بااين محلول نيازبه دندانه ندارد. به هنگام رنگ آميزي مقداركمي«اسيداستيك يااسيداكزاليك»به حمام رنگ اضافه مي شود وحرارت آب حمام به تدريج به90درجه سانتيگرادمي رسد وكار رنگرزي دراين شرايط يك ساعت ادامه مي يابد. رنگ زرشك دربرابرنوركم ثبات ودرمقابل شستشومتوسط است اين گياه رادرروستاهاي به نام «داس،تيغك»نيزمي نامند.

نخ طلاونقره ياگلابتون است كه درصورت لزوم بامخلوط سايرالياف ازآن نخ چله وپود رافراهم مي سازند. پارچه زردوزي شده رانيز زري گويند.

يا«اسپرك»

زعفران گياهي زيبا ومعطر ازتيره«زنبقيان»وجنس«كروكوس»وگونه«ساتيوا»است وداراي حدود700گونه(اسپس)مي باشدكه درجهان پراكنده اند. اين گياه وسيله پيازتكثيرمي يابد وداراي برگهاي بلند وباريك وبدون دم برگ بارنگ سبزتيره وگلهاي زرد خوشبوشبيه گل لاله عباسي است.تارهاي نازك زرد رنگي درميان گلهاي آن قرارگرفته وزعفران معروف همين تارهامي باشد وازتقريبا4000عدد آن25گرم رنگ حاصل مي گردد.گياه زعفران درمناطق معتدل كه سرماسخت نباشدمي رسد. زعفران بيشتربراي رنگ كردن وخوشبوساختن ودرصنعت ونقاشي بكارمي رود ورنگ آن زرد خوشرنگ وثابت ومقاوم است. گياه زعفرا اينك درايران نواحي: 1-قاين 7-بشرويه 2-بيرجند 8-تربت حيدريه 3-گناباد 9-خواف 4-فردوس 10-كاشمر 5-سرايان 11-طبس 6-بجستان 12-اصطهبانات ونيزدرجهان دركشوراسپانيا وبرخي نقاط ديگركاشته مي شود ورنگ زعفران درگذشته دروسعت بيشتري مصرف داشته اماامروزه به مقداربسياركم دركاررنگرزي الياف مصرف دارد وبه هرحال ثبات آن دربرابرشستشوضعيف ودرمقابل نورمتوسط مي باشد.زعفران بادندانه زاج سفيدرنگ نارنجي متمايل به قرمزمي دهدكه بيشتربراي رنگرزي نخ ابريشمي به منظوربافت قالب هاي هنري وگران قيمت وسفارشي مصرف مي شود.طريقه رنگرزي بازعفران مانندسايررنگهاي طبيعي زرد همچون اسپرك،زردچوبه زعفران درموادقليايي مانند سود،آمونياك وكربنات دوسود نارنجي مايل به قرمز ودربرابردندانه هاي زاج سفيدنارنجي وزردمي شود ماده رنگي زعفران درالكل به سرعت حل مي گردد. دركتاب«شناخت زعفران ايران»(شا)آمده است كه: زعفران بعنوان رنگ درقاليبافي مورداستفاده قرارمي گرفته وبخصوص دررنگ كردن الياف ابريشمي قالي وقاليچه هاي قديمي بكارگرفته شده است،مصرف اين رنگ درگذشته بسيارزيادبوده وامروزه بواسطه گراني فوق العاده ونيزتقلبات موجود درآن بسيارمحدود ونادراست. نام ماده رنگزاي زعفران«كروستين»مي باشد. زعفران آفريقايي گياهي است كه بيشتردرآفريقامي رويد وگل آن رنگ زرد مايل به نارنجي دارد ودربسياري مواردازآن دررنگرزي بجاي زعفران معمولي استفاده مي كنند. زعفران هندي ماده رنگين طبيعي كه دررنگرزي پنبه با دندانه زاج توليدرنگ زردمي نمايداين رنگ درمقابل نوروفليايي حساس مي باشد. زعفراني به رنگ«زعفران»كه ازخانواده زرد وزردقرمزمي باشد.

سطح روي هرچيزي،متن.چيزي كه نقش يارنگي برآن ترسيم شود.زمينه درجلوه گري رنگها وطرحها تاثيربسزا وتعيين كننده اي دارد.معاني ومفاهيم واثرات روحي رنگها راتغييرقطعي مي دهد.بطورمثال:زرد كه برروي زمينه سياه گرم وآرام است برروي زمينه سفيد سرد وهجوم آورمي شود.قرمزكه برروي زمينه سياه خفه وتاريك مي باشد برروي زمينه سفيد نوراني وپرتوافشان مي گردد.آبي كه برروي زمينه سياه بسيارتيره مي باشد برروي زمينه سفيدشديدا نوراني مي شود.مي توان گفت زمينه،رنگهاراشرطي مي كند يا به عبارت ديگرمحيط بررنگهااثرمي گذارد ورنگ درچشم بيننده به جهت تغييرمحيط دگرگون جلوه مي نمايد،تا آنجاكه بيننده چنين تصوركندكه رنگمايه عوض شده است. اثرمحيط وزمينه بررنگ آن چنان است كه رنگ ورنگيزه برزمينه هاي متفاوت مختلف به نظرمي رسد. زمينه ازلحاظ منطقه ديد بردوگونه است: الف-«پيش زمينه»ياقسمت جلوتابلويا فرش. ب-«پس زمينه»كه قسمت عقب تا دورتابلويا فرش را نامند. زنبيل يا«نينگو»سبدپرحجمي است كه ازني ياتركه يابرگ درخت خرمامي بافند،براي بافتن آن ابتدا ديواره بصورت نوارهايي به عرض معمولي«30تا50»سانتيمتر وطول وطرح دلخواه بافته مي شود سپس اين نوارهابه شكل لبه زنبيل درآمده به لبه سطح كف كه قبلا دايره وارازهمان موادبافته شده است دوخته مي گردد.

يا«صمغ»

استان زنجان درناحيه باهواي معتدل ايران قرار دارد ومركزآن به فاصله328كيلومتري تهران واقع مي باشد.اين استان محدوداست ازشمال به شهرستان خلخال ونيزماسال وفومن ورودباروازشرق به قزوين وازجنوب به كبودرآهنگ همدان وبيجار وازغرب به تنكاب ومياندوآب وهشترود. آب وهواي استان زنجان متغيربوده درنواحي زنجان،ابهرسرد ودرقشلاق افشارآبگوران وماه نشان وطارم عليا وسفلي معتدل است. صنايع دستي به ويژه چاقوسازي،فرشبافي،مس ساخته ومليله درشهرزنجان سابقه طولاني دارد. دراستان زنجان امروزه فرشبافي به ويژه دربين روستائيان وعشايررواج دارد وفرشهاي بافت روستايي وشهري آن باطرحهاي هندسي ونيزگردان واسليمي كه ازبافته هاي آذربايجان وبانقشه لچك ترنج وافشان وبعضاماهي درهم بيجارتقليدمي گردد اغلب درداخل كشورمصرف مي شود.زمينه اين فرش هاكه باگره متقرن(تركي)بافته مي گرددبيشترلاكي،سورمه اي،كرم است ورنگهاازمواد رنگدارطبيعي داخلي بارنگهاي شيميايي وارداتي تامين مي گردد.