لغت نامه



رنگی است که به سادگی زوال نمی پذیرد و با مقایسه سایر رنگها دارای دوام بیشتری می باشد. اغلب اینگونه رنگها دارای املاح فلزاند. یکی از خصوصیات بارز فرش ایران در سطح جهان ثبوت رنگ آن است. در نسخه خطی که از سال 1579 میلادی به جا مانده،یک نفر انگلیسی علاقه مند فرش پیرامون ثبات رنگ فرش ایران به نماینده ی خود چنین می نویسد.( در ایران قالیچه های از پشم ضخیم خواهید یافت که دارای رنگ ثابت است و در عالم نظیر ندارد. باید به شهر های بزرگ و کوچک بروید و طریقه ی رنگ کردن پشم را بیاموزید زیرا این الوان چنان ثابت است که باران ، شراب . حتی سرکه نمی تواند قالی را لکه دار کند.....)

رنگ خاکستری که از ترکیب دو رنگ مکمل به دست می آید.

بر اثر عوامل گوناگون از جمله موارد زیر رنگ فرش می رود یعنی بی حال و کمرنگ و کدر می گردد: 1-عدم مرغوبیت خامه و رنگ آن. 2-عدم مهارت و دقت در رنگرزی خامه. 3-دوگونگی خامه به هنگام بافت فرش. 4-بهره برداری غیر صحیح از فرش و انداختن آن بطور یکنواخت در یک محل که دارای نور و آفتاب گوناگون باشد:این عیب معمولا پس از اندک زمان از بهره برداری ظاهر می شود و در صورتی که فرش استعداد کافی داشته باشد برطرف می شود(نگ:دورنگ شدن فرش)

رنگها را برای استفاده از درجات مختلف رنگی آنها رقیق می نمایند.این کار به سه طریق با نتایج گوناگون انجام می گیرد: الف-با استفاده از رنگ سفید با توجه به درجه روشنی یا سیری رنگ درخواستی به رنگ مورد نظر سفید می افزایند.اختلاط سفید شدت رنگ اصلی را تا حدودی کاهش می دهد و آن را سردتر می کند.بطور مثال: قرمز جگری در اختلاط با سفید تلالو آبی می یابد.بنفش تیره حالتی تعرضی دارد اما اگر با سفید رقیق و روشن شود به رنگی آرام بخش،نشاط انگیز،مطبوع تبدیل می گردد. ب-با رنگ خاکستری: در این حالت تندی رنگ کمتر می شود،کم و بیش تار وخنثی میگردد. پ-با استفاده و اختلاط رنگهای تکمیلی . رنگها را می توان با مخلوط نمودن رنگهای تکمیلی خودشان رقیق نمود و بطور مثال: در اختلاط زرد و بنفش ،رنگهای واسطه بین زرد روشن و بنفش تیره بدست میآبد و سبز و قرمز خاکستری و سیاه بوجود می آورد. ضمنا باید توجه داشت که: در صورت مخلوط نمودن سه رنگ اولیه(زرد-آبی-قرمز)رنگ حاصله رقیق وتار خواهد بود و بر حسب نسبت اختلاط،خاکستری مایل به زرد یا قرمز یا سیاه بدست می دهد.

پشم را برای آنکه: 1-دوباره رنگ کنند. 2-رنگ آن را اصلاح نمایند. 3-تغییر رنگ دهند. رنگ زدایی می نمایند. رنگهای مختلف از لحاظ جنس و نوع و طبیعت و سایر مشخصات آنها نوعی خاص از رنگ زدایی را طلب می کنند،بطور مثال رنگهای اسیدی را در حمام های قلیایی و رنگهای زمینه سبز ،بنفش ،آبی را با روش اکسیداسیون می توان رنگ زدایی نمود. رنگ زدایی به روشهای گوناگون از جمله سه طریق زیر انجام می گیرد: الف-درحمام هایی که با مخلوط کردن مواد آماده می شود ب-بکارگیری روش (اکسیداسیون)که رنگ زدایی با بیکرومات پتاسیم یا آب اکسیژنه انجام می شود. پ-احیا و استفاده از هیدروسولفیت سدیم یاتركيباتي كه توليدهيدروسولفوريك اسيدمي نمايد. مواد رنگيزه اي بسياري دربازارعرضه شده كه هركدام بنوبه خود برروي يك ياچند رنگ تاثيرات بهتري دارد.

رنگي كه تيره وكدروگرفته باشد.انواع رنگهاخود داراي نوع سوخته نيزمي باشد.

درجه ثبات رنگ فرش دستباف درايران وجهان به روش هاي گوناگون فيزيكي ومشاهده اي وشيميايي تعيين مي گردد. روش هاي مندرج دراستانداردهاي مورداشاره دراستاندارد شماره«1240»مؤسسه استاندارد وتحقيقات صنعتي ايران درحال حاضربدين منظوربهترين مي باشد. ضمنا دراين باره بطوركلي به نكات زيرتوجه مي گردد: 1-چون معمولانمونه برداري براي تعيين مشخصات فرش هاي قيمتي ومرغوب صورت مي گيرد اين كاربايد برطبق موافقت مالك آن انجام شود. 2-نمونه برداري ازفرش دركمال دقت وظرافت انجام گردد تابه فرش لطمه وارد نشود. 3-جهت نمونه برداري ازنخ چله(تار)چنانچه شبيه دست كاري نباشد ازنخ ريشه ها استفاده گردد. 4-مراتب انجام آزمايشات ونتيجه درصورت لزوم دربرچسب فرش قيد گردد.

يا (نيل)

مادر رنگ،رنگ خالص واصلي. آنچه كه رنگ رامي سازد ومايه رنگ است.دربرخي موارد به هنگام رنگرزي رنگ مايه رارقيق مي نمايند وازآن رنگ مي سازند.

رنگي راگويند كه ازبين مجموعه رنگهاي به كاررفته درقالي دراولين برخوردنظربيننده،نمايان گردد وبه چشم بخورد وجلب توجه كند. بطورمثال رنگ قرمززمينه ترنج فرش درحاليكه رنگ هاي زمينه فرش وحاشيه آن كم حال باشد رنگ نمايان ومسلط آن قالي است.

نخ پود همانگونه كه به جهت تاب ولا متناسب سايرنخ هاي كارشده درفرش انتخاب مي گردد ازلحاظ رنگ نيزباخامه فرش هماهنگي دارد. معمولا اين نخ به رنگ هاي آبي،قرمز،كرم رنگرزي مي شود.

به نظربرخي پژوهشگران،آبي،قرمزوزرد رنگهاي اصلي واوليه درطبيعت اند ورنگ هاي درجه دوم(ثانويه)ودرجه سوم وديگررنگهاازتركيب اين سه بدست مي آيند درتئوري كلاسيك رنگها يا نورهاي سبزوبنفش وقرمزكه اختلاط آنهارنگ يانورسفيدرابدست مي دهد رنگهاي اصلي نامگذاري شده اند. رنگهاي اصلي آبي،زردوقرمزكاملاخالص اند،بدين معني كه ازتركيب هيچ رنگي بدست نيامده اند اماوسيله آميزش آنهاسايررنگها حاصل مي شوند لذا توصيف آنها نيزمبتني برمفهوم رنگ خالص(رنگمايه)وبدون افزودن سايررنگها انجام مي پذيرد.

نوعي رنگ طبيعي است كه ازجوهرسرخ دانه حاصل مي شود،رنگ فلز.

نام تجارتي«رنگهاي اسيدي»ساخته شده دركارخانجات مختلف مي باشد.

يا (وسمه ای)

كوتاه كردن پرزفرش وروگيري آن به منظورظاهرگشتن رنگ يكنواخت ازقسمت زيرين پرزكه به رنگ طبيعي واوليه فرش نزديكتراست.انجام اينكارمشروط برآن است كه فرش استعدادآن راداشته باشد ازجمله ارتفاع ساق گره به ميزاني باشدكه بتوان آن راكوتاه كرد.

رنگ می بایست برای استفاده ابتدا در آب کاملا و به طور آرام و یک نواخت حل شود تا به نحو همگون در پشم و پنبه یا خامه نفوذ نماید و سبب چند رنگی آنها نشود. به این منظور چنانچه مانعی در بین نباشد معمولا رنگرزها به به روش های زیر عمل می کنند: الف: اگر رنگ فراهم شده به صورت پودر است ابتداد در مقدار کمی از آب نیم گرم خمیر می شودو سپس این رنگ در یک مقدار آب حل می شود و آن آب را در حمام رنگرزی می ریزند. ب: چنانچه رنگ قرص یا کریستال و فشرده است ابتداآن را به صورت پودر در می آورند و مثل شرح بالا عمل می کنند. پ: اگر رنگ به صورت محلول غلیظ در بازار عرضه می شود ابتدا آن را در مقداری از آب که از رنگ اشباع نشود و ذرات رنگ را کاملا و یک نواخت در خود حل می کند سپس محلول را در حمام می ریزند.

یا (بیگمان ها)مواد جامد و نا محلول می باشد که به شکل دانه های مختلف در حلالهای مربوط به صورت معلق وجود دارند. رنگدانه ها معمولا برای پوشش دادن رویه ها و سطوح مورد استفاده قرار می گیرند و دارای انواع رنگها هستند. تفاوت رنگها و رنگ دانه ها این است که رنگ ها جذب جسم رنگ شونده جذب می شوند و لی رنگدانه ها فقط سطح جسم را می پوشانند. رنگ دانه های قدیمی غالبا از ترکیب معدنی یوده است. اکسید های فلزات مانند آهن، مس، منگنز، کلبات،نیکل، بر،روی و طلا از رنگدانه ای مورد استفاده در صنایع اند.

کس که پیشه اش رنگ کردن الیاف، نخ ها و پارچه و خامه و امثال آن باشد رنگرز ماهر هنرمندی است که مواد و وسایل را خوب انتخاب می کند و به جا و به اندازه به کارمی برد.

تثبیت یک ماده رنگدار است بر روی (سطح اتکا) مورد نظر. ماده رنگی ممکن است به سطح جسم چسپیده و ثابت شود یا آنکه در داخل الیاف نفوذ کند. تثبیت رنگ بر روی سطح اتکا آن می باشد. رنگ و رنگرزی نقش مهم در فراهم سازی و ارائه فرش این هنر و صنعت دیر پای کشور ما دارد. به کار گیری رنگهای طبیعی در رنگرزی الیاف یا نخ ها به طور سنتی (مگر در موارد استثنایی) ساده و ارزان قیمت است و مواد اولیه آن از قبیل پوست گردو، پوست انار، برگ های در ختان چنار و موو بسیاری مواد متنوع دیگر که در دسترس بوده و فراوان اند. اگر چه امروزه بیشتر رنگرزان به رنگرزی شیمیایی و صنعتی روی آورده اند، اما در بهره گیری از رنگ های طبیعی و گیاهی است که اهمیت رنگرزی خودنمایی می کندو پژوهشگران و متخصصان را وادار می کند که با توجه به نیاز کشور به تکنیک های پیشرنته علمی و فنی برای بهره گیری از مواد رنگدار داخلی اقرام نمایند. رنگرزی در کشورهای هند، چین و مصر هم دارای پیشینه ی طولانی است. رنگرزی مواد اولیه فرش ممکن است به دو گونه و در دو هنگام انجام شود. الف-رنگرزی الیاف قبل از ریسیدن ب-رنگرزی کلاف نخ. برای رنگرزی الیاف یا کلاف نخ روشها و وسایل گوناگون وجود دارد و بهره گبری از همین روشها و وسایل است که هنر رنگرز را آشکار می سازد،انتخاب روش و وسایلی ساده و گرفتن نتیجه ای مطلوب و چشم گیر و رنگی با ثبات در برابر نور و شستشو بکارگیری مواد رنگداندار ارزان و دارای بازده بیشتر است که نشاندهنده تسلط به کار و تجربه مفید رنگرزان در پیشبرد کارشان کی باشد. رنگرزان با تجربه می دانند که: 1-از ظروف تمیز در کار خود باید استفاده نمایند بنابراین پس از هر بار رنگرزی،کار نظافت ظروف را فراموش نمی کنند و از تکرار رنگرزی در یک ظرف بدون آنکه شسته شود پرهیز می نمایند. 2-رنگها در مقابل هوا،تابش نور ،موادشازنده ظروف،طبیعت اطراف حساس اند بنابراین به محض آماده شدن می بایست مصرف گردند. 3-قبل از شروع به عمل رنگرزی کلیه مواد و افراد لازم اماده باشند. 4-آب اغلب نقاط ایران دارای املاحی چون کلسیم ،منیزیم،بازها،مواد آلی می باشد که برای رنگرزی مضراند و موجب تغییر رنگ و عدم رنگ پذیری صحیح و (ابرش شدن الیاف) می گردد،بنابراین باید ضمن جستجو برای کسب اب بهتر در بکارگیری ابهای مختلف و مشکوک رعایت احتیاط را بنمایند. 5-به منظور جلوگیری از دوباره کاریها و ایجاد یکنواختی در رنگهای حاصله برای یک منظور بهتر است مواد و درصد مخلوط کردن آنها و سایر مشخصات یک رنگ بدست آمده را برروی کاغذی یادداشت نمایند تا به هنگام تکرار کار مورد استفاده قرار گیرد. 6-رنگرزی برای مدت مشخص و به آرامی صورت گیرد و کلافها در حمام کاملا شناور تا رنگ بر روی الیاف به قول معروف جا بیافتد ثابت گردد. 7-پس از رنگرزی می بایست الیاف یا کلافها شسته شود و کاملا خشک گردد. 8-مقدا ر رنگ و دندانه متناسب و به اندازه انتخاب شود.

آماده سازی وسایل قبل از شروع کار رنگرزی از اهمیت خاص برخوردار می باشد و برای آنکه در کار رنگرزی مشکلاتی بوجود نیاید می بایست: 1-حمام رنگ و وسایل لازم قبل از اقدامات دیگر از هر لحاظ اماده گردد از جمله آنکه ظروف تمیز شده به همراه آب و دستگاه حرارت دهنده و موادی که باید رنگ شوند مانند الیاف پشم یا پنبه یا کلاف نخ شسته و آماده پای کار باشندو 2-برنامه کار از جمله مقدار رنگ مورد نیاز ،مواد کمکی و تعاونی ،محاسبه درجه حرارت حمام ،مدت رنگ آمیزی در هر یک از حمام ها تنظیم گردیده باشد. 3-افراد مسئول هر کار در کارگاههای بزرگ مشخص و آماده کار شده باشند.امور فوق در کارگاههای بزرگ که زیر نظر مدیریتی کاردان عمل می کنند خودبخود صورت می گیرد،مسدولین کارگاههای ک.چک اند که باید به هنگام رنگرزی توجه به نگبت یالا داشته باشند تا از ایراد خسارات جبران ناپذیر به سرماین و نتیج کارشان جلوگیری شود

ابریشم - رنگرزی

آزمایشات مختلف نشان می دهد که قرمز دانه مانند روناس با وجود دندانه و املاح کانی بهتر رنگ می کند و رنگ حاصله با ثبات تر است. نحوه رنگرزی قرمزدانه با دندانه های مختلف به طور اختصار به شرح زیر است. الف- رنگرزی پشم با قرمزدانه و دندانه بیکرمات پتاسیم ب- رنگرزی پشم با قرمزدانه و دندانه قلع. برای رنگرزی پشم با قرمز دانه و دندانه به دو گونه دندانه پیش از رنگ و دندانه بعد از رنگ عمل می کند.

چنانچه پشم با مواد خارجی به تنهایی رنگرزی گردد ثبات زیادی ندارد لیکن اگر تو ام با دندانه آهن یا زاج سفید یا دندانه کروم رنگرزی شود ثبات نوری و شستشوی رنگ کالای رنگرزی شود ثبات نوری و شستشوی رنگ کالای رنگرزی شده افزایش می یابد. از رنگرزی پشم با مواد مازوجی می توان به نتایج زیر رسید. الف- با دندانه آهن فام های خاکستری روشن تا مشکی حاصل نمود. ب- با دندانه کروم فام قهوه ای روشن و کدر به دست آورد. پ- با دندانه زاج سفید فام های زرد قهوه ای بسیار روشن ساخت.

پنبه سر منشاء گیاهی دارد و از سلولز تشکیل شده به منظور رنگرزی پنبه، آن را باید شستشو نمود، سفید و مرسریزه کرد تا مواد چربی آن خارج گردد و آماده رنگ پذیری شود. مواد رنگزایی که می توان پنبه را با آن رنگرزی نمود معمولا عبارت است از مواد رنگزایی مستقیم و آزوئیک و خمی و راکتیو.

رنگ و رنگرزی در ایران سابقه طولانی دارد. در چین و هند و مصر این کشور های باستانی نیز چنین است. (بلو تارخ) مورخ یونانی در شرح فتوحات اسکندر و رنگ پارچه های موجود در آن اشیاء از بردن 5000 تالنت پارچه ارغوانی یاد می کند و در مورد ثبات رنگ های ایرانی می نویسد: ایرانیان از مخلوط عسل و موم به منظور شفاف نگه داشتن رنگ استفاده می کنند. شارون سیاح در زیر عنوان رنگرزان و صباغان می نویسد:صنعت رنگرزی در ایران بیشتر از اروپا توسعه و ترقی یافته است چون رنگهای این کشور دارای روشنی و جرم بسی بیشتر می باشد و چندان زود زایل نمی شود.

رنگرزی در کارگاههای یزرگ و کارخانجات مربوط معمولا وسیله افراد ماهر انجام می گردد، و مدیران و سر کارگران امور انجام شده از مرحله خرید رنگ، برپایی حمام های رنگ، رنگرزی را کنترل نموده زیر نظر می گیرند. بنابراین در این مورد اشتباهی رخ نمی دهد. اما این صاحبان کارگاه های کوچک اند که بر اثر نداشتن متخصص های در مورد از کار فرشبافی و اینکه بعضا بافندگان خود رنگرزی را هم انجام می دهند در هر مورد به ویژه برای رنگرزی مختصر اشتباه در آن زیانهای بزرگ را بر اساس کار وارد می سازد دقت کافی وارد می دارند.برای اینکه یک رنگرزی خوب و نتیجه بخش در کارگاههای خانگی و کوچک به ترتیب اقدامات زیر صورت می گیرد: الف- مهیا کردن وسایل کار . ب- آماده سازی مواد لازم که باید استفاده شود. رنگرز ماهر مواد ووسایل را خوب انتخاب می کند و به موقع و به اندازه به کار می برد، رنگرز هنرمندی است گمنام اما ارجمند که هنر و صنعتی ظریف با کاربردی وسیع و مورد نیاز جامعه کشور دارد. واین هنر را قدر می شناسند وکامل ترین و پیشرفته تر از آنگونه که از گذشتگان به او رسیده به آیندگان تحویل می دهند.

نخ هایی که به کار بافندگی گلیم با رنگهای طبیعی و گیاهی که در محل سکونت گلیم بافان یعنی روستاها بوفور و با قیمتی ارزان یافت می گردید وسیله رنگرزان محلی که خود در اینکار مهارتی هم داشتند بطور سنتی انجام می پذیرفت.این رنگها حالت طبیعی و ملایم و زیبایی داشت بطوریکه چشم بیننده را لطف و صفا می بخشید و در عین حال بادوام و ثابت بود.اما امروزه رنگهای شیمیایی و نوع نامرغوب آن وسیله برخی گلیم بافان بکار گرفته می شود که دارای رنگهای تند و زننده است و دوام ندارد.این انتخاب و جابجایی ناشیانه معلول ان است که تهیه و بکارگیری رنگهای طبیعی خود دارای مشکلاتی است رنگهای شیمیایی آماده و سبک وزن و فراوان اند و این مشکلات را ندارند.رنگرز ماهر و با تجربه باید با توجه به اینکه همه رنگهای شیمیایی نامرغوب نمی باشند و بلکه بکارگیری انواعی از آنها بصرفه و صلاح است در صورتی که رنگ طبیعی و گیاهی در اختیار نباشد.در انتخاب رنگ موردنظر خود از بین رنگهای شیمیایی دقت کافی بکار برد تا به مرغوبیت این دستباف هنری که علاوه بر مصرف داخلی جنبه صادراتی و ارائه هنر مردم کشورش را به جهانیان دارد لطمه ای وارد نگردد.

چنانچه الیاف پشم و ابریشم قبل از کلاف شدن رنگرزی نشده باشد آن را به صورت کلاف رنگ می کنند و معمولا نخ ابریشمی و پشمی به صورت کلاف رنگرزی می گردد. طریقه رنگرزی کلاف نخ ابریشمی و پشمی مانند رنگرزی الیاف آن است، با این تفاوت که در حمام رنگ در همه موارد رنگرز برای بهم زدن و زیرورو کردن نخ ها به جهت رنگ گیری یکنواخت تمام نقاط کلاف با دقت بیشتری عمل می کند.

مواد رنگزای غیر معدنی که از مولکول های آلی ترکیب گردیده است

رنگهاي مصنوعي كه ازقطران ساخته مي شود.

رنگهايي است كه به كمك اسيدهاجذب مي شوند.درميزان مصرف اين رنگ ها دقت لازم به كارمي برند زيرا بكاربردن كم يا زياد آن اثرات نامطلوب بجاي خواهد گذارد.اين رنگ هابرخي يا«اسيدسولفوريك»يا«اسيدهاي آلي»وبعضي ديگربانمك هاي اسيدي مانند«سولفات واستات آمونيم»عمل مي كنند وتعدادي ازرنگ هاي اسيدي بخصوص درحمام رنگ فقط وسيله نمك گلابر(سولفات سديم)جذب مي گردد ومقاومت اين رنگ ها بستگي به ساختمان شيميايي آنها دارد. رنگهاي اسيدي دررنگرزي الياف پشم وابريشم ونيزبرخي الياف مصنوعي،نخ ها،كلافهاي نخ مصرف مي شود وبه الياف پروتئيني تمايل دارد ودسته اصلي اليافي كه به وسيله اين مواد رنگرزي مي شوند پشم است رنگهاي اسيدي به صورت هاي زيرعرضه مي شود: الف-پودر:كه دراين صورت براي اخذ نتيجه بهترويكنواختي رنگ فبلا باآب نيم گرم خميرمي شود وسپس رقيق شده وارد حمام مي گردد. ب-خمير:دراين صورت خميربا آب نيم گرم رقيق گشته وارد حمام رنگ مي شود حرارت حمام دراين رنگها بايدغيرمستقيم باشد. موادرنگزاي اسيدي ازلحاظ يكنواختي رنگ به سه دسته تقسيم مي گردند: اول:مواد رنگزاي اسيدي خود يكنواخت شوند. دوم:موادرنگزاي اسيدي متيليك. سوم:موادرنگزاي اسيدي سوپرمتيليك.

یا«رنگهاي اوليه»

«رنگهاي متاليك»كه ازرنگ هاي شيميايي است. اين رنگ ها به جهت عكس العمل فلزي كه درداخل ذرات رنگ دارند ازثبات خوبي دربرابرنوروشستشوبرخوردارمي باشند وبيشتردررنگرزي پشم بكارمي روند

رنگهايي كه دربرابرنوروشستشووسايرعوامل داراي ثبات زيادي باشند.

يا«رنگهاي درجه دوم»

رنگهايي است كه ازلحاظ مشخصات رنگرزي بصورت يكنواخت عمل كرده وتوليد رنگ جديدي بدون نايكنواختي مي كنند مانند مخلوط آبي وزرد كه در رنگ سبزتوليد شده هيچ نوع نايكنواختي مشاهده نشود.

يا«رنگهاي شيميايي»

مواد رنگزاي خمي ازقديمي ترين مواد طبيعي اند كه جهت رنگرزي منسوجات والياف سلولزي مانند چوب آئينه،كتان،ابريشم وپشم مورداستفاده قرارمي گيرند اين مواد درآب غيرمحلول اند وبدون آنكه اصلاح شوند نمي توان آنها رادررنگرزي بكاربرد. موادرنگزاي خمي باحضورقليايي ها درآب قابل حل مي باشند. درقديم كه احيا كننده ها دراختيارنبودند،مواد رنگزاي خمي طبيعي توسط مواد آلي دريك ظرف چوبي به نام«خم»احيامي شد وهمين امرموجب نامگذاري اين مواد رنگزا به«خمي»گرديد. نيل مهمترين ماده رنگزاي طبيعي ازاين گروه مي باشد.

برخي صاحب نظران رنگهاي سه گانه اي را كه هريك ازاختلاط دورنگ ازسه رنگ اصلي(زرد-آبي-قرمز)بدست مي آيند رنگهاي درجه دوم نامند اين رنگها عبارتنداز: 1-نارنجي كه ازاختلاط زرد وقرمزحاصل مي گردد 2-سبزكه ازاختلاط زرد وآبي حاصل مي گردد 3-بنفش كه ازاختلاط آبي وقرمزبدست مي آيد معروف ترين مشخص كننده رنگ هاي درجه دوم ناخالص وكمي نورانيت آنهانسبت به رنگ هاي اصلي واوليه است. دراختلاط رنگ ها نسبت انتخابي بين رنگهائي كه قراراست مخلوط شوندمهم وتعيين كننده مي باشد بدين معني كه باتغييراين نسبت مي توان رنگ يا درجه سبزي يا روشني آن راتغييرداد. توصيف رنگهاي درجه اول ودوم رامبتني برمفهوم رنگ خالص(رنگمايه)وبدون افزودن ساير رنگ ها مثلاسفيد وسياه مي توان انجام داد.

رنگهاي شش گانه اي كه ازمخلوط كردن رنگ هاي اصلي(آبي-قرمز-زرد)ورنگهاي درجه دوم(سبز-نارنجي-بنفش)بدست مي آيد.اين رنگهاعبارتنداز: 1-رنگ زرد نارنجي ازتركيب زرد+نارنجي 2-رنگ نارنجي قرمزازتركيب نارنجي+قرمز 3-رنگ قرمزبنفش ازتركيب قرمز+بنفش 4-رنگ بنفش آبي ازتركيب بنفش+آبي 5-رنگ آبي سبزازتركيب آبي+سبز 6-رنگ سبززرد ازتركيب سبز+زرد بابدست آمدن شش رنگ فوق مجموعا«12»رنگ دراختيارخواهدبود كه«دايره زنگ»راتشكيل مي دهند. ازمشخصات رنگهاي درجه سوم كاهش خلوص ونورانيت آنها نسبت به رنگهاي درجه دوم كه خود درجه خلوص كمتري ازرنگ هاي اصلي دارندمي باشد. درمخلوط كردن رنگ ها نسبت آنهاجهت حصول رنگ موردنظررعايت مي گردد

رنگهايي است كه به كمك «دندانه»جذب مواد رنگ شونده مثل پشم،نخ مي گردد. به عبارت ديگربراي آنكه برخي رنگ ها بهترجذب الياف ونخ گردند مواد رنگ شونده راقبل يا بعدياتوام بارنگرزي دندانه مي دهند.اين كارموجب مي شودتارنگ بهتردرالياف ونخ نفوذكند. دندانه«كروم»به جهت ثبات وشفافيت رنگ هاي حاصله ازآن بيشترمورداستفاده است لذا رنگ هاي دندانه اي را«رنگهاي كرومي»نيزمي نامند. كاربرداين رنگ ها همچون رنگ هاي طبيعي است وماده رنگ شونده رابه سه روش باآنهارنگ مي كنند. الف-دندانه دادن پيش ازرنگرزي. ب-دندانه دادن پس ازرنگرزي. پ-دندانه دادن توام بارنگرزي. رنگهاي دندانه اي كه ازطريق كارخانجات مختلف تهيه مي شوند«فست كروم»يا«دندانه»ناميده مي شوند.

يا«رنگهاي واكنشي»كه دررده رنگهاي شيميايي است.مصرف اين دسته رنگهابيشتردرالياف سلولزي مي باشدزيرا داراي يك عامل تركيب شونده ياسلولزاست. رنگهاي ري اكتيوبصورت بسيارمحدود دررنگرزي پشم به كارمي روند ودرجه ثبات وشفافيت آنها درحد خوب است.پشم دركليه رنگهاي دسته ري اكتيودرحمامي كه آب آن به حرارت جوش مي رسد رنگ مي شود. براي رنگ پشم دراين حمام وقتي يك اسيد ضعيف يانمك اسيدي بكارمي رود ازمواديكنواخت كننده بويژه در رنگهاي كم رنگ وپريده حتمااستفاده مي شود،درغيراين صورت نايكنواختي حاصل مي گردد. رنگهاي ري اكتيوراابتداباآب سرد خميرمي كنند وسپس درآب نيم گرم رقيق مي نمايند.دررنگرزي بااين رنگهابايدتوجه داشت كه: 1-رنگ آماده شده بلافاصله بمصرف برسد تاازناپايداري رنگ كاسته گردد. 2-براي حل كردن رنگ،محلول جوشانده نشود. 3-ازورودمحلول قليائي دررنگ يامحلول آن جلوگيري به عمل آيد. رنگهاي ري اكتيودربرابرنورپايداربوده وزمينه اي شفاف ودرخشان ايجادمي كند.

رنگهايي است كه ازمواد شيميايي ومصنوعي ساخته دست بشرووسيله كارخانجات فراهم مي گردد.اين رنگهامعمولاازقطران ذغال سنگ نيزبدست نيزبدست مي آيد وبدليل ارزاني،سهولت درفراهم سازي وحمل ونقل وبكارگيري وكوتاه بودن مدت رنگرزي شفافيت رنگ،رنگرزان بجانب بهره برداري ازاين نوع رنگ گرايش بيشتردارند وبا به بازارآمدن رنگهاي شيميايي مرغوب اين گرايش روز به روزافزونترگشته تاآنجاكه اينك متاسفانه بندرت ازموادطبيعي دركار رنگرزي استفاده مي شود وحال آنكه رنگهاي طبيعي زمينه واصالت بيشترورنگ ثابت تري دارد باپيشرفت علم شيمي وتحقيقاتي كه پيرامون شيمي رنگ انجام گرفته،گروه هاي رنگ شيميايي مناسب جهت الياف مختلف بدست آمده است اين رتگ هابرخلاف رنگ هاي جوهري وباريك كه ثبات كافي وشفافيت لازم رانداشت وموجب ايراد لطمه به موقعيت فرش ايران گرديده داراي ثبات لازم دربرابرنور وشستشومي باشند. رنگهاي شيميايي ساخته شده وسيله كارخانجات هركدام علامت خاص دارند وقدرت رنگي وسايرمشخصات وطرزبكاربردن هريك باعلامت واعدادي كه درمقابل نام تجارتي آنهاثبت شده مشخص گرديده است ورنگرزان به هنگام تهيه ومصرف اينگونه رنگها به علامات واعدادمذكور وسفارشاتي كه شده توجه مي نمايند وبدانهاعمل مي كنند وارقام مربوطه رابراي تهيه مورد بعدي بخاطرمي سپارند يا يادداشت مي كنند. شركتهاي تهيه كننده اينگونه رنگهاباانتشارنشريه هاي تبليغي اغلب به معرفي توليدات خودمي پردازند كه بايدبه اين توضيحات توجه داشت اما دست بسته دراختيارشان قرارنگرفت وبااحتياط رفتاركرد. موادرنگي كه واردكشورمي شود به دوگروه تقسيم مي گردد: الف-رنگهاي جوهري يااصلي كه درايران اصطلاح كلي«آنيليني»به آنهااطلاق شده اين رنگهاارزان است وآسان بكاربرده مي شود اما فراراست ودرمقابل آفتاب وموادقليايي رنگ مي بازد. ب-رنگهاي تركيبي كه به مراتب مرغوبتراند وبراي تثبيت آنهاازبيكرومات پتاسيم استفاده مي كنند واصطلاح كلي«رنگهاي كرومي»برآنهااطلاق مي گردد. رنگهاي شيميايي گران قيمت اند وبكارگيري صحيح آن ها مستلزم داشتن مهارت فني است اماچنانچه خوب انتخاب وبكاربرده شوندثبوت آنهارضايتبخش خواهدبود. رنگهاي شيميايي داراي انواع است كه برخي ازآن به شرح زيرمي باشد: 1-«رنگهاي اسيدي»كه شامل رنگهاي اسيدي قوي،رنگهاي اسيدي«ميلينگ،سوپرميلينگ»است. 2-«رنگهاي پرومتاليزه»يامتاليك كه درمقابل نوروشستشوثبات فوق العاده دارد. 3-«رنگهاي كرومي»يادندانه اي كه كاربردي مانندموادطبيعي دارد. 4-«رنگهاي مستفيم»كه بدون واسطه دندانه يامواد تعاوني جذب الياف ومنسوج مي شود. 5-«رنگهاي قليايي»كه به رنگ هاي«كاتيوني»معروف است وبيشتربكار رنگرزيا الياف گياهي مي رسد. 6-«رنگهاي خمي»كه بجزنيل شيميايي بقيه ثبات خوبي دارند ولي كاربردآنهامشكل است.

رنگهايي است كه از«موادرنگدارطبيعي»بدست مي آيد. منشا اين رنگهاعبارتنداز: الف-موادغيرخالص طبيعي مانند موادرنگزاي موجوددرطبيعت. ب-موادتغييرشكل يافته طبيعي. رنگهاي ظاهرشونده مواد رنگزاي مستقيم كه قابليت امتزاج بايك ظاهرشونده راداشته باشد وبه اين ترتيب ثبات آن دربرابرشستشوافزايش يابد.

رنگهايي كه درمقابل شستشوونورثبات خوبي نداشته ومدتي پس ازاستفاده ازروي زمينه محومي شوند. درجه فراربودن رنگ هامتفاوت است وبنابردرجه ثباتشان به مرورزايل مي گردند.

يارنگهاي بازي كه به رنگهاي كاتيوني معروف مي باشند دررده رنگهاي شفاف بشمارمي روند ومعمولاقرمز،آبي،سبزوبنفش توليدمي شوند. اين رنگهادربرابرنورثبات ندارند ومناسب رنگرزي الياف نباتي مانندچوب،پنبه،سلولز،كتان مي باشند.

يا«رنگهاي دندانه اي» مانندرنگهاي طبيعي اند ودركار رنگرزي بهمان گونه عمل مي كنند. چون رنگهاي دندانه اي بادندانه كروم بهترين نتيجه رابدست مي دهند لذا دربين خامه رنگرزان به رنگهاي كرومي معروف شده اند وبيشتر دررنگرزي پشم بكارمي روند.

رنگهايي كه از«مواد رنگدارگياهي»گرفته مي شود.