لغت نامه



یا«چله کشی»

بدون شک قدمت استفاده از زیرانداز بدانگاه می رسد که انسان بفکر ساختن سرپناهی جهت تامین آسایش خود افتاد. بافتن انواع زیرانداز نیز همزمان با پرورش دام و استفاده از پشم آن بدین منظور بوده است و انسان پس از بهره وری از پوست حیوانات به اهمیت الیاف پشمی پی برده و بمرو ر بصورتهای گوناگون(خام و ریسیده شده)و از طریق بافتن گلیم و قالی از آن بهره گرفته است. این زمان بی تردید مصادف با تغییر زندگی بشر از مرحله توحش و زیست انفرادی در غارها به چادر نشینی و معاش خانوادگی و قبیله ای و اعتلاء فکری او بوده و انسان پس از احساس نیاز به این تغییر وضع جهت تامین آسایش بیشتر خویش بدان گردن نهاده است. بافتن فرش مانند سایر دست آوردهای بشر همواره رو به تکامل رفته و این پیشروی بدان حد با تکامل تمدن انسان عجین بوده است که گفته اند:«... هیچ هنری در جامعه خود به اندازه فرش توسعه و تکامل نداشته و هنرمندان جوامع را به خود مشغول ننموده است...» فرشهایی که انسان اولیه برای زیرانداز، روانداز،حمل بار،پوشش مقبره ها،پوشش حیوانات و غیره از آن استفاده می کرده از پوست و برگ درختان و پوست حیوانات بوده،این طبع نقاد و دست هنرمند انسان است که در طول تاریخ خود تکامل صنعت نساجی و بافت را بدین حد رسانیده که دستبافت های هنرمندان امروز از هر حیث اعجاب بیننده را برمی انگیزد و چشم ها را خیره می سازد.اینکه اولین فرش بافته شده بصورت تار و پود به مردم کدام سرزمین تعلق دارد و آیا ایرانیان یا چینیان خالق این هنرند یا سایر اقوام به درستی معلوم نیست،اما«فرش پازیریک»که قدیمی ترین دستباف بشری است که تاکنون کشف گردیده و موجود است تا انداره ای بدین سوال پاسخ می دهد و نشانی از محل بافت قالیهای اولیه را روشن می سازد.با کشف قالیچه مذکور در مقبره سکایی ها در آلتایی مغولستان بوسیلهرفسور«رودنکو» که حدود«50» سال پیش انجام شدقدمت تکامل فن بافت فرش به 2500 سال قبل رسیده است.در مغولستان نیز فرشهایی کشف شده که بافت آن به قرن اول قبل از میلاد می رسد و وضع بافت و انتخاب مواد اولیه و نوع گره آن که تک بر تار است نشان از داشتن تجربه دو هزار ساله در بافندگان این فرشها می دهد.اخیرا در ناحیه«سین یانگ» چین از مقبره ای قدیمی فرش چند صد ساله ای کشف شده که نقش آن شباهت هایی به فرشهای ایران دارد.نشانه های دیگری نیز از جمله فرشهای مقابر فراعنه مصر موید قدمت این هنر دستی در جهان است. با کشفیات مذکور و سایر آثار می توان مرکز عمده فرش قدیم جهانی را ایران،آسیای صغیر ترکمنستان،چین،هندوستان، مناطقی از شرق اروپا،شمال آفریقا دانست.برخی دانشمندان فرش شناس،مصر را گهواره بافند گی فرش می دانند،در توراه اشاراتی به این دستباف شده و در فصل 26 کتاب هجرت،حضرت موسی از چگونگی آرایش داخل خیمه ها و استفاده از قالی سخن می راند، بر روی ستون یاد بود«شلمان صر» دوم آشوری که در سده نهم قبل از میلاد پادشاه یهویه را شکست داد در میان هدایایی که توسط«یاخوا» پسر خمری به«شلمان صر»تقدیم می شود دو فرش بزرگ دیده می شود.

فرش ایران دارای تاریخی بسیار طولانی است،در ایران از دیر باز بافتن انواع فرش متداول بوده و انگیزه ای اجدادی داشته داست نوشته جات مورخان،جهانگردان،جنگجویان و آثار مکشوفه از گذشتگان گویای آن است که فرشبافی بصورت هنری دستی و مردمی و روستایی و عشایری در ایران سابقه بس دراز دارد.پروفسور«رودنکو» کاشف«فرش پازیریک» معتقد است: قالی مذکور که کار مردم ماد یا پارس و پارت (خراسان بزرگ) است. توجه به نقش های مشابه و همزمان این فرش در ستون های تخت جمشید نیز این نظریه را تایید می نماید. آثار دیگری از جمله نقاشیهای برخی هنرمندان قرون وسطی حاوی نقش قالیهایی است که گفته اند بافت ایران بوده است وبرخی مورخان در مورد حمله رومیان به ایران و غارت دستگرد قالی را از جمله غنایمی که در این غارت بدست آورده شده قید نموده اند و نیز منابع یونانی از قالیهای زر بافت ایران یاد کرده اند.«فرش بهارستان» با آن همه هنرمندی که به تایید روایات مختلف در بافت آن به کار رفته بوده اگر چه گاه در تعریف از آن راه اغراق پیموده شده اما خود نشانگر پیشرفت صنعت فرشبافی و صنایع جنبی آن از جمله طراحی رنگرزی در ایران قدیم می باشد کتاب«حدود العالم» نوشته شده در قرن سوم هجری بافتن فرش در منطقه فارس را تایید می نماید. مجموعه این آثار و نوشته ها نشان می دهند که هنرمندان چیره دست ایرانی در طول تاریخ به منظور تکامل هنر فرش و خلق آثار جدید با علاقه ای خاص عمل نموده اند تا آنجا که نمونه های بسیاری از شاهکاران آفریده شده بدست ایشان اینک بعنوان نمونه ای از هنر و صنعت ایرانی زینت بخش اغلب موزه ها و نمایشگاههای بزرگ جهان گردیده است که این خود با توجه به صدمه پذیری فرش چه از لحاظ مواد اولیه آن مانند پنبه و پشم و چه از لحاظ ساییدگی و پا خوردگی این دستباف جای تامل دارد.«پروفسور پوپ» در مورد فرش و تاثیر پذیری آن از رسوم و عادات مردم ما چنین نظر می دهد که:«... شاید مطالعه دقیق قالیهای اولیه بهترین مقدمه برای آگاهی از صنایع ایران باشد زیرا این صنعت بیش از تمام صنایع خصائس مخصوص و رسوم متنوع قدیمی را در بر داشته و مراحل مختلف زندگی و فرهنگ ایران رانشان می دهد...»فردوسی شاعر گرانقدر،در شاهنامه از فرش بعنوان یکی از هدایایی که شاه کابل برای سام پدر زال می فرستدیاد میکند: ...وز آن ژنده پیلان هندی چهار همه جامه و فرش کردند بار... فرش بعنوان نمودی از فکر و اندیشه بشری و متاثر از حس نوجویی او در طول تاریخ خود با نشیب و فرازهایی روبرو بوده،گاه با فراغت فکری هنرمندان و محیط مناسبیکه برای رشد و شکوفایی هنر ایشان ایجاد گردیده به حد اعلای خود رسیده و گاه صدماتی که بر اثر مصائب طبیعی و غیر طبیعی بر پیکر جامعه وارد شده آن را به دوره نهفتگی و خمود سوق داده است . عصر مغول یعنی قرن هفتم هجری را می توان دورانی بس غم انگیز برای انواع هنر ایرانی دانست و پس از آن قرون 10 و 11 هجری را که عصر صفویان است زمان شکوفایی طبع هنری مردم ایران باید بشمار آورد.آغاز دوران صفوی مقارن با رشد بسیاری از هنرهای دستی و توسع آن در کلیه شئون جامعه بوده است. بسیاری از هنرمندان گرانقدر ایرانی در این دوره ظهور کرده اند بااغتنام فرصت از آرامش و محیط مساعدی که بوجود آمده عمر گرانبهای خود را بر سر ارتقاء سطح کیفی هنر و صنایع دستی نهاده اند و با ابداع طرحها و نقشه های زیبا و هنرمندانه جایگاه این صنایع بویژه فرش را به حد اعلاء خود رسانیده اند و نام ایران را در سراسر جهان با آثار خود پرآوازه ساخته اند. با توجه به اهمیت عصر صفویه در اعلاء هنر ایران و توجهی که در این زمان به صنعت قالیبافی مبذول شده جا دارد به این عصر و وضعیت هنرمندان و قالیبافی آن مشروح تر بپردازیم. فرشهای دوران صفویه را می توان مربوط به دو گروه زمانی دانست اول:قالیهای بافته شده در دوران سلطنت شاه اسماعیل و شاه طهماسب که به شاه طهماسبی معروف است و خود مکتبی خاص دارد که بهمین نام شهرت یافته. شاه طهماسب(984- 931 ه.ق) همواره به تشویق هنرمندان و قالیبافان می پرداخت و خود از هنر بهره داشت و حتی نوشته اند،رنگرزی می دانست و مستقیما طراحی می نمود و بافندگان را راهنمایی می کرد. از این جهت در زمان پادشاهی او انواع صنایع ظریفه بویژه قالی بافی راه ترقی پیمود و در طرح آن تغییرات کلی بوجود آمد،قالیهای ترنج دار جانشین آن گروه از قالیهایی شد که تا اواخر قرن 9 هجری در ایران بافته می گردید و بعدا به طرح مغولی و تیموری شهرت یافت علاوه بر قالیهای ترنج دار در این دوره بافتن قالیهایی با طرح حیوان دار و شکارگاه متداول شد. دوم: قالیهای بافته شده در زمان شاه عباس که به مکتب شاه عباسی معروف است در این دوره با اغتنام فرصت از وجود هنرمندان عصر نقشهای جدید بویژه با استفاده از اسلیمی ها و گلهای مخصوص بوجود آمد برخی طرحهای قالی در مکتب شاه عباسی عبارتند از: الف- طرح ترنج دار یا لچک ترنج ب- طرح شکارگاه پ- طرح درختی ت- طرح گلدانی روشهای اصلی بافتن فرش در طول قرون و اعصار پس ازصفویه چندان تفاوت و تغییری نکرده و حتی امروزه نیز اصولی را که در آن زمان برای بافت فرش ابداعذ گردیده کمی تکامل یافته تر بکار می برند و طرحها نیز کم و بیش اصل یا تکامل یافته همان طرحهایی است که هنرمندان دوران صفوی پی ریزی کرده اند یا در بین روستائیان و عشایر نسل به نسل و متکی بر اصالت آن ادامه یافته است. اینک با توجه به سهولت ایجاد ارتباط بین هنرمندان نقاط مختلف و پیشرفت تکنیک طراحی و نقش پردازی، فرش همگام با سایر هنر ها و صنایع مردمی رو به تکامل رفته است، طرحهای محلی به نقاط دیگر برای بافت فرستاده می شود و هنرمندان از نتایج تجربیات دیگر همکاران خویش کاملا با خبر می گردند، وسایل کار طراحی پیشرفت نموده و تکنیک جدید به کمک هنرمندان آمده و ایشان به مهارت در تهیه و تکثیر طرحهای خود اقدام می کنند بازارهای فرش جهانی بویژه از اوائل قرن بیستم میلادی رونق گرفته و این خود تشویق دست اندر کاران را در پی داشته و بویژه در تبریز،کرمان،کاشان،اصفهان و اراک داد و ستد این کالای ارزشمند را رونق داده و در این زمان است که بازار صادرات فرشهای نو و کهنه گرم شده و کارگاههای بزرگ برای پاسخگویی به تقاضاهای روز افزون دایر گردیده است. این قالی ها به اروپا بویژه کشور آلمان و آمریکا حمل می گردد و موجبات تقویت بنیه مالی کشور را در حد خود فراهم می سازد و تجار خارجی را به سرمایه گذاری در تولید فرشهای مورد در خواستشان تشویق و ترغیب می نماید. مجموعه این اقدامات طی قرن اخیر در جهت تقویت بنیه اقتصادی کشور موثر بوده اما دخالت فروشندگان و صاحبان سرمایه در کار طرح و رنگ فرش و سفارشات غیر مسولانه ایشان به کیفیت این دستباف لطمه وارد ساخته است.عدم نظارت صحیح بر کار بافت فرش و بسیاری عوامل دیگر از جمله قیمت ها و چگونگی صادرات طی نیم قرن گذشته رقبای فرش ایران را به میدان رقابت کشانده و از سوی دیگر سود جویان را به سوء استفاده از غفلت دست اندرکاران و انجام تقلباتی در مراحل مختلف تهیه مواد اولیه و تولید فرش واداشته و در نتیجه موجبات سقوط کیفیت و کمیت و گرمی بازار فرش ایران را فراهم نموده است بمنظور ایجاد پیوستگی ارتقاء سطح کیفی این دستباف ارزشمند و تداوم تاریخ پرآوازه آن هوشیاری و کوششی همه جانبه لازم است که امید است عشق و علاقه عامه مردم به این میراث اجدادی خود آن را در ضمیر کلیه دست اندر کاران بیدار سازد.

برقراری اعتبار و اعطاء مجوز استفاده از اعتبار. بهنگام تامین اعتبار باید به در خواست کننده موارد زیر ابلاغ گردد. 1- مبلغ اعتبار 2- مورد مصرف اعتبار3- مدت اعتبار 4- وضعیت تمدید اعتبار

یا«تار،چله» اصطلاحی است که بیشتر اکراد و عشایر بکار می برند.

یا«تنن» جوهر مازو،ماده ای که از ریشه یا برگ،یا پوست برخی نباتات مانند بلوط،انار،برگ گردو و چرم گرفته می شود و در رنگرزی بکار می رود. برخی از درختان بلوط تا 75 درصد و پوست درخت سرو تا 14 درصد وزنشان تانن دارند. تانن در چرم سازی و نیز در رنگهای قطرانی آبی بعنوان دندانه مصرف دارد این ماده با آهن ترکیب می گردد و نباید در ظرفهای آهنی نگهداری یا گرما شود.

یا«قشو،پشم باز کن»کاردی است که ضمن موازی کردن پرزهای الیاف اضافی را می گیرد و گره های پشت فرش را درآورده صاف میکندو برای باز کردن الیاف خامه نیز مانند شانه عمل می نماید و خامه را پاک کرده،برق می اندازد و کاملا جابجا می کند. طرز کار با«تبر» چنین است که بافنده پش از بافتن هر رج آنرا روی خامه بافته شده از بیخ گره بطرف خود می کشد و در حقیقت خامه را شانه می کند و بافت را یکنواخت می سازد.

تبریز مرکز آذربایجان شرقی در فاصله 653 کیلومتری از تهران و 160 کیلومتری جنوب مرز ترکیه قرار دارد و با همه گونه وسایط نقلیه زمینی و هوایی به تهران متصل می گردد این شهر محدود است از شمال به مرند و اهر و از جنوب به مراغه و هشترود،از مشرق به سراب و میانه و مشکین شهر و از مغرب به دریاچه ارومیه. دارای 38 درجه و 7 دقیقه عرض شمالی و 46 درجه و 16 دقیقه طول شرقی است در جلگه آبرفتی در شمال شرقی دریاچه ارومیه واقع شده و ارتفاع آن از سطح دریا 1405 متر می باشد. قله کوه سهند در 50 کیلومتری جنوب این شهر است و اراضی تبریز بوسیله تلخ رود و مهران رود مشروب می شود و آب و هوایی در زمستان سرد و در تابستان معتدل دارد. آب و هوای معتدل،کوهستانی بودن منطقه و سایر اختصاصات طبیعی و جغرافیایی،تبریز و نواحی آن را برای کشاورزی،دامداری مستعد ساخته و فرآورده های دامی خود مردم هنر دوست و صنعتگر آن را به جانب صنایع دستی بویژه هنرهای دستی از جمله فرشبافی سوق داده است. تبریز دارای کلیه شرایطی است که برای قالیبافی لازم است و طراحان هنرمند،مواد اولیه خوب،رنگرزان و بافندگان ماهر و سخت کوش و دقیق از جمله این شرایط اند. اگر جه صنعت فرش در این شهر سابقه طولانی دارد به پیش از دوران صفویه می رسد اما از قرن 17 میلادی به بعد و پس از آن که قالی ایران به خارج از کشور راه یافت، صنعتکاران تبریز با دریافت سلیقه مردم اروپا و آمریکا دست به بافتن قالیهایی زدند که بسیار جالب بوده و بازار آن کشور ها را به خود اختصاص داد. در تبریز همه نوع فرش با نقشه های گوناگون بافته می شود و قالیهای کهنه این شهر دارای طرح و رنگ آمیزی متنوع می باشد. کارگران تبریزی دارای مهارت و خلاقیت ویژه کار و قدرت بدنی خوب اند. نوشته اند که این کارگران بطور متوسط در روز 8000 گره می بافند و کارگرانی در این شهر دیده شده و می شوند که تا(15000) گره در روز بر فرش می زنند. برخی ویژگیهای فرش تبریز عبارتند از: الف- از لحاظ بافت ریز بافت ترین فرشهای ایران در تبریز بافته می گردد، گره با قلاب و از نوع متقارن و محکم و با دوام زده می شود و پود گذاری بصورت دو پوده است. ب- طرح ونقشه: طرح و نقشه فرشهای این شهر بیشتر از سلیقه خریداران تبعیت می نماید. طراحان تبریز اگر چه در اصول از طرحهای معروف و قدیمی پیروی می کنند اما به این طرحها جان می دهند و زیبایی می بخشند و نوآوری دارند،معروفترین طرح قالی تبریز ماهی است که ترنجی در میان دارد. پ- جنس فرش تبریز اغلب تار از نخ پنبه ای و بسیار مستحکم و با دوام پود و پرز پشم است اما فرشهای ابریشمی نیز بصورت کل ابریشم،تمام ابریشم،چله ابریشم بافته می شود و قالیچه های چله ابریشم تبریز در نوع خود از بهترین فرشهای ایران است.بخشی از پشم مورد استفاده در قالی تبریز از گوسفندان ماکو تامین می گردد که در داخل استان در کارخانجات یا بصورت دست ریس آماده می شود. در روستاهای اطراف این شهر برای بافتن انواع فرشها پشم خشن بکار میرود. ت- رنگ: رنگ فرش تبریز مانند طرح آن از سلیقه سفارش دهندگان پیروی می کند اما دارای هماهنگی خاص است پشم را با رنگ های ترکیبی شیمیایی رنگ می کنند و نتایج نسبتا خوبی نیز بدست می آورند استفاده از رنگهای گیاهی و طبیعی،در بین رنگرزان تبریز به ندرت انجام می گردد.

پیغام یا خبرهایی را به دیگران رسانیدن. مجموعه اقداماتی است که بمنظور معرفی کالا و مواد،یا عقاید و آراء انجام می گیرد.وسایل تبلیغات بویژه این که ارتباطات توسعه و سهولت یافته متنوع و گوناگون است که به برخی از آنها اشاره می نمائیم: الف- رادیو: مهمترین وسیله تبلیغ و رسانیدن آگاهی به گوش عامه رادیو است زیرا گروههای مختلف مردم از باسواد و بی سواد، مرد و زن، کوچک و بزرگ، شاغل و بیکار در همه مواقع از جمله استراحت،شب و روز و حتی در بستر خواب شنونده این وسیله مهم ارتباط جمعی می باشند. ب- آگاهی های دیواری: مشروط بر آن که از لحاظ مطلب و رنگ آمیزی و سایر جهات جالب تهیه شود و در نقاط پر جمعیت و مجاز و جلب کننده نظر الصاق گردد.پ- روزنامه ها،مجلات: که وسیله بسیار خوبی برای درج آگاهی ها است و به قول معروف خوانندگان امروز آنها مشتریان فردای صاحبان کالایند.ت- سینما: که خود از وسایل جالب و پر سابقه در تبلیغ است.ث- تلویزیون: امروزه تلویزیون به اکثر خانه ها و مراکز عمومی راه پیدا کرده و گویندگان آن جزء اعضاء خانواده ها شده اند، بنابراین و با توجه به اینکه تبلیغ با آن بصورت سمعی و بصری انجام می شود، می توان ادعا نمود که در این عصر بهترین وسیله تبلیغ تلویزیون می باشد.ج- فروشندگان: در تجارتخانه ها،مغازه ها،بازارها این فروشندگان اند که از طریق تماس حضوری،تلفنی،مکاتبه ای می توانند مبلغ خوبی برای کالا باشند. در هنگام تبلیغ برای کالاها از جمله فرش باید توجه داشت که: 1- تبلیغ در چه حد مئثر است و تا آن حد انجام داد. چه برخی موارد تبلیغ و تعریف بیش از حد نتیجه عکس می دهد.2- با چه وسیله از وسایل فوق موثر تر و بهتر است تا بدان وسیله تبلیغ صورت گیرد. 3- بصورت سمعی و بصری باشد یا یکی از این طرق . به هنگام تنظیم برنامه تبلیغ باید از متخصصان فن تبلیغ راهنمایی گرفت، زیرا هر کالا یا عقیده خود به خود تبلیغی خاص دارد و جوامع و طبقات افراد نیز در شنیدن تبلیغ و قبول آن وضع متفاوتی دارند.

یا«بازرگانی»

یا«بازرگانی بین المللی»

محلی است که تاجر«بازرگان» در آن مشغول داد و ستد می باشد.

مجرد و تنها ساختن. در روش چنان است که بخشی از یک مجموعه واقعی را از کل مجموعه جدا نماید و خلاصه کنند و بصورت مجرد مورد بررسی و استفاده قرار دهند،یک نقشمایه مجرد را تجرید یافته گویند. بعبارت دیگر تجرید یافته برداشتی است مجرد از یک نقشمایه.

پرده بزرگی که در وسط حیاط یا اطاق آویزان می کنند تا قسمتی از محوطه را از قسمت دیگر جدا کند. این پرده را بیشتر از جنس الیاف نباتی الیاف نباتی مانند حصیر یا نوعی نی بنام«نی تجیر» می بافند. چادر نشینان و عشایر کوچیده اطراف چادرهای خود را با تجیر می پوشانند.

تحویل دادن کالا برطبق قراری که بین طرفین معامله(فروشنده، خریدار) گذاشته شده و فروشنده موظف به اجرای آن است در قرار دادن فروش علاوه بر موارد عادی مطالب زیر نیز پیرامون تحویل کالا باید روشن شده باشد: 1- زمان تحویل کالا 2- محل تحویل کالا 3- نحوه پرداخت هزینه تا مرحله تحویل و پس از آن،این هزینه ها عبارتند از مخارج حمل و بسته بندی و توزین و شمارش و غیره.4- مدت تحویل کالا5- در صورت بروز خطرات چه کسی مسوول پرداخت جرائم و کدام نوع زیان وارده است.فروشنده در مورد تحویل کالا معمولا موظف است:1- کالا را بر طبق مفاد قرار داد و با کلیه گواهی های مطابقت تحویل دهد.2- کالا را به هزینه خود بسته بندی،حمل و تحویل نماید.3- مراتب تحویل کالا را به وسیله نقلیه بنحوی مطمئن به خریدار اطلاع دهد. 4- اسناد فروش، حمل و غیره را برای خریدار بفرستد. و خریدار وظیفه دارد:1- برطبق شرایط قرارداد کالا را تحویل بگیرد و بهای آن را بپردازد.2- مطابق شرایط قرار داد هزینه های باربری و حقوق و عوارض مربوطه را تادیه کند.

زمینه فرش،اصطلاحی است رایج در باختران

روشی در بافت فرش است که آنرا شیوه اولیه دو تار بافی می دانند. در این روش چله فقط یک بار تقسیم می گردد و تارها به اندازه یک قطر نخ از هم فاصله دارد. در این نوع بافت که«حصیری» نیز نامیده می شود پود نازک بکار نمی رود و پود ضخیم و چله ها یک در میان در پشت خود نمایی می کنند. بدان جهت این بافت را«تخت» نامند که پشت فرش بدون شیار است.

واحد شمارش فرش و سایر دستبافها.

در قالیبافی تخته ای که روی پله های دو طرف دار قرار می گیرد و بافندگان بر آن می نشینند گفته می شود. در شبستر و اصولا آذربایجان این وسیله را«تختابذ»یا«تخته بند»نامند.

تخته ای است که در دارهای افقی(خوابیده) در زیر فرش و دم کار می گذارند و با قرار دادن دو تخته یا آجر در دو طرف،آنرا بنحوی بالا می دهند که قالی در حدود سه سانتیمتر از زمین کنده شود. این تخته که بهعرض تقریبی 30 سانتیمتر است و طول آن کمی بیشتر از عرض دار می باشد موجب می شود تا بهنگام بافتن،بر قالیجه و تارهای آن فشار وارد نگردد و پاره نشود و بافتن فرش نیز بسهولت انجام گیرد. این ویسله در نواحی تربت حیدریه بیشتر مصرف دارد.

از وسایل رفوگری است و آن تخته ای است معمولی که بهنگام چله کشی نقاطی از فرش که باید رفو شود بکار می رود. بدین منظور تخته را زیر فرس قرار می دهند و آن را به فرش میخ می کنند و بدین طریق فرش را در نقطه صدمه دیده صاف نموده و تارهای آن را بنظم خاص خود در می آورند. ابعاد این تخته نسبت به وسعت کار رفو متفاوت است.

برای برطرف سازی عیب«سر یا سر کجی یا چین و چروک»فرش،آن را در قسمت معیوب و جهت عکس عیب وسیله«دار کشی» یا تخته کوب کردن تحت فشار قرار می دهند. نحوه عمل در تخته کوب کردن آن است که: فرش معیوب را بر روی تخته ای قرار داده یک طرف آن را بوسیله میخ های متعدد به تخته می کوبند. و قسمت های کوتاه شده را با«چنگک» کشیده و تراز کرده و بر تخته محکم وصل می نمایند. بهنگام دار کشی یا تخته کوب کردن قسمت کوتاه آمده را قبلا با آب سرد کمی مرطوب می کنند. باید توجه داشت که این اقدامات سره فرش را موقتا بر طرف می سازد و این عیب بطور کلی بر طرف شدنی نیست.

کم کردن. در معاملات کم کردن نسبی بهای جنس فروخته شده بمنظور رعایت حال خریدار است. بعبارت دیگر مقدار کاهش بهای کالا در فاکتور اصلی نسبت به قیمت ابرازی در پیش فاکتور است.

یا«پنبه دانه»

حاشیه تذهیبی

اسباب وزن کردن. ابزار اصلی ترازوهای معمولی دو کفه و یک شاهین است. ترازو دارای انواع می باشد و با توجه به نوع اشیایی که باید بوسیله آن توزین گردد ظرافت و دقت دو قدرت کشش متفاوت دارد. ترازوهایی راکه باید با دقت بسیار زیادی برای توزین اشیاء گران قیمت مورد استفاده قرار گیرد در محفظه های ویژه نگهداری می کنند تا از رطوبت و فشار هوا مصون بماند. بمنظور توزین اشیاء خیلی گران قیمت ترازو های الکترونیکی ساخته شده که بسیار دقیق می باشد. «قپان» نیز نوعی ترازو است که دقت کمتری دارد و اشیاء سنگین را با آن توزین می نمایند.

ترازویی است دقیق به منظور آزمایش های کمی اشیاء بسیار سبک و ظریف.

در لغت به معنی اعتماد، توکل و اطمینان است.مفهوم حقوقی این کلمه آن است که یک یا چند نفر امور مربوط به یک یا چند نفر دیگر را به عهده گیرند مانند قیم در مورد مهجورین و صغار. از نظر اقتصای آن است که تعدادی از بنگاه ها که در یک صنعت یا بخش اقتصادی دارای نقشی در عرضه یا تقاضا یا هر دو می باشند د هم ادغام شوند و یک واحد تولیدی یا خدماتی مستقل از اعضاء خود را تشکیل دهند و کنترل انحصاری یا نیمه انحصاری در بازار کالا یا خدمات خاص را به وجود آورند.

یا« صیقل دادن فرش»

حجم و مقدار نقش ها درمتن قالی یا در حاشیه آن.فرشی دارای نقشی متراکم است که گلها و گیاهان و سایر نقشمایه ها متن آن را پر کرده و تنگاتنگ قرار گفته باشد.

تربت حیدریه از شهرستانهای مرکزی استان خراسان می باشد که از شمال به نیشابور و از مشرق به تربت جام و از جنوب شرقی به مرز ایران و افغانستان از جنوب به بیرجند و گناباد و از مغرب به کاشمر محدود است.ارتفاع این شهر که در دامنه کوه واقع گردیده و آب و هوایی معتدل دارد از سطح دریا 1370 متر می باشد. تربت حیدریه دارای 35 درجه و 16 دقیقه عرض شمالی و 59 درجه و 14 دقیقه طول شرقی است. این شهر و روستاهای آن از مراکز مهم فرشبافی خراسان می باشد و مردم نقاط مختلف آن سابقه ای طولانی در هنر و صنعت فرشبافی و صنایع جانبی آن ددارند. اصولا قالی تربت از نوع متوسط است، طرح ها اغلب حاشیه دار و لچک ترنج یا افشان می باشد. قالیچه های بلوچی با طرح و نقش و رنگ آمیزی متین و جالب در نواحی این شهر بویژه در قسمت شرقی آن بافته می گردد. طرحهای بلوچی اخیرا بوسیله هنرمندان محلی تنوع بیشتری یافته و نظر نو گرایان را به خود جلب نموده است. محولات(مه و لات) یکی دیگر از مراکز فرشبافی قدیمی استان خراسان از نواحی این شهر است، در این شهر نقشهای معروف و اصیل با رنگهای متین بویژه در زمینه قرمز لاکی و طرح افشان و لچک ترنج بافته می شود و فرشهای«حسن قاضی» که با رنگ لاکی و«طرح بندی» بافته می گردد از آن جمله است. شهر قاین مرکز قاینات می باشد و این ناحیه در گذشته«قهستان» نامیده می شده و منطقه وسیعی از خراسان مرکزی بوده که تربت حیدریه در شمال و بیرجند در جنوب را شامل می گردیده و مناطقی چون گناباد و فردوس را در بر می گرفته و از مراکز فرشبافی خراسان بشمار می رفته است قاین اینک بصورت شهری مستقل در آمده و فرشهای کوچک پارچه و قالیچه های سجاده ای بافته شده در آن مصرف داخلی دارد. گره فرشهای نواحی حیدریه اغلب نا متقارن فارسی باف است و پشم مورد مصرف بیشتر از گوسفندان محلی تامین می شود یا از بازار مشهد وارد و در محل رنگرزی می گردد در گذشته رنگهای گیاهی از جمله پوست انار و گردو در کار رنگرزی خامه فرش مصرف بسیار داشته اما امروزه رنگها اغلب شیمیایی است. فروش بافته های اهالی تربت حیدریه در همین شهر و نیز مشهد انجام می گیرد.

از گمرک بیرون آوردن کالایی که ازخارج کشور می رسد.و در گمرک به منظور دریافت حقوق گمرکی و سایر مطالبات نگهداری شده است.

هر ماده ای که در نساجی یا عملیات « شستشو» برای خنثی سازی قلیایی یا برای تجزیه سفید کننده « هیپوکلریتی» باقیمانده به کار می رود.ترش های معمولی که مورد مصرف می باشد عباتند از: بی فلوراید سدیم، فلئو سیلیکات سدیم».

یا «گلنار فارسی»

شال،نوعی پارچه نفیس که از کرک بافته می شود.جنس مرغوب آن از کشمیر و کرمان است.در کرمان نوعی ترمه بنام«پته» بافته می شود که بسیار زیبا است و مصرف گوناگون دارد از جمله بقچه،رو تختی،روکش بویژه جانماز و محافظ اشیاء گران قیمت را از آن می دوزند.

مرمت کردن،اصلاح کردن خرابی چیزی. در فرش عملیاتی است که بمنظور برطرف سازی«عیوب فرش»بوسیله رفوگر یا ترمیم کار انجام می گردد.

نقشه وسط فرش است که همچون جزیره ای خوش نقش و نگار در میان دریای زمینه فرش قرار دارد و طرح یک چهارم آن عینا یا با تغییرات در نقش و رنگ آمیزی بنام«لچک» در چهار طرف زمینه بافته می شود. ترنج اغلب با طرحهای اسلیمی و گل و بوته های گوناگون و شاخ و برگهای ظریف و زیبا و خوش ترکیب تزیین می شود برخی اوقات از تکرار ترنج ها در متن قالی نقشه جالبی پدیدار می گردد که به«ترنج بندی» معروف است.ممکن است مهارت طراح و بافنده و نوع انتخاب رنگها در نقشمایه های ترنج طوری استادانه انجام شود که ترنج برجسته بنظر برسد. در دو طرف ترنج«سرترنج» قرار دارد و اطراف ترنج را بعضا کلاله ها احاطه می نمایند. نقش و شکل ترنج خود می تواند یکی از وجوه مشخصه«بافتگاه فرش» باشد مثلا شکل اصیل ترنج قالی قشقایی لوزی است و ترنج گرد یا چهار گوش در بین این عشایر بندرت بافته می گردد.ممکن است گاهی ترنج در متن و زمینه فرش نفوذ کند که قسمت نفوذی را «مداخل» نامند. ترنج در عین حال که محتوی نقشمایه های گوناگون است، خود در مجموع بن نگاری است از طرح کلی فرش. این نقشمایه در فرش بدون لچک نیز طراحی می شود که در آن صورت فرش را«ترنج دار» نامند. ترنج دارای انواع می باشد.

اندازه ترنج از لحاظ طول و عرض و مساحت هیچگونه محدودیتی ندارد اما بطور معمول طول ترنج از حدود یک پنجم کل طول فرش تا یک دوم آن و عرض ترنج حدود یک سوم عرض فرش و مساحت آن بطور متوسط یک دهم کل مساحت فرش در نظر گرفته می شود نوعی ترنج بسیار کوچک نیز بعضا در میان فرش بافته می گردد.

ترنج دارای انواع بشرح زیر است: الف- از لحاظ شکل 1- دایره: رایج ترین شکل ترنج دایره است، این دایره ممکن است کاول یا ناقص باشد و بهرحال و در هر شکل خطوط،اسلیمی ها،گلها و برگها و سایر نقشمایه ها مانند حیوانات و پرندگان با زیبایی و ظرافت و هم آهنگی در آن نقش می بندد. بهترین نمونه این نوع ترنج در«طرح شیخ صفی» یعنی فرش مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی که اینک در موزه«ویکتوریا»و «آلبرت لندن» نگهداری می شود مشاهده می گردد. 2- بیضی: پس از دایره رایج ترین شکل ترنج بیضی است. 3- لوزی: این شکل نیز از نقشهای معمولی در فرش می باشد. 4- پهار گوش که ممکن است مربع یا مستطیل باشد. ب- از لحاظ تعداد و اندازه 1- یک ترنج در وسط که معمولا حدود یک دهم از مساحت فرش را اشغال می کند. 2- دو ترنج یا بیشتر که فرش را از جهت طول یا عرض به قطعات مساوی تقسیم می نمید. 3- ترنج کاسه نیم کاسه یا«تودرتو».4- «نیم ترنج» که ممکن است در وسط یا در اطراف و وصل به حاشیه فرش بافته شود این«نیم ترنج ها» گاهی اوقات یک در میان با گلها به همراه شاخ و برگها قرار می گیرد. چنانچه لچک و ترنج در یک فرش از لحاظ طرح و نقش و نگاره ها و رنگ آمیزی در یک مایه نباشد آن فرش را«لچک و ترنج» نامند اما طرحی را که در آن لچک عینا یک چهارم ترنج است«طرح لچک ترنج» گویند.

عمل تکرار بافت ترنج در متن قالی را که دارای ترنج های متعدد است ترنج بندی نامند.

یا«ترنج کاسه نیم کاسه» ترنج های کوچک و بزرگی را گویند که یکی میان دیگری قرار دارد.در تعداد و طرح و نقش و رنگ آمیزی این ترنج ها هیچگونه محدودیتی وجود ندارد.

نصف یا قسمتی از ترنج فرش که بویژه در اطراف آن و متکی بر حاشیه فرش تکرار می گردد. نیم ترنج از لحاظ طرح و رنگ آمیزی معمولا مانند ترنج است این اصطلاح به لچک هایی که بجای یک چهارم ترنج معادل نصف ترنج می باشند نیز گفته می شود. نیم ترنج ها در اطراف فرش و چسبیده به حاشیه طوری قرار می گیرد که بیننده تصور می کند نیم دیگر آن در زیر حاشیه فرش رفته است.

یا«ترنج تو در تو»

ترنج های کوچکتر از ترنج اصلی که بموازات آن در دو طرف طول یا استثنائا عرض فرش بافته می شود. اکثرا طراحی و رنگ آمیزی و نگاره های این ترنج ها متاثر از ترنج اصلی و هماهنگ با زمینه و سایر نگاره های فرش است.

شاخه بلند و باریک که تازه از درخت بریده باشند. ترکه علاوه بر آنکه بمصرف بافتن حصیر می رسد در کار زدن و حلاجی الیاف پنبه و پشم مورد استفاده قرار می گیرد. برای حصیر بافی از ترکه گیاهان مختلف بویژه شاخه نو رسیده درخت بید یا انار استفاده می کنند.

یا«گره متقارن»

منظور از ترکیب رنگها آن است که دو یا چند رنگ را بنحوی کنار هم قرار دهیم تا نظمی خاص و مفهوم ویژه ای را ابراز کند و رنگی جدید بوجود آورد. انتخاب رنگ مایه ها،نسبت و حالت آنها،جهت محل استقرارشان،رابطه رنگها با هم،تضاد رنگها و هم آهنگی آنها عوامل مهم و موثری در ترکیب رنگ می باشند خطای باصره و فاصله چشم با جسم رنگی یا اثر«جو» نیز عواملی هستند که باعث ترکیب رنگها در چشم می گردند.

یکی از ماکز معروف فرش و فرشبافی در جهان ترکیه است. این کشور آسیایی- اروپایی در آسیای صغیر و جنوب شرقی اروپا،شمال غربی ایران، جنوب دریای سیاه و در سواحل شمال شرقی دریای مدیترانه قرار دارد. وسعت آن 780576 کیلومتر مربع است و حدود 43 درصد از مردم در شهرهایی چون آنکارا،ازمیر،استامبول ساکن اند و بقیه در روستاها و شهرک ها به کشاورزی و دامداری و امور جانبی آن مشغول می باشند مرکز ترکیه را فلات گسترده ای در بر گرفته که دارای ارتفاعات و کوههای بسیار است،«ازمیر»بزرگترین بندر بازرگانی این کشور به امر بازرگانی و صادرات آن کمک بسیار می کنند. در مناطق کوهستانی ترکیه با استفاده از اوضاع جغرافیایی مناسب، دامداری رایج است و پشم و سایر محصولات دامی فراوان و این فراوانی خود یکی از موجبات رواج فرشبافی در این کشور می باشد. مراکز مهم تولید فرش در ترکیه اینک شها های«قونیه،سیواس،لادیک،ملاس،کلاتیه،قبوردز،ازمیر» می باشد که شهر اخیرالذکر به تولید فرشهایی برای صدور به غرب مشهور است. فرشهای ترکیه یا تقلیدی از دستبافتهای ایرانی و مصری است یا با نقشه های ترکی و اصیل بافته می گردند و فرشهای اصیل دارای درخشندگی و هم آهنگی رنگهایند. سبک فرش ترکی در قالی های«اوسک» به بهترین وضع نشان داده شده و فرشهای موسوم به«ترانسیلوانی» که در کلیساها به همین نام بدست آمده اصیل ترین دستبافهای این کشور است که در قرن 17 میلادی بافته شده اند. فرشهای محرابی بیشترین تولید مردم ترکیه را تشکیل می داده است.

زینت دادن فرش و آن انجام عملیاتی زاست که این دستباف هنری را زیباتر و دارای جلوه بیشتری نماید. تزیین فرش بر دو گونه کلی انجام می گیرد: الف- بوسیله مواد اولیه از طریق: 1- انتخاب نخ ها با رنگهای ویژه و جالب برای بافت تمام یا قسمتی از فرش. 2- بهره گیری از نخ ابریشم و ظریف که گاه برای بافتن گل و گاه جهت مشخص ساختن اطراف آن که به اصطلاح«کادر گل» نامیده می شود بمصرف می رسد.3- چشم گیر نمودن نقاط و خطوط توجه فرش.4- بکارگیری طرحها و نقش های جالب توجه و استثنایی در فرش هعم از متن یا حاشیه آن.ب- از طریق برجسته کاری،با برجسته نمودن قسمت های حساس فرش در متن یا حاشیه پ- انجام کالر های اضافی بر روی فرش مانند: 1- بافتن طرحهای گوناگون بر گلیم باف(سوف)فرش یا حاشیه باف ساده آن.2- تزیین ریشه ها با گره(نخودی) یا بافت ویژه.

یا«مداخل» نفوذ نقش قسمتی از قالی در قسمت دیگر آن است. بطور مثال چنانچه نقش فرش متن با شکافتن حواشی داخلی فرش به داخل حاشیهه ها نفوذ کند یا بالعکس اگر نقش حاشیه پهن در بخشی از سطح این دستباف به داخل متن راه یابد این حالات را تسخیر نامند. طرح تسخیر به انواع گوناگون تهیه و بافته می گردد و در قرن اخیر بهترین نقوش تسخیری بوسیله استاد مرحوم حسن طاهر زاده بهزاد ترسیم گردیده است. چنانچه ترنج در متن تداخل نماید و نفوذ کند ترنج را مداخل نامند و اگر لچک در متن نفوذ کند لچک را مداخل گویند.تسخیر ممکن است دوطرفه باشد یعنی یک بار نقش متن بر حاشیه و بار دیگر نقش حاشیه در متن نفوذ کند. ترنج های تو در تو و طرح های بدون حاشیه«درباری» را نیز مداخل و تسخیری نامند.