لغت نامه



تعداد پنج قطعه قالی بشرح زیر است که در گذشته یکجا و بصورت (دست)فرش مورد استفاده قرار می گرفت. الف-(میان فرش)که قطعه میانی دست فرش است و طول و عرض آن متغییر می باشد. ب-کناره که تعداد 2عدد بوده و در طرفین میان فرش قرار می گیرد. پ-(سرنداز)یا کلگی که در بالای میان فرش و کناره ها می افتد. ت-زیرانداز که در پائین اطاق و زیر میان فرش انداخته می شود. تطبیق اندازه فرش با ابعاد اطاق در زمانهای پیشین از اهمیت خاصی برخوردار بود و مردم مقید بودند تا جایی از اطاق بدون فرش نماند لذا کسری فرش اطاق ها را با انداختن کناره یا سر انداز و زیر انداز برطرف می ساختند.برخی نیز اصولا برای مفروش نمودن محل سکونت خویش از (دست فرش)استفاده می کردند و چنانچه مجموعه مساحت دست فرش از سطح اطاق بیشتر بود مقدار اضافی سرانداز و کناره ها را بر روی میان فرش می آوردند و در حقیقت قسمتی از میان فرش در زیر چهار قظعه دیگر قرار می گرفت.

اجرت ،مزدکار کارگر که بصورت نقدی یا کالا یا هر دو پرداخت می شود.دستمزد را روزانه ،هفتگی،ماهیانه،سه ماهه یا در پایان کاری که بصورت مقاطعه داده شده است می پردازند.

قالیچه ای که به هنگام بافتن قالیچه دیگر بعنوان نمونه و الگو انتخاب می شود.

یا (نقشه قالی)

یا (شانه)اصطلاحی است رایج در نواحی جلکه رخ از تربت حیدریه

چوبی که وسیله آن نخ رنگ شده را از پاتیل رنگ خارج می سازند.این چوب حدود یک متر طول دارد.

مقیاس اندازه گیری طول معادل 10سانتی متر.

مقیاس سطح و معادل مربعی است که هر ضلع آن ده سانتیمتر باشد.

مقیاس حجم و ان معادل حجم مکعبی است که سطح آن یک دسیمتر مربع و ارتفاع آن ده سانتیمتر باشد.

یا(زه)در کمان حلاجی

یا (شانه)این اصطلاح در کاشان رایج است.

یا(شانه)دفتی

یا (شانه)رایج در آذربایجان.در خراسان (دفعه)نیز گویند در باختران دفه بر دو گونه است.

یا(دوک)اصطلاحی است رایج در (جلگه رخ) تربت حیدریه خراسان.

بموجب ماده(335)قانون تجارت ایران دلال کسی است که در مقابل دریافت اجرت واسطه انجام معاملات شده یا برای کسی که می خواهد معاملاتی نمایدطرف معامله پیدا کند.تفاوت حق العمل کار با دلال آنست که حق العمل کار بطور مستقبم طرف داد و ستد است و نام خود را ولی به حساب آمر معامله می نماید ولی دلال طرف داد و ستد نیست . معمولا دلال مسئول ارزش یا جنس کالای مورد معامله نمی باشد ،حتی ضامن اعتبار خریدار و فروشنده و بنجبم دادوستد نیز نیست

یا (واسطه گری) واسطه شدن بین تولید کننده یا فروشنده و خریدار است.

یا(جلوکار)یا(لب کار)در فرشبافی جایی است از فرش که بافنده در حال بافتن آن است.

نخ پشمی ضخیم و طناب مانندی است مه پس از هر ردیف گره زدن و یک پود دادن آنرا پشت پود قرار می دهند و شانه را بر آن می کوبند تا ضمن آمکه پود بر گره مستقر شده در هم آمیزند نخ ها صدمه نبینند.پس از کوبیدن هر ردیف پود (دم کو)را برمی دارند و مجددا گره زنی خامه را آغاز می کنند.نخ دم کو معمولا بسیار تابیده و محکم می باشد تا قدرت ضربه خوری بیشتر پیدا کند.این اصطلاح و عمل در روستاهای تربت حیدریه که دارها خوابیده و افقی است رایج می باشد.

گرما سنج ،میزان الحرره.لوله ای است سر بسته و باریک . مدرج که در ته ان مقداری جیوه ریخته شده و وقتی هوا گرم شود جیوه در لوله بالا می رود.از روی درجه ای که جیوه تا آنجا بر روی دماسنج بالارفته می توان میزان حرارت را مشخص نمود.دماسنج گونه هاب مختلف دارد که از جمله دو نوع زیر است: الف-دماسنج سانتیگراد ب-دماسنج فارنهایت

سیستم سنجش گرما که بصورت بین المللی در غالب نقاط گیتی برسمیت شناخته شده و بکار می رود.براساس این سیستم حدفاصل نقطه شروع یخ بندان(یا نقطه آغاز آب شده یخ)و نقطه آغاز جوش آب را در سطح دریا به درصد قسمت برابر تقسیم نموده اند که هر قسمت را یک درجه سانتیگراد می نامند.این سیستم در سال 1948میلادی به وسیله (وسیلیوس)سوئدی کشف گردیده درجه سانتیگرادرا با علامت اختصاری (c) نشان می دهند.

سیستم ویژه ای است در درجه بندی گرما که در سال 1764میلادی وسیله ای (گابریل فارنهایت)ارائه شده و صفر آن در نقطه ذوب یخ در مخلوطی از آب و نوشادر بوده و درجه (32)آن در نقطه ذوب یخ درآب خالص و درجه (96)آن نشانه حرارت طبیعی بدن انسان و آب در(212)درجه آن بجوش می آید.علامت اختصاری درجه درجه فارنهایت (ب)است برای تبدیل درجه فارنهایت و سانتیگراد به یکدیگر از فرمول های زیر استفاده می شود =9(c+32) =5(f-32)

به منظور رنگرزی الیاف و مواد نساجی بهر صورت که باشد ضروری است بر روی آنها عملیاتی با شرایط لازم صورت گیرد تا ماده رنگی بتواند لاک های غیر قابل حل را در روی الیاف تشکیل دهد و بدین گونه در جسم رسوخ نموده مایه ثبات رنگ شود،یکی از این شرایط دخالت دادن مواد دندانه در رنگرزی است.برخی از مواد رنگی که بدون کمک مواد کمک کننده (دندانه)کم و بیش در روی الیاف جای می گیرند ثبات رضایتبخشی ندارد و در اثر شستشو و اصطکاک و تابش نور و عوامل دیگر از بین می روند.دندانه ها علاوه بر دخالت در جای گیری و ثبات رنگ بر روی الیاف خود موجب بالا بردن شفافیت رنگ و دلپذیری آن می گردند.مواد دندانه ای هر یک دارای مزایا و معایبی است و رنگرزان ماهر خود به هنگام کار با توجه به این خصوصیات آنها را مورد استفاده قرار می دهند و همین نحوه بکارگیری دندانه ها یکی از موارد تشخیص میزان مهارت و کارآزمودگی رنگرزان می باشد.

زاج سفید نمک مضاعف آلومنیوم و پتاسیم است این ماده بهترین دندانه از املاح آلومنیوم بشمار می رود و معادن آن در ابران فراوان است.زاج سفید را پس از استخراج از مهدن و خالص سازی به مصرف می رسانند.پشم در محیط اسیدی دندانه زاج را بهتر می پذیرد.

مواد دندانه ای یا کمکی وتعاونی برای رنگرزی پشم بسیار است.این مواد در دو گروه دندانه ای نباتی و دندانه های کانی بشرح زیر اند: الف-(دندانه های نباتی)مواد مازوج دارای است که در طبیعت بوفور یافت می شود و از جمله این مواد،سماق،پوست پسته،هلیه،بلوط،مازوج مدارای رنگ اند. ب-دندانه های کانی موادی است که از معادن استخراج می گردد.این مواد عبارتند از کلرورها و سولفات های گوناگون مس،قلع،سرب،روی.این مواد نیز برخی بی رنگ اند و برخی دارای رنگ می باشند مانند (سولفات مس)یا بیکرومات پتاسیم که نارنجی است.بدیهی است دندانه هائیکه دارای رنگ اند بر روی رنگهای بدست آمده اثر می گذارند.دندانه (آلومین)از قدیمی ترین دندانه رایج در رنگرزی کلیه مواد نساجی است و اینک نیز پس از املاح (کروم)پرمصرفترین دندانه بشمار می رود.

زاج سفید از جمله دندانه های رایج در کار رنگرزی پشم است برای دادن پشم با زاج سفید،پشم را جور کرده با آب گرم بخوبی می شویند تا هم مواد خارجی آن شسته شود و هم کاملا خیس بخورد و بدینطریق قدرت نفوذپذیری آن به حداکثر برسد.سپس با استفاده از درصدی (نسبت به وزن پشم)از سولفات آلومین و نیز زاج سفید (به نسبت سیری و روشن رنگ درخواستی)و کروم دو تارتر(به منظور دادن خاصیت نفوذ بیشتر و شفافیت)و مواد لازم دیگر با توجه به تجربه اکتسابی رنگرزان کار رنگرزی انجام می گیرد.برخی ازموادمذکور بر اثر داشتن خاصیت اسیدی قسمت مهمی از املاح مزاحم آهکی و منیزیمی را از بین می برد و آمونیاک بوجود آمده همراه آلومین رسوب می نماید و بر شفافیت رنگ می افزاید.به هنگام دندانه دادن،پشم باید در حمام همواره بهم زده شود تا دندانه کاملا جذب گردد مانئن کلاف در مخلول دندانه پس از تمام کار برای مدت تقریبا یک شبانه روز خود از اقدامات مفید در اینکار است،بعد از این مدت الیاف را شسته آماده رنگرزی می کنند.زاج سفید و سولفات آلومین تنها دندانه هایی است که در گروه دندانه های آلومین برای پشم بمصرف می رسد.

روش دندانه دادن پشم با بی کرومات و اسید سولفوریک است در این روش مقدار اسید به کار رفته نسبت به روشهای دندانه شیرین (شیرین کروم)و احیا کروم بیشتر و قوی تر است.

مجموعه عملیاتی را گویند که بر روی انواع مواد نسنجی با رعایت شرایطی انجام می گیرد تا قدرت رنگ پذیری آن مواد و الیاف را افزایش دهد و رنگ حاصله را ثابت و بادوام سازد.در بین الیاف طبیعی پشم نیازمندترین آنها برای دندانه دادن می باشد.موادی را که بدین منظور مورد استفاده قرار می دهند (دندانه)می نامند این عمل را بدان جهت دندانه دادن گفته اند که عده ای می پندارند سبب جای نگرفتن رنگ برروی الیاف صافی سطح آن می باشد و این املاح دندانه است که سوراخ های ریز(دندانه)روی الیاف بوجود می آورد و موجب جذب بهتر و سریع تر رنگ در داخل بدنه لیف می گردد.برخی از رنگهای طبیعی اعم از نباتی یا کانی و شیمیایی خود مستقیما الیاف را رنگ می کنند اما این رنگها که بدون کمک دندانه ها با مواد تعاونی بر روی منسوج جای می گیرند در مقابل نور و اصطکاک و شستشو دوام کافی ندارد.رنگرزان با توجه بجربه و سلیقه خود هر کدام به گونه ای و روشی خاص به دندانه دادن می پردازند و نتایج حاصله نیز متفاوت می باشد در هنگام رنگرزی و دندانه دادن باید توجه داشت که: 1- چون املاح دندانه ای فلزی در حمام رنگ حتی به مقدار کم موجب تغییر رنگ می گردد بنابراین به هنگام استفاده از این رنگ ها باید سرعت عمل معمولی داشت زیرا کم یا زیاد کردن این مدت رنگ را ضایع می کند و دیگرگون می سازد.رنگرزان خود بر اثر تجربه این مدت را فرا گرفته اند و می دانند که باید از حد معمول نه کمتر باشد نه بیشتر. 2-چون رنگها متنوع و غیر استاندارداند در انتخاب نوع محاسبه و مقدار رنگ همواره باید دقت لازم بعمل آورده و چگونگی را یادداشت نمود زیرا چنانچه نیاز به تهیه دوباره رنگ باشد امکان تغییر رنگ یا چند رنگی وجود دارد.

چنانچه در نظر باشد از مواد شیمیایی رنگین بویژه آلیزارین برای رنگرزی استفاده گردد معمولا روش دندانه پس از رنگرزی استفاده می شود.در این روش الیاف و نخ ابتدا رنگرزی می گردد سپس برای ایجاد ثبات در رنگ و شفافیت،آن را دندانه می دهند و می شویند.

بی کرومات دوپتاس قوی ترین دندانه برای رنگرزی الیاف پشم با رنگهای شیمیایی است.این دندانه را برای رنگهای سیر به کار می برند و مقدار آن نسبت به وزن پشمو سیری و روشنی رنگ از (1تا4)درصد خواهد بود.دندانه دادن با بیکرومات دوپتاس بیدرنگ پس از رنگرزی انجام می شود و در این مورد باید توجه داشت که: 1-الیاف به هنگام دندانه دادن یکنواخت در محلول قرار گیرد و از آن خارج نشود. 2-به هنگام و پس از دندانه دادن الیاف از روشنایی و تابش نور آفتاب برآن جلوگیری بعمل آید زیرا رنگ آن قسمت از الیاف که در برابر آفتاب قرار گیرد سیرتر شده و روی آنها لکه هایی بوجود می آّید.

این نوع دند انه دادن در بین رنگرزان از انواع دیگر آن رواج بیشتری دارد.تقریبا کلیه دندانه ها را می توان قبل از رنگ رزی مورد استفاده قرار داد. در این روش الیاف و نخ را ابتدا دندانه می دهند سپس رنگرزی می کنند ثبات رنگ در این روش معمولا کم است اما رنگرز می تواند نتیجه کار خود را با کم و زیاد کردن مواد به دلخواه تغییر دهدو

در این روش که برای رنگهای روشن به کار می رود عملیات رنگ رزی و دندانه در یک حمام صورت می گیرد و بویژه از رنگهای طبیعی قرمز دانه و برخی مواد شیمیایی و آلزایرین بدین منظور استفاده می گردد.دراین روش که رنگ و دندانه تواما به مصرف می رسد از رنگهایی استفاده می گردد که در حمام رنگ با مواد دندانه ای ترکیب نشود و رسوب نکند.این روش دارای مزایای زیر است: 1-یکنواختی رنگ 2- صرفه جویی در مواد رنگی،مواد تعاونی،آب،وقت. 3-دوام وثبات رنگ حاصله و عدم تغییرات در برابر فلزات موجود در حمام رنگ.

دندانه دادن اصولا به سه طریق زیر انجام میگیرد: الف-(دندانه دادن پیش از رنگرزی )که متداول ترین نوع دندانه دادن است و آن چنین است که ابندا الیاف را دندانه می دهند و سپس با روش خاص رنگرزی می نمایند. ب-(دندانه دادن پس از رنگرزی)این روش با توجه به اینکه رنگ پذیری پشم بدون دندانه کم است کمتر انجام می گردد و نتیجه چندان رضایتبخش نمی باشد. پ-(دندانه دادن توام با رنگرزی )این روش در مورد یعضی زنگها انجام می پذیرد.

یا شیرین کروم

کلر وقلعرایج ترین املاح قلع است که در دندانه دادن مورد استفاده قرار می گیرد.دندانه قلع که با سه روش قبل و بعد توام با رنگرزی انجام می پذیرد بی رنگ است این دندانه اغلب با قرمز دانه بکار می رود و رنگ حاصله شفاف می باشد،اما ثبوت رنگ چندادن رضایت بخش نیست.

از ترکیبات مس (سولفات مس)یا کات کبود به مقدار محدودی برای دندانه دادن پشم مورد استفاده قرار می گیرد . دندانه مس از دندانه های رنگی است و پشم را آبی روشن می کند،و چنانچه پشم زرد رنگ باشد با این دند انه به سبزی می گراید.دندانه مس در رنگهای طبیعی بیشتر مصرف دارد و بهر حال از دوام پشم می کاهد و آنرا خشن و شکننده می کند.در حمام دندانه مس از بکار بردن اسیدهای معدنی قوی مثل اسید سولفوریک باید خوداری نمود زیرا رنگ را کدر نموده به یکنواختی آن لطمه می زند.

از دندانه های است که اگر چه مورد استفاده می باشد اما کمیاب است.رنگ حاصله از این دندانه شفاف ،در برابر شستشو خوب در مقابل نور متوسط است به هنگام دندانه دادن با این ماده نباید از آبهای با املاح معدنی و سنگین استفاده نمود زیرا رنگ حاصله کدر می شود.از املاح اسیدی مانند سولفات آمونیم با اسیدهای آبی مانند جوهر سرکه و اسید آن را اگزالیک در این دندانه میتوان استفاده نمود .کلرونیکل بیشتر برای دندانه دادن پشم و نیز رنگهای طبیعی مانند قرمز دانه ،رناس به کار برده می شود

کلرو کبالت بیشتر در دند انه دادن مورد استفاده است و در رنگرزی رنگهای طبیعی مانند قرمز دانه،روناس و همچون دندانه دادن با دندانه قلع مصرف می شود.دندانه کبالت از دندانه های متداوبل در رنگرزی پشم است،در کار دندانه دادن آن نباید از آبهای معدنی و سنگین استفاده کرد زیرا رنگ حاصله را کدر می نماید . ثبات رنگ حاصله با این دندانه ها در برابر شستشو خوب و در مقابل نور متوسط است.

بهترین دندانه کانی به منظور دندانه دادن بکلیه مواد نسجی است و رنگ حاصله نیز با دوام و شفاف بوده ،روش ساده و رنگ حاصله ثابت می باشد.املاح کروم به صورت استات و سولفات مصرف می شود.استات کروم بسختی تجزیه می گردد اما املاح قلیایی آن مانند بیکرومات پتاسیم و بیکروات سدیم که ضمنا دندانه های خوبی هستند دارای رنگ ثابت و بادوام نیز می باشتد.برای استفاده از دندانه کروم در رنگ رزی پشم سه نوع حمام وجود دارد: الف - حمام دندانه کروم شیرین یا اکسیداسیون :این حمام مهمترین و معمول ترین نوع دندانه دادن کروم است.این دندانه اکسید کننده می باشد و نوع دندانه کروم مورد استفاده بستگی به نوع رنگ مورد درخواست دارد. آبحمام به هنگام داخل نمودن پشم باید کاملا گرم شده باشد و مواد کمکی در آن ریخته باشند کروم در روی پشم به مقدار زیادی بصورت اکسید کروم در می آید.برای خنثی کردن محیط به این حمام مقدار کمی نیز اسید استیک اضافه می کنند.پس از عمل دندانه دادن نباید پشم در مجاورت نور قرر گیرد. ب-حمام دندانه کروم ترش که مورد استفاده چندانی ندارد. پ-حمام دندانه کروم احیا شده:چون برخی از رنگهای طبیعی و شیمیایی را نمی توان با روش دندانه اکسیداسیون (دندانه کروم شیرین)دندانه داد زیرا بدان حسبسیت دارند لذا در مورد دندانه کروم ترکیب کروم احیا شده (کروم سه ارزشی)باید فراهم گردد ،در این هنگام بیکرومات به همراه نمکی اسیدی یا اسیدهای احیا کننده مورد استفاده قرار می گیرد.انتخاب روش دندانه دادن به منظور رنگرزی برای هریک از رنگها متفاوت است و هر یک از رنگها با یکی از رئوشهای دندانه ممکن است بهتر عمل کند و این رنگرزان اند که روش بهتر را باتوجه به تجربه ای که دارند انتخاب می نمایند.

در قدیم واحد اندازه گیری نخ ابریشم بوده است.امروزه این واحد در مورد کلیه الیاف (فیلامنت)(رشته ایی)بکار میرود و اصولا درباره الیاف کوتاه مانند پنبه و امثال آن مورد استفاده نمی باشد.دنیروزن 9000متراز الیاف(فیلامنت)برحسب گرم است.

نیروی بازو و قدرت کار و مشخصات دست و انگشتان افراد با یکدیگرمتفاوت است،این مغایرت ها به ویژه آنگاه که گوناگونی شیوه بافت فرشفبافان و سلیقه ایشان برآن افزوده گردد تفاوت های چشم گیر در نتیجه کار این هنرمندان ایجاد می کند.بنابراین فرشی که وسیله چند نفر یا گروه بافته شود یک دست نبوده در نقاط مختلف آن ناهم آهنگی و نشانه هایی از دو دست بودن آشکار می گردد.در بسیاری موارد دیده شده است فرشی که بافتن قسمتهایی ازآن حتی وسیله یکنفر و با فاصله زمبنی انجام گردیده دو دست شده یکنواختی خود را از دست داده است.

فرشی را دو رنگ گویند که رنگ قسمتی از آن با رنگ بقیه قسمتها متفاوت باشد.دو رنگی یکی از عیوب فرش است که اغلب پس از مدتی کار کردن بروز می کند و متاسفانه بر طرف شدنی نیست. بروز دو رنگی در فرش علل بسیاری دارد که برخی از آن بشرح زیر است: الف:علل بنیادی و ساختاری فرش: 1-بکاربردن رنگ نا مرغوب در کار رنگرزی 2-استفاده از پشم نامرغوب و ناجور از گوسفندان نژبد متفاوت یب نقاط مختلف بدن یک گوسفند یا رنگهای مختلف در یک بار رنگرزی. 3-رنگرزی الیاف پشم یا پنبه یا نخ آن به دفعات با یک رنگ و عدم دقت در تطابق این رنگ ها. 4-استفاده از رنگهای مختلف و عدم توانمندی رنگرزان در جور کردن این رنگها. 5-افزایش یا کاهش مدت زمان رنگرزی ،درجه حرارت حمام رنگ،میزان شستشوی کالا قبل از رنگرزی برای بر طرف سازی چربی الیاف . نیز پس از آن و سایر امور مشابه که در چرخه رنگرزی انجام می پذیرد و بستگی به مهارت و دقت عمل رنگرز دارد. 6-استفاده از ظروف غیر مناسب چه از لحاظ ظرفیت چه از جهت تمیز بودن یا نوع جنس ظرف که باید از مواد غیر حساس در مقابل رنگ و سایر مواد مورد مصرف در کار رنگرزی انتخاب گردد. ب:علل تحصیلی که به نوع بهره برداری از فرش مربوط می گردد: 1-وضعیت محل استفاده از فرش. 2-نحوه ی شستشوی و نظافت فرش. 3-نور و نوع تابش آن به این دستباف.4-یکنواختی در استفاده از فرش. 5-نوع لکه گیری. 6-وضعیت محل نگه داری از فرش. ذیل عنوان (حفاظت فرش و مواد اولیه آن از آسیب ها و آفتها)روشهای جلوگیری از ایراد انواع صدمات فوق به فرش در این کتاب به اختصار آمده است.

برای آنکه نقش فرش به طور روشن و کامل پیاده شود لازم است که در برخی نقاط مثلا صورت انسان که اعضا ظریفتر اند و باید ریزتر بافته شوند به تعداد گره های فرش افزوده گردد و به قول معروف در این نقاط تراکم گره بوجود آید.در این گونه موارد اگراز ابتدا بافتن قالی یا قالیچه ،کار با گره ریزتر و متراکم شروع گردد وقت گیر خواهد بود،لذا فرشبافان ابتدا چله را از نخ نازک انتخاب می نمایند و چله کشی را به صورت دو برابر (دو زیر ،دو رو)انجام داده بافتن را به صورت عادی و درشت آغاز کرده و ادامه می دهند،هنگامی که کار به نقطه حساس و ظریف نقش فرش رسید با زدن (هاف متضاد)مجموع گره ها را دو برابر می کنند تا بتواند ریزه کاری ها ی نقش را به صورت طبیعی و واقعی جلوه دهند.بدیهی است پس از اتمام مار بافت ظریف فرش مجددا هاف متضاد حذف و گره ها به حالت اولیه زده می شود و کار ادامه می یابد.

یا (گره ترکی،متقارن)باف.

موارد شیمیایی یا طبیعی را گویند که بکار شستن نخ و پشم و قالی برای کهنه نما کردن آن می رود.دواهایی که بدین منظور مصرف می شود بخشی از فلس های الیاف پشم را از بین می برد و آنرا صیقلی . نرم می کند،این دواها بر دو گونه اند: الف-مواد طبیعی مانند چوبک و خاکستر ب-مواد شیمیایی مانند کلر،سود،پودر سفید گری یا هیپو کلریت کلسیم

برای کهنه نما کردن فرش آن را دواشو می کنند.این عمل از شدت رنگها می کاهد و بین رنگهای فرش هم آهنگی بوجود می آورد و رنگها بطور ساختگی شفاف می شوند و سطح فرش صیقلی می گردد.موادی که برای دواشو کردن فرش به کار می رود در بین قالیبافان به نام دوا معروف است.اصولا چنانچه فرش از مواد اولیه سالم و مرغوب و با طرحی جالب و وسیله کارگران ماهر بافته شده باشد نیازی به دواشو کردن ندارد،معمولا فرشهایی کهنه نما می شود که با الیاف نامرغوب یا مصنوعی بافته شده باشد.عمل دواشو کردن فرش به سلامت این دستباف لطمه می زند.

یا (تسمه )کناره فرش را نامند که همچون تسمه بافته می شود.این بخش از فرش عموما (شیرازه)نامیده می گردد.

چون بافندگان در دار ثابت تا ارتفاع محدودی می توانند به راحتی به کار بافت بپردازند،لذا معمولا پس از یافتن مقداری از فرش(حدود1/5متر)و بالا آمدن کار با شل کردن نوردهای سر دار و زیر دار قسمت بافته شده فرش از پایین به طرف پشت دستگاه می برند و فقط مقداری حدود 15 سانتیمتر از آن را به طرف جلو باقی گذاشته در آن قسمت قالی را به زیر دار می دوزند و نوردهای سردار و زیر دار را محکم نموده به بافتن ادامه می دهند.

به رنگ دود که تیره است و سیاه ،ترکیب سیاه و سفید.

نوعی رنگ قرمز یا رنگ(گلی دوغی)مورد استفاده در کار رنگرزی خامه فرش است.این رنگ که بیشتر در نواحی اراک از آن استفاده می شود قرمزی است که از روناس تهیه می گردد و در مشاهده ای عمیق انعکاس نور سفید در آن دیده می شود و پنداری بر فرش دوغ پاشیده اند.نوعی رنگ دوغی بدینگونه حاصل می شود که :کلاف پشم را در محلول زاج می جوشانند،آن را دو روز در محلول روناس و دوغ می خوابانند،پشم رنگ نارنجی می گیرد،سپس ان را تا دوسه روز در اب روان می نهند.د.غی روشن را با استفاده از زاج سفید،قرهقروت،روناس و دوغ فراهم می سازند.